Narzędzia użytkownika

Narzędzia witryny


cw._nr_26

Różnice

Różnice między wybraną wersją a wersją aktualną.

Odnośnik do tego porównania

Poprzednia rewizja po obu stronachPoprzednia wersja
cw._nr_26 [2024-02-23 10:44] – [4.2 Drgania relaksacyjne] tscw._nr_26 [2025-02-13 13:18] (aktualna) – ts
Linia 5: Linia 5:
  
 ===== - Zagadnienia ===== ===== - Zagadnienia =====
 +  *[[https://pl.wikipedia.org/wiki/Kondensator]]
   *Kondensator w obwodzie prądu stałego.   *Kondensator w obwodzie prądu stałego.
   *Równanie ładowania i rozładowania kondensatora.   *Równanie ładowania i rozładowania kondensatora.
-  *Drgania relaksacyjne.<!--+  *Drgania relaksacyjne.  
 +  <!--
   *Pomiar pojemności metodą mostkową.-->   *Pomiar pojemności metodą mostkową.-->
  
 ===== - Wprowadzenie ===== ===== - Wprowadzenie =====
- 
-[[https://pl.wikipedia.org/wiki/Kondensator]] 
  
 Kondensator jest elementem elektronicznym, składającym się zasadniczo z dwóch płytek przewodnika o stosunkowo dużej powierzchni oddalonych od siebie o niewielką odległość, przy czym przestrzeń między płytkami zwykle wypełniona jest dielektrykiem. Kondensator jest elementem elektronicznym, składającym się zasadniczo z dwóch płytek przewodnika o stosunkowo dużej powierzchni oddalonych od siebie o niewielką odległość, przy czym przestrzeń między płytkami zwykle wypełniona jest dielektrykiem.
Linia 34: Linia 34:
 Gdy kondensator podłączymy do źródła prądu, tak jak na schemacie poniżej (Rys. 26.1, przełącznik W w pozycji 1), to napięcie na kondensatorze stopniowo wzrasta, aż osiągnie napięcie $U_0$ źródła. W tym samym czasie prąd przestaje płynąć i kondensator jest naładowany. Gdy przestawimy przełącznik W w pozycję 2, to kondensator będzie się rozładowywał, a napięcie będzie stopniowo malało (zwarcie końcówek kondensatora bez opornika powoduje jego prawie natychmiastowe rozładowanie).  Gdy kondensator podłączymy do źródła prądu, tak jak na schemacie poniżej (Rys. 26.1, przełącznik W w pozycji 1), to napięcie na kondensatorze stopniowo wzrasta, aż osiągnie napięcie $U_0$ źródła. W tym samym czasie prąd przestaje płynąć i kondensator jest naładowany. Gdy przestawimy przełącznik W w pozycję 2, to kondensator będzie się rozładowywał, a napięcie będzie stopniowo malało (zwarcie końcówek kondensatora bez opornika powoduje jego prawie natychmiastowe rozładowanie). 
  
-<WRAP group> +{{rys-26-01.png?400|}}\\ 
-<WRAP column 30%>**Rys. 26.1.** Ładowanie i rozładowanie kondensatora w\ obwodzie z opornikiem.</WRAP> +**Rys. 26.1.** Ładowanie i rozładowanie kondensatora w obwodzie z opornikiem.
-<WRAP >{{rys-26-01.png?400|}}</WRAP> +
-</WRAP>+
  
 Zależność napięcia na kondensatorze od czasu podczas ładowania i rozładowania jest wykładnicza: Zależność napięcia na kondensatorze od czasu podczas ładowania i rozładowania jest wykładnicza:
 $$ U_\mathrm{ład}(t) = U_0  - U_0\ \exp\left({\frac{1}{RC}t}\right) \tag{26.4a}$$ $$ U_\mathrm{ład}(t) = U_0  - U_0\ \exp\left({\frac{1}{RC}t}\right) \tag{26.4a}$$
 $$ U_\mathrm{rozład}(t) = U_0\  \exp\left({\frac{1}{RC}t}\right) \tag{26.4b} $$ $$ U_\mathrm{rozład}(t) = U_0\  \exp\left({\frac{1}{RC}t}\right) \tag{26.4b} $$
- 
- 
- 
  
