Narzędzia użytkownika

Narzędzia witryny


cw._nr_3

Różnice

Różnice między wybraną wersją a wersją aktualną.

Odnośnik do tego porównania

Poprzednia rewizja po obu stronachPoprzednia wersja
Nowa wersja
Poprzednia wersja
cw._nr_3 [2025-03-21 18:12] – tscw._nr_3 [2026-10-12 07:32] (aktualna) – [4.1 Sprawdzenie prawa Boyle'a-Mariotte'a] ts-admin-lab
Linia 13: Linia 13:
       * Prawo Gay-Lussaca        * Prawo Gay-Lussaca 
       * Prawo (hipoteza) Avogadra       * Prawo (hipoteza) Avogadra
-  * Temperatura bezwzgledna +  * Temperatura bezwzględna 
  
  
Linia 21: Linia 21:
 Gazem doskonałym nazywa się gaz, który nie podlega przy zmianie temperatury i ciśnienia takim przemianom jak skraplanie ani nie podlega reakcjom chemicznym. Gaz doskonały zasadniczo nie istnieje, ale w praktyce wszystkie gazy, które są dostatecznie rozrzedzone (gęstość ich jest przynajmniej kilkaset razy mniejsza niż cieczy) a temperatura jest wyższa niż temperatura skraplania przy danym ciśnieniu, możemy traktować jako gazy doskonałe. Oznacza to też, że podlegają one prawom opisanym niżej.  Gazem doskonałym nazywa się gaz, który nie podlega przy zmianie temperatury i ciśnienia takim przemianom jak skraplanie ani nie podlega reakcjom chemicznym. Gaz doskonały zasadniczo nie istnieje, ale w praktyce wszystkie gazy, które są dostatecznie rozrzedzone (gęstość ich jest przynajmniej kilkaset razy mniejsza niż cieczy) a temperatura jest wyższa niż temperatura skraplania przy danym ciśnieniu, możemy traktować jako gazy doskonałe. Oznacza to też, że podlegają one prawom opisanym niżej. 
  
-W połowie XVII w. odkryto , że dla danej ilości dowolnego gazu **w danej temperaturze iloczyn ciśnienia $p$ i objętości $V$ jest stały** lub też inaczej ciśnienie gazu jest odwrotnie proporcjonalne do objętości:+W połowie XVII w. odkryto, że dla danej ilości dowolnego gazu **w danej temperaturze iloczyn ciśnienia $p$ i objętości $V$ jest stały** lub też inaczej ciśnienie gazu jest odwrotnie proporcjonalne do objętości:
  
 $$ pV = \text{const}\ , \tag{3.1}$$  $$ pV = \text{const}\ , \tag{3.1}$$ 
Linia 32: Linia 32:
  
 Na przełomie XIII i XIX w., a więc znacznie później, dzięki pracom zapoczątkowanym przez francuskiego fizyka Jacques’a Charles’a i kontynuowanym przez także francuskiego uczonego Josepha Gay-Lussaca jeszcze dwa inne prawa:  Na przełomie XIII i XIX w., a więc znacznie później, dzięki pracom zapoczątkowanym przez francuskiego fizyka Jacques’a Charles’a i kontynuowanym przez także francuskiego uczonego Josepha Gay-Lussaca jeszcze dwa inne prawa: 
-  * Prawo Charlesa mówiące, że **objętość gazu (jeśli tylko utrzymamy stałe ciśnienie) jest liniową funkcją temperatury**: $$V = \text{const}\ T + V_0\quad \mathrm{\left[ m^3 = \frac{m^3}{°C} + m^3\right]} \ ,  \tag{3.3}$$ gdzie $V_0$ jest objętością w temperaturze 0°C.    +  * Prawo Gay-Lusacca mówiące, że **objętość gazu (jeśli tylko utrzymamy stałe ciśnienie) jest liniową funkcją temperatury**: $$V = \text{const}\ T + V_0\quad \mathrm{\left[ m^3 = \frac{m^3}{°C} + m^3\right]} \ ,  \tag{3.3}$$ gdzie $V_0$ jest objętością w temperaturze 0°C.    
-  * Prawo Gay-Lusacca mówiące, że **ciśnienie jest liniową funkcją temperatury (jeśli tylko utrzymamy stałą objętość)**: $$p = \text{const}\ T + p_0\quad  \mathrm{\left[Pa = \frac{Pa}{°C}°C + Pa\right]}\ ,   \tag{3.4}$$ gdzie $p_0$ jest jest ciśneniem w temperaturze 0°C.  +  * Prawo Charlesa mówiące, że **ciśnienie jest liniową funkcją temperatury (jeśli tylko utrzymamy stałą objętość)**: $$p = \text{const}\ T + p_0\quad  \mathrm{\left[Pa = \frac{Pa}{°C}°C + Pa\right]}\ ,   \tag{3.4}$$ gdzie $p_0$ jest jest ciśneniem w temperaturze 0°C.  
  
