Narzędzia użytkownika

Narzędzia witryny


cw._nr_3

Różnice

Różnice między wybraną wersją a wersją aktualną.

Odnośnik do tego porównania

Poprzednia rewizja po obu stronachPoprzednia wersja
Nowa wersja
Poprzednia wersja
cw._nr_3 [2025-03-21 17:13] – [4.3 Wzory tabel] tscw._nr_3 [2026-10-12 07:32] (aktualna) – [4.1 Sprawdzenie prawa Boyle'a-Mariotte'a] ts-admin-lab
Linia 1: Linia 1:
-====== Ćw. nr 3. Prawa gazów doskonałych ======+====== Ćw. nr 3. Prawa gazów doskonałych. Prawo Boyle’a-Mariotte’a ======
  
 ===== - Cel ćwiczenia  ===== ===== - Cel ćwiczenia  =====
  
-  * Eksperymentalne sprawdzenie prawa Boyle’a-Mariotte’a i prawa Charles'a+  * Eksperymentalne sprawdzenie prawa Boyle’a-Mariotte’a
  
 ===== - Zagadnienia ===== ===== - Zagadnienia =====
Linia 13: Linia 13:
       * Prawo Gay-Lussaca        * Prawo Gay-Lussaca 
       * Prawo (hipoteza) Avogadra       * Prawo (hipoteza) Avogadra
-  * Temperatura bezwzgledna +  * Temperatura bezwzględna 
  
  
Linia 21: Linia 21:
 Gazem doskonałym nazywa się gaz, który nie podlega przy zmianie temperatury i ciśnienia takim przemianom jak skraplanie ani nie podlega reakcjom chemicznym. Gaz doskonały zasadniczo nie istnieje, ale w praktyce wszystkie gazy, które są dostatecznie rozrzedzone (gęstość ich jest przynajmniej kilkaset razy mniejsza niż cieczy) a temperatura jest wyższa niż temperatura skraplania przy danym ciśnieniu, możemy traktować jako gazy doskonałe. Oznacza to też, że podlegają one prawom opisanym niżej.  Gazem doskonałym nazywa się gaz, który nie podlega przy zmianie temperatury i ciśnienia takim przemianom jak skraplanie ani nie podlega reakcjom chemicznym. Gaz doskonały zasadniczo nie istnieje, ale w praktyce wszystkie gazy, które są dostatecznie rozrzedzone (gęstość ich jest przynajmniej kilkaset razy mniejsza niż cieczy) a temperatura jest wyższa niż temperatura skraplania przy danym ciśnieniu, możemy traktować jako gazy doskonałe. Oznacza to też, że podlegają one prawom opisanym niżej. 
  
-W połowie XVII w. odkryto , że dla danej ilości dowolnego gazu **w danej temperaturze iloczyn ciśnienia $p$ i objętości $V$ jest stały** lub też inaczej ciśnienie gazu jest odwrotnie proporcjonalne do objętości:+W połowie XVII w. odkryto, że dla danej ilości dowolnego gazu **w danej temperaturze iloczyn ciśnienia $p$ i objętości $V$ jest stały** lub też inaczej ciśnienie gazu jest odwrotnie proporcjonalne do objętości:
  
 $$ pV = \text{const}\ , \tag{3.1}$$  $$ pV = \text{const}\ , \tag{3.1}$$ 
Linia 32: Linia 32:
  
 Na przełomie XIII i XIX w., a więc znacznie później, dzięki pracom zapoczątkowanym przez francuskiego fizyka Jacques’a Charles’a i kontynuowanym przez także francuskiego uczonego Josepha Gay-Lussaca jeszcze dwa inne prawa:  Na przełomie XIII i XIX w., a więc znacznie później, dzięki pracom zapoczątkowanym przez francuskiego fizyka Jacques’a Charles’a i kontynuowanym przez także francuskiego uczonego Josepha Gay-Lussaca jeszcze dwa inne prawa: 
-  * Prawo Charlesa mówiące, że **objętość gazu (jeśli tylko utrzymamy stałe ciśnienie) jest liniową funkcją temperatury**: $$V = \text{const}\ T + V_0\quad \mathrm{\left[ m^3 = \frac{m^3}{°C} + m^3\right]} \ ,  \tag{3.3}$$ gdzie $V_0$ jest objętością w temperaturze 0°C.    +  * Prawo Gay-Lusacca mówiące, że **objętość gazu (jeśli tylko utrzymamy stałe ciśnienie) jest liniową funkcją temperatury**: $$V = \text{const}\ T + V_0\quad \mathrm{\left[ m^3 = \frac{m^3}{°C} + m^3\right]} \ ,  \tag{3.3}$$ gdzie $V_0$ jest objętością w temperaturze 0°C.    
-  * Prawo Gay-Lusacca mówiące, że **ciśnienie jest liniową funkcją temperatury (jeśli tylko utrzymamy stałą objętość)**: $$p = \text{const}\ T + p_0\quad  \mathrm{\left[Pa = \frac{Pa}{°C}°C + Pa\right]}\ ,   \tag{3.4}$$ gdzie $p_0$ jest jest ciśneniem w temperaturze 0°C.  +  * Prawo Charlesa mówiące, że **ciśnienie jest liniową funkcją temperatury (jeśli tylko utrzymamy stałą objętość)**: $$p = \text{const}\ T + p_0\quad  \mathrm{\left[Pa = \frac{Pa}{°C}°C + Pa\right]}\ ,   \tag{3.4}$$ gdzie $p_0$ jest jest ciśneniem w temperaturze 0°C.  
  