 ===== - Opis eksperymentu ===== ===== - Opis eksperymentu =====
- 
  
 Część eksperymentalna ćwiczenia będzie składała się z dwóch etapów:  Część eksperymentalna ćwiczenia będzie składała się z dwóch etapów: 
-  * obserwacji zmian napięcia na rozładowującym się kondensatorze i rejestracji danych do wykreślenia krzywej rozładowania oraz +  * Obserwacji zmian napięcia na rozładowującym się kondensatorze i rejestracji danych do wykreślenia krzywej rozładowania. 
-  * obserwacji tzw. drgań relaksacyjnych w obwodzie zawierającym dodatkowy element, neonówkę.+  * Obserwacji tzw. drgań relaksacyjnych w obwodzie zawierającym dodatkowy element, neonówkę.
  
 ==== - Krzywa rozładowania kondensatora ==== ==== - Krzywa rozładowania kondensatora ====
Linia 57: Linia 51:
 W tej części ćwiczenia używany będzie obwód jak na Rys. 26.2.  W tej części ćwiczenia używany będzie obwód jak na Rys. 26.2. 
  
-<WRAP group> +{{rys-26-02.png?250|}}\\ 
-<WRAP third column>**Rys. 26.2.** Schemat obwodu do obserwacji rozładowania kondensatora.</WRAP> +**Rys. 26.2.** Schemat obwodu do obserwacji rozładowania kondensatora.
-<WRAP>{{rys-26-02.png?250|}}</WRAP> +
-</WRAP>+
  
 Po zwarciu włącznika W napięcie na kondensatorze wskazywane przez woltomierz V będzie stopniowo rosło, aż osiągnie napięcie zasilania $U_0$ – kondensator zostanie w tym momencie naładowany. Po rozwarciu włącznika napięcie powinno pozostać stałe o ile mielibyśmy do czynienia z woltomierzem idealnym, czyli takim, który ma nieskończony opór. Jednakże z powodu skończonej oporności przyrządu napięcie będzie spadało zgodnie z równaniem (26.4b), przy czym opornik $R$ będzie stanowiła teraz oporność wewnętrzna woltomierza $R_w$. Po zwarciu włącznika W napięcie na kondensatorze wskazywane przez woltomierz V będzie stopniowo rosło, aż osiągnie napięcie zasilania $U_0$ – kondensator zostanie w tym momencie naładowany. Po rozwarciu włącznika napięcie powinno pozostać stałe o ile mielibyśmy do czynienia z woltomierzem idealnym, czyli takim, który ma nieskończony opór. Jednakże z powodu skończonej oporności przyrządu napięcie będzie spadało zgodnie z równaniem (26.4b), przy czym opornik $R$ będzie stanowiła teraz oporność wewnętrzna woltomierza $R_w$.
Linia 70: Linia 62:
 $$ \ln U = \ln U_0\  - \frac{1}{R_w C} t \tag{26.6} $$ $$ \ln U = \ln U_0\  - \frac{1}{R_w C} t \tag{26.6} $$
  
-<WRAP group> +{{rys-26-03.png?250|}}\\ 
-<WRAP third column>**Rys. 26.3.** Zależność napięcia na kondensatorze i logarytmu tego napięcia w czasie rozładowania kondensatora.</WRAP> +**Rys. 26.3.** Zależność napięcia na kondensatorze i logarytmu tego napięcia w czasie rozładowania kondensatora.
-<WRAP>{{rys-26-03.png?250|}}</WRAP> +
-</WRAP>+
  