 Okazało się też, co było niezwykłe, że:  Okazało się też, co było niezwykłe, że: 
-  * Ekstrapolowana linia na wykresie zależności objętości gazu od jego temperatury $V(T)$ wynikająca z prawa Charles'a zmierza zawsze do temperatury –273,15°C, w której to gaz powinien wykazywać zerową objętość.  +  * Ekstrapolowana linia na wykresie zależności objętości gazu od jego temperatury $V(T)$ wynikająca z prawa Gay-Lussaca zmierza zawsze do temperatury –273,15°C, w której to gaz powinien wykazywać zerową objętość.  
-  * Ekstrapolowana linia na wykresie $p(T)$ wynikająca z prawa Gay-Lussaca zmierza do temperatury –273,15°C, w której gaz powinien wykazywać zerowe ciśnienie. +  * Ekstrapolowana linia na wykresie $p(T)$ wynikająca z prawa Charles'a zmierza do temperatury –273,15°C, w której gaz powinien wykazywać zerowe ciśnienie. 
  
 Dochodzimy tu do ciekawego wniosku, że **istnieje najniższa możliwa temperatura**, bo nie rozumiemy, co miałoby oznaczać ujemne ciśnienie i ujemna objętość w temperaturze poniżej –273,15°C. Jeżeli uznamy tę temperaturę za zerową, to możemy zdefiniować nową skalę temperatury, **skalę bezwzględną** lub też **skalę Kelvina**.  Temperaturę w skali bezwzględnej mierzymy w kelwinach $\mathrm{[K]}$ (nie w //stopniach kelwina// – to błąd językowy). Przyrost temperatury w kelwinach jest taki sam jak w stopniach skali Celsiusza. Dochodzimy tu do ciekawego wniosku, że **istnieje najniższa możliwa temperatura**, bo nie rozumiemy, co miałoby oznaczać ujemne ciśnienie i ujemna objętość w temperaturze poniżej –273,15°C. Jeżeli uznamy tę temperaturę za zerową, to możemy zdefiniować nową skalę temperatury, **skalę bezwzględną** lub też **skalę Kelvina**.  Temperaturę w skali bezwzględnej mierzymy w kelwinach $\mathrm{[K]}$ (nie w //stopniach kelwina// – to błąd językowy). Przyrost temperatury w kelwinach jest taki sam jak w stopniach skali Celsiusza.
Linia 80: Linia 80:
 **Opracowanie wyników**  **Opracowanie wyników** 
   - Obliczyć liczbę moli $n$, a raczej ułamek mola gazu korzystając z danych każdego z pomiarów. Wypełnić odpowiednią kolumnę tabeli 3.1.   - Obliczyć liczbę moli $n$, a raczej ułamek mola gazu korzystając z danych każdego z pomiarów. Wypełnić odpowiednią kolumnę tabeli 3.1.
-  - Obliczyć aparaturowy błąd $\delta n$ każdego pomiaru korzystając ze wzoru $$ \delta n = n \left( \frac{\delta p}{p}   + \frac{\delta V}{V} \right) \ . \tag{3.6}$$ Nie uwzględniamy tu niepewności pomiaru temperatury, traktując ten pomiar jako znacznie bardziej dokładny od pozostałych.+  - Obliczyć aparaturowy błąd $\delta n$ każdego pomiaru korzystając ze wzoru: $$ \delta n = n \left( \frac{\delta p}{p}   + \frac{\delta V}{V} \right) \ . \tag{3.6}$$ Nie uwzględniamy tu niepewności pomiaru temperatury, traktując ten pomiar jako znacznie bardziej dokładny od pozostałych.
   - Obliczyć średnią wartość ilości moli oraz niepewność statystyczną jako niepewność przeciętną lub jako odchylenie standardowe. W razie potrzeby dodać odpowiednią kolumnę danych (patrz [[art-rach-niep-pogladowo|Poglądowe wprowadzenie do rachunku niepewności]]).   - Obliczyć średnią wartość ilości moli oraz niepewność statystyczną jako niepewność przeciętną lub jako odchylenie standardowe. W razie potrzeby dodać odpowiednią kolumnę danych (patrz [[art-rach-niep-pogladowo|Poglądowe wprowadzenie do rachunku niepewności]]).
-  - Wykonać wykres zależności $V(p)$ nanosząc punkty pomiarowe z polem niepewności.  +  - Wykonać wykres zależności $p(V)$ nanosząc punkty pomiarowe z polem niepewności.  
-  - Na tym samym wykresie nanieść linię „teoretyczną” $$ V = nRT\, p$$ wstawiając w obliczeniach za $n$ obliczoną wartość liczby moli. W tym celu można przygotować osobną tabelę.  +  - Na tym samym wykresie nanieść linię „teoretyczną” $$ V = nRT\frac{1}{p}$$ wstawiając w obliczeniach za $n$ obliczoną średnią(!) wartość liczby moli. W tym celu można przygotować osobną tabelę.  
  