 Okazało się też, co było niezwykłe, że:  Okazało się też, co było niezwykłe, że: 
-  * Ekstrapolowana linia na wykresie zależności objętości gazu od jego temperatury $V(T)$ wynikająca z prawa Charles'a zmierza zawsze do temperatury –273,15°C, w której to gaz powinien wykazywać zerową objętość.  +  * Ekstrapolowana linia na wykresie zależności objętości gazu od jego temperatury $V(T)$ wynikająca z prawa Gay-Lussaca zmierza zawsze do temperatury –273,15°C, w której to gaz powinien wykazywać zerową objętość.  
-  * Ekstrapolowana linia na wykresie $p(T)$ wynikająca z prawa Gay-Lussaca zmierza do temperatury –273,15°C, w której gaz powinien wykazywać zerowe ciśnienie. +  * Ekstrapolowana linia na wykresie $p(T)$ wynikająca z prawa Charles'a zmierza do temperatury –273,15°C, w której gaz powinien wykazywać zerowe ciśnienie. 
  
 Dochodzimy tu do ciekawego wniosku, że **istnieje najniższa możliwa temperatura**, bo nie rozumiemy, co miałoby oznaczać ujemne ciśnienie i ujemna objętość w temperaturze poniżej –273,15°C. Jeżeli uznamy tę temperaturę za zerową, to możemy zdefiniować nową skalę temperatury, **skalę bezwzględną** lub też **skalę Kelvina**.  Temperaturę w skali bezwzględnej mierzymy w kelwinach $\mathrm{[K]}$ (nie w //stopniach kelwina// – to błąd językowy). Przyrost temperatury w kelwinach jest taki sam jak w stopniach skali Celsiusza. Dochodzimy tu do ciekawego wniosku, że **istnieje najniższa możliwa temperatura**, bo nie rozumiemy, co miałoby oznaczać ujemne ciśnienie i ujemna objętość w temperaturze poniżej –273,15°C. Jeżeli uznamy tę temperaturę za zerową, to możemy zdefiniować nową skalę temperatury, **skalę bezwzględną** lub też **skalę Kelvina**.  Temperaturę w skali bezwzględnej mierzymy w kelwinach $\mathrm{[K]}$ (nie w //stopniach kelwina// – to błąd językowy). Przyrost temperatury w kelwinach jest taki sam jak w stopniach skali Celsiusza.
Linia 80: Linia 80:
 **Opracowanie wyników**  **Opracowanie wyników** 
   - Obliczyć liczbę moli $n$, a raczej ułamek mola gazu korzystając z danych każdego z pomiarów. Wypełnić odpowiednią kolumnę tabeli 3.1.   - Obliczyć liczbę moli $n$, a raczej ułamek mola gazu korzystając z danych każdego z pomiarów. Wypełnić odpowiednią kolumnę tabeli 3.1.
-  - Obliczyć aparaturowy błąd $\delta n$ każdego pomiaru korzystając ze wzoru $$ \delta n = n \left( \frac{\delta p}{p}   + \frac{\delta V}{V} \right) \ . \tag{3.6}$$ Nie uwzględniamy tu niepewności pomiaru temperatury, traktując ten pomiar jako znacznie bardziej dokładny od pozostałych.+  - Obliczyć aparaturowy błąd $\delta n$ każdego pomiaru korzystając ze wzoru: $$ \delta n = n \left( \frac{\delta p}{p}   + \frac{\delta V}{V} \right) \ . \tag{3.6}$$ Nie uwzględniamy tu niepewności pomiaru temperatury, traktując ten pomiar jako znacznie bardziej dokładny od pozostałych.
   - Obliczyć średnią wartość ilości moli oraz niepewność statystyczną jako niepewność przeciętną lub jako odchylenie standardowe. W razie potrzeby dodać odpowiednią kolumnę danych (patrz [[art-rach-niep-pogladowo|Poglądowe wprowadzenie do rachunku niepewności]]).   - Obliczyć średnią wartość ilości moli oraz niepewność statystyczną jako niepewność przeciętną lub jako odchylenie standardowe. W razie potrzeby dodać odpowiednią kolumnę danych (patrz [[art-rach-niep-pogladowo|Poglądowe wprowadzenie do rachunku niepewności]]).
-  - Wykonać wykres zależności $V(p)$ nanosząc punkty pomiarowe z polem niepewności.  +  - Wykonać wykres zależności $p(V)$ nanosząc punkty pomiarowe z polem niepewności.  
-  - Na tym samym wykresie nanieść linię „teoretyczną” $$ V = nRT\, p$$ wstawiając w obliczeniach za $n$ obliczoną wartość liczby moli.  +  - Na tym samym wykresie nanieść linię „teoretyczną” $$ V = nRT\frac{1}{p}$$ wstawiając w obliczeniach za $n$ obliczoną średnią(!) wartość liczby moli. W tym celu można przygotować osobną tabelę.  
  