 Tak więc logarytm rejestrowanego napięcia będzie zmieniał się liniowo z czasem (Rys. 26.3). Równanie (26.6) szczególnie nadaje się do analizy danych eksperymentalnych, bo w łatwy sposób można wyznaczyć **stałą czasową** $R_w C$. Ponadto mając daną oporność $R_w$ można **obliczyć pojemność kondensatora, co będzie jednym z celów ćwiczenia**.  Tak więc logarytm rejestrowanego napięcia będzie zmieniał się liniowo z czasem (Rys. 26.3). Równanie (26.6) szczególnie nadaje się do analizy danych eksperymentalnych, bo w łatwy sposób można wyznaczyć **stałą czasową** $R_w C$. Ponadto mając daną oporność $R_w$ można **obliczyć pojemność kondensatora, co będzie jednym z celów ćwiczenia**. 
Linia 81: Linia 71:
 Neonówka, dodatkowy element zastosowany w tej części ćwiczenia, jest wypełnioną neonem pod zmniejszonym ciśnieniem bańką z dwoma elektrodami. Przy określonym napięciu $U_z$ neonówka zapala się, a jej opór elektryczny gwałtownie maleje. Neonówka świeci się aż do momentu, kiedy napięcie między elektrodami nie spadnie poniżej tzw. napięcia gaśnięcia $U_g$, a to napięcie jest wyraźnie niższe od napięcia zapłonu. Możemy przyjąć na potrzeby ćwiczenia, że opór nieświecącej neonówki jest nieskończony (przerwa w obwodzie), a opór neonówki świecącej jest zerowy. Zastosowanie tego elementu powoduje ciekawe zachowanie w obwodzie jak na schemacie poniżej (Rys. 26.4). Neonówka, dodatkowy element zastosowany w tej części ćwiczenia, jest wypełnioną neonem pod zmniejszonym ciśnieniem bańką z dwoma elektrodami. Przy określonym napięciu $U_z$ neonówka zapala się, a jej opór elektryczny gwałtownie maleje. Neonówka świeci się aż do momentu, kiedy napięcie między elektrodami nie spadnie poniżej tzw. napięcia gaśnięcia $U_g$, a to napięcie jest wyraźnie niższe od napięcia zapłonu. Możemy przyjąć na potrzeby ćwiczenia, że opór nieświecącej neonówki jest nieskończony (przerwa w obwodzie), a opór neonówki świecącej jest zerowy. Zastosowanie tego elementu powoduje ciekawe zachowanie w obwodzie jak na schemacie poniżej (Rys. 26.4).
  
-<WRAP group> +{{Rys-26-04.png?350 }}\\ 
-<WRAP third column>**Rys. 26.4.** Obwód do obserwacji drgań relaksacyjnych.</WRAP> +**Rys. 26.4.** Obwód do obserwacji drgań relaksacyjnych.
-<WRAP>{{Rys-26-04.png?350 }}</WRAP> +
-</WRAP>+
  
 Po włączeniu napięcia zasilania $U_0$ kondensator $C$ będzie się ładował zgodnie z zależnością (26.4a), przy czym proces zostanie przerwany przy napięciu $U_z$ zapłonu neonówki. Nastąpi wtedy krótkotrwały jej błysk, podczas którego kondensator się rozładuje, przy czym nie będzie to całkowite rozładowanie, ale tylko do napięcia $U_g$ przy którym neonówka zgaśnie. Od tego momentu proces będzie się powtarzał zgodnie z fragmentem krzywej ładowania, jak to przedstawia wykres na Rys. 26.5. Po włączeniu napięcia zasilania $U_0$ kondensator $C$ będzie się ładował zgodnie z zależnością (26.4a), przy czym proces zostanie przerwany przy napięciu $U_z$ zapłonu neonówki. Nastąpi wtedy krótkotrwały jej błysk, podczas którego kondensator się rozładuje, przy czym nie będzie to całkowite rozładowanie, ale tylko do napięcia $U_g$ przy którym neonówka zgaśnie. Od tego momentu proces będzie się powtarzał zgodnie z fragmentem krzywej ładowania, jak to przedstawia wykres na Rys. 26.5.
  