 ^  Tabela 3.1. Dane z pomiarów  ^^^^^ ^  Tabela 3.1. Dane z pomiarów  ^^^^^
 ^  (prawo Boyle'a-Mariotte'a)  ^^^^^ ^  (prawo Boyle'a-Mariotte'a)  ^^^^^
-| $T = \text{___}\pm \text{___ °C} =  \text{___}\pm \text{___ K}$  ||||| +| $T = \text{\_\_\_}\pm\text{\_\_\_}\mathrm{°C} = \text{\_\_\_}\pm \text{\_\_\_}\mathrm{K}$  ||||| 
-| $ \delta V = \text{___}\ \mathrm{cm^3} $      ||||| +| $ \delta V = \text{\_\_\_}\ \mathrm{cm^3} $      ||||| 
-| $ \delta p = \text{___}\ \mathrm{hPa}  $      |||||+| $ \delta p = \text{\_\_\_}\ \mathrm{hPa}  $      |||||
 ^       ^           $V$        ^         $p$        ^  $ n = \frac{pV}{RT}$     ^  $\delta n$           ^ ^       ^           $V$        ^         $p$        ^  $ n = \frac{pV}{RT}$     ^  $\delta n$           ^
 ^  Lp.  ^  $\mathrm{[cm^3]}$   ^  $\mathrm{[hPa]}$   ^  $10^{-3}\,\text{mol}$   ^  $10^{-3}\,\text{mol}$  ^       ^  Lp.  ^  $\mathrm{[cm^3]}$   ^  $\mathrm{[hPa]}$   ^  $10^{-3}\,\text{mol}$   ^  $10^{-3}\,\text{mol}$  ^      
Linia 113: Linia 113:
   * **2. Opis wielkości mierzonych bezpośrednio i ich niepewności** (należy wskazać, jakie wielkości były mierzone bezpośrednio oraz jaka była dokładność (aparaturowa) tych pomiarów).   * **2. Opis wielkości mierzonych bezpośrednio i ich niepewności** (należy wskazać, jakie wielkości były mierzone bezpośrednio oraz jaka była dokładność (aparaturowa) tych pomiarów).
   * **3. Tabela wyników**. Należy umieścić tabele podobne do tab. 3.1 i 3.2.   * **3. Tabela wyników**. Należy umieścić tabele podobne do tab. 3.1 i 3.2.
-  * **4. Wykres zależności $V(p)$** +  * **4. Wykres zależności $p(V)$.** 
-  * **5. Wyniki końcowy**. +  * **5. Wynik końcowy**. 
   * **6. Konkluzje, uwagi, wnioski**. Można jednak zawrzeć tu dowolne uwagi dotyczące ćwiczenia. Pozostawiamy to kreatywności studentów.    * **6. Konkluzje, uwagi, wnioski**. Można jednak zawrzeć tu dowolne uwagi dotyczące ćwiczenia. Pozostawiamy to kreatywności studentów. 
  
cw._nr_3.1742577176.txt.gz · ostatnio zmienione: przez ts