 ^  Tabela 3.1. Dane z pomiarów  ^^^^^ ^  Tabela 3.1. Dane z pomiarów  ^^^^^
 ^  (prawo Boyle'a-Mariotte'a)  ^^^^^ ^  (prawo Boyle'a-Mariotte'a)  ^^^^^
-| $T = \text{___}\pm \text{___ °C} =  \text{___}\pm \text{___ K}$  ||||| +| $T = \text{\_\_\_}\pm\text{\_\_\_}\mathrm{°C} = \text{\_\_\_}\pm \text{\_\_\_}\mathrm{K}$  ||||| 
-| $ \delta V = \text{___}\ \mathrm{cm^3} $      ||||| +| $ \delta V = \text{\_\_\_}\ \mathrm{cm^3} $      ||||| 
-| $ \delta p = \text{___}\ \mathrm{hPa}  $      ||||| +| $ \delta p = \text{\_\_\_}\ \mathrm{hPa}  $      ||||| 
-^       ^           $V$        ^         $p$        ^  $ n = \frac{pV}{RT}$   ^  $\delta n$           ^ +^       ^           $V$        ^         $p$        ^  $ n = \frac{pV}{RT}$     ^  $\delta n$           ^ 
-^  Lp.  ^  $\mathrm{[cm^3]}$   ^  $\mathrm{[hPa]}$   ^  $10^{-3}\text{mol}$   ^  $10^{-3}\text{mol}$  ^      +^  Lp.  ^  $\mathrm{[cm^3]}$   ^  $\mathrm{[hPa]}$   ^  $10^{-3}\,\text{mol}$   ^  $10^{-3}\,\text{mol}$  ^      
 |  1  | | | | | |  1  | | | | |
 |  2  | | | | |   |  2  | | | | |  
Linia 103: Linia 103:
 |  10  | | | | | |  10  | | | | |
 ^    $\bar{n} = $^^^|  |  ^    $\bar{n} = $^^^|  | 
- 
-==== - Sprawdzenie prawa Charlesa ==== 
- 
-Sprawdzenie będzie polegało na pomiarze ciśnienia powietrza zamkniętego w zbiorniku. Pomiar **zmian ciśnienia** względem początkowej wartości równej ciśnieniu atmosferycznemu $p_A$, dokonywany będzie za pomocą manometru wodnego (u-rurki) połączonego ze zbiornikiem. Gaz będzie podgrzewany, co spowoduje wzrost ciśnienia: 
-$$ p = p_A + \varrho g \left( h_2 - h_1\right)\ , \tag{3.7}$$ 
- 
-gdzie $\left( h_2 - h_1\right)$ jest różnicą wysokości słupa wody w ramionach manometru, $\varrho$  jest gęstością wody, a $g$ przyspieszeniem ziemskim. Zdjęcie układu pomiarowego przedstawia rys. 3.2. 
- 
-{{:rys-03-bench-charles.png?250|}}\\ 
-**Rys. 3.2.** Układ pomiarowy do sprawdzania prawa Charles'a. 
- 
-Zbiornik z gazem znajduje się wewnątrz drugiego zbiornika otoczonego matą grzejną. Wewnątrz znajduje się sonda termometru. Gaz (około 1 g) ma na tyle małą pojemność cieplną, że zakładamy jego równowagę termiczną ze ściankami zbiornika. Zbiornik jest połączony rurką z manometrem, a objętość powietrza zamkniętego w rurce jest na tyle mała, że nie uwzględniamy jej w rozważaniach.   
- 
-**Zadania do wykonania:** 
-  - Zapoznać się ze stanowiskiem (rys. 3.2). Rurkę manometru odłączyć od zbiornika w celu wyrównania ciśnienia z ciśnieniem atmosferycznym. 
-  - Sprawdzić i zapisać wartość ciśnienia atmosferycznego $p_A$ w czasie wykonywania ćwiczenia (tab. 3.2).  
-  - Sprawdzić i zapisać wartość gęstości wody $\rho$ w temperaturze wykonywania ćwiczenia.  
-  - Określić dokładność $\delta h$ pomiaru poziomów w manometrze. 
-  - Podłączyć wężyk manometru do zbiornika i włączyć ogrzewanie zbiornika na poziom "9". 
-  - Przeprowadzić pomiary poziomów wody w ramionach manometru w zakresie do 40°C, wpisując dane do tabeli. 
- 
-**Opracowanie wyników**  
-  - Obliczyć ciśnienie gazu w zbiorniku korzystając ze wzoru (3.7), wypełniając stosowną kolumnę tabeli 3.2.  
-  - Obliczyć aparaturowy błąd $\delta p$ każdego pomiaru korzystając ze wzoru $$ \delta p = p \frac{\delta h}{h_2-h_1}\ . \tag{3.8}$$ Nie uwzględniamy tu niepewności pozostałych wielkości, traktując je jako nieporównywalnie mniejsze. 
-  - Wykonać wykres zależności $p(T)$ nanosząc punkty pomiarowe z polem niepewności. 
-  - Wykonać regresję liniową zależności (3.4) $y = ax + b$. 
-  - Korzystając z obliczonych parametrów prostej obliczyć temperaturę, dla jakiej ciśnienie powinno wynosić 0.  
-  - Porównać otrzymaną wartość z wartością uznawaną za prawdziwą.    
- 
-^  Tabela 3.2. Dane z pomiarów  ^^^^^^ 
-^  (prawo Charlesa)  ^^^^^^ 
-| $ p_A = \text{____}\ \mathrm{hPa} = \text{____}\ \mathrm{Pa} $  |||||| 
-| $ \varrho = \text{___}\ \mathrm{kg/m^3} $  |||||| 
-| $ g = \text{9.8126}\ \mathrm{m/s^2} $      |||||| 
-| $ \delta h = \text{___}\ \mathrm{m} $  |||||| 
-^ ^^^  $x$           ^  $y$              ^        ^ 
-^       ^  $h_1$           ^  $h_2$           ^  $T$           ^  $p$              ^  $\delta p$       ^ 
-^  Lp.  ^  $\mathrm{[m]}$  ^  $\mathrm{[m]}$  ^  $\text{°C}$   ^  $\mathrm{[Pa]}$  ^  $\mathrm{[Pa]}$  ^ 
-|  1  | | | | | | 
-|  2  | | | | | | 
-|  3  | | | | | | 
-|  4  | | | | | | 
-|  5  | | | | | | 
-|  6  | | | | | | 
-|  7  | | | | | | 
-|  8  | | | | | | 
-|  9  | | | | | | 
-|  ...  | | | | | |  
  