-<WRAP group> +{{Rys-26-05.png?350}}\\ 
-<WRAP third column>**Rys. 26.5.** Zmiany napięcia w obwodzie drgań relaksacyjnych.</WRAP> +**Rys. 26.5.** Zmiany napięcia w obwodzie drgań relaksacyjnych.
-<WRAP>{{Rys-26-05.png?350}}</WRAP> +
-</WRAP> +
- +
    
 Można wyznaczyć okres powtarzania błysków korzystając z równania krzywej ładowania zastosowanego do czasu i napięcia zapłonu oraz czasu i napięcia gaśnięcia neonówki. Po pierwsze zapiszmy równanie krzywej ładowania w nieco innej formie: Można wyznaczyć okres powtarzania błysków korzystając z równania krzywej ładowania zastosowanego do czasu i napięcia zapłonu oraz czasu i napięcia gaśnięcia neonówki. Po pierwsze zapiszmy równanie krzywej ładowania w nieco innej formie:
Linia 121: Linia 106:
 Najważniejszym wnioskiem płynącym z powyższego równania jest fakt, że **okres drgań jest proporcjonalny do pojemności kondensatora**. Można więc na przykład wyznaczyć nieznaną pojemność $C_x$ kondensatora przez porównanie okresu drgań kondensatora wzorcowego $C_{wz}$ w obwodzie z takim samym napięciem zasilania, tą samą neonówką i opornikiem. Najważniejszym wnioskiem płynącym z powyższego równania jest fakt, że **okres drgań jest proporcjonalny do pojemności kondensatora**. Można więc na przykład wyznaczyć nieznaną pojemność $C_x$ kondensatora przez porównanie okresu drgań kondensatora wzorcowego $C_{wz}$ w obwodzie z takim samym napięciem zasilania, tą samą neonówką i opornikiem.
  
-**Celem tej części ćwiczenia będzie obserwacja drgań relaksacyjnych, pomiar charakterystycznych wielkości dla tych drgań: $U_0, U_g, U_z$ i okresu $T$ drgań przy użyciu oscyloskopu oraz sprawdzenie zależności (26.7).**  +**Celem tej części ćwiczenia** będzie obserwacja drgań relaksacyjnych, pomiar charakterystycznych wielkości dla tych drgań: $U_0, U_g, U_z$ i okresu $T$ drgań przy użyciu oscyloskopu oraz sprawdzenie zależności (26.7).
  
 ==== - Przeprowadzenie pomiarów ==== ==== - Przeprowadzenie pomiarów ====
Linia 152: Linia 137:
   - W oparciu o wyniki z Tab. 2 i wzór (26.7) wyliczyć oczekiwany okres drgań relaksacyjnych i porównać tę wartość z wartością mierzoną. Rezultat porównania opisać we wnioskach.    - W oparciu o wyniki z Tab. 2 i wzór (26.7) wyliczyć oczekiwany okres drgań relaksacyjnych i porównać tę wartość z wartością mierzoną. Rezultat porównania opisać we wnioskach. 
  
-<pagebreak> 
 ===== - Wzory tabel ===== ===== - Wzory tabel =====
  
Linia 182: Linia 166:
 ^             Okres drgań |  $T      \mathrm{[s]}$ |  | ^             Okres drgań |  $T      \mathrm{[s]}$ |  |
  
-<wrap lo><wrap info>T. Suszko (2019)</wrap></wrap>+<wrap lo><wrap info>T. Suszko (2019, 2025)</wrap></wrap>
  
cw._nr_26.1708681440.txt.gz · ostatnio zmienione: przez ts