  
Linia 161: Linia 113:
   * **2. Opis wielkości mierzonych bezpośrednio i ich niepewności** (należy wskazać, jakie wielkości były mierzone bezpośrednio oraz jaka była dokładność (aparaturowa) tych pomiarów).   * **2. Opis wielkości mierzonych bezpośrednio i ich niepewności** (należy wskazać, jakie wielkości były mierzone bezpośrednio oraz jaka była dokładność (aparaturowa) tych pomiarów).
   * **3. Tabela wyników**. Należy umieścić tabele podobne do tab. 3.1 i 3.2.   * **3. Tabela wyników**. Należy umieścić tabele podobne do tab. 3.1 i 3.2.
-  * **4. Regresja liniowa**. Należy zamieścić informację o tym, jak przeprowadzono regresję. Można ją przeprowadzić [[art-rach-niep-pogladowo|wg „tradycyjnej” metody]] lub przy użyciu innych narzędzi. +  * **4. Wykres zależności $p(V)$.** 
-  * **5. Wyniki końcowy**. +  * **5. Wynik końcowy**. 
   * **6. Konkluzje, uwagi, wnioski**. Można jednak zawrzeć tu dowolne uwagi dotyczące ćwiczenia. Pozostawiamy to kreatywności studentów.    * **6. Konkluzje, uwagi, wnioski**. Można jednak zawrzeć tu dowolne uwagi dotyczące ćwiczenia. Pozostawiamy to kreatywności studentów. 
  
cw._nr_3.1742573632.txt.gz · ostatnio zmienione: przez ts