Narzędzia użytkownika

Narzędzia witryny


cw._nr_3

Różnice

Różnice między wybraną wersją a wersją aktualną.

Odnośnik do tego porównania

Poprzednia rewizja po obu stronachPoprzednia wersja
Nowa wersja
Poprzednia wersja
cw._nr_3 [2025-04-08 08:53] – [4.1 Sprawdzenie prawa Boyle'a-Mariotte'a] tscw._nr_3 [2026-10-12 07:32] (aktualna) – [4.1 Sprawdzenie prawa Boyle'a-Mariotte'a] ts-admin-lab
Linia 32: Linia 32:
  
 Na przełomie XIII i XIX w., a więc znacznie później, dzięki pracom zapoczątkowanym przez francuskiego fizyka Jacques’a Charles’a i kontynuowanym przez także francuskiego uczonego Josepha Gay-Lussaca jeszcze dwa inne prawa:  Na przełomie XIII i XIX w., a więc znacznie później, dzięki pracom zapoczątkowanym przez francuskiego fizyka Jacques’a Charles’a i kontynuowanym przez także francuskiego uczonego Josepha Gay-Lussaca jeszcze dwa inne prawa: 
-  * Prawo Charlesa mówiące, że **objętość gazu (jeśli tylko utrzymamy stałe ciśnienie) jest liniową funkcją temperatury**: $$V = \text{const}\ T + V_0\quad \mathrm{\left[ m^3 = \frac{m^3}{°C} + m^3\right]} \ ,  \tag{3.3}$$ gdzie $V_0$ jest objętością w temperaturze 0°C.    +  * Prawo Gay-Lusacca mówiące, że **objętość gazu (jeśli tylko utrzymamy stałe ciśnienie) jest liniową funkcją temperatury**: $$V = \text{const}\ T + V_0\quad \mathrm{\left[ m^3 = \frac{m^3}{°C} + m^3\right]} \ ,  \tag{3.3}$$ gdzie $V_0$ jest objętością w temperaturze 0°C.    
-  * Prawo Gay-Lusacca mówiące, że **ciśnienie jest liniową funkcją temperatury (jeśli tylko utrzymamy stałą objętość)**: $$p = \text{const}\ T + p_0\quad  \mathrm{\left[Pa = \frac{Pa}{°C}°C + Pa\right]}\ ,   \tag{3.4}$$ gdzie $p_0$ jest jest ciśneniem w temperaturze 0°C.  +  * Prawo Charlesa mówiące, że **ciśnienie jest liniową funkcją temperatury (jeśli tylko utrzymamy stałą objętość)**: $$p = \text{const}\ T + p_0\quad  \mathrm{\left[Pa = \frac{Pa}{°C}°C + Pa\right]}\ ,   \tag{3.4}$$ gdzie $p_0$ jest jest ciśneniem w temperaturze 0°C.  
  
 Okazało się też, co było niezwykłe, że:  Okazało się też, co było niezwykłe, że: 
-  * Ekstrapolowana linia na wykresie zależności objętości gazu od jego temperatury $V(T)$ wynikająca z prawa Charles'a zmierza zawsze do temperatury –273,15°C, w której to gaz powinien wykazywać zerową objętość.  +  * Ekstrapolowana linia na wykresie zależności objętości gazu od jego temperatury $V(T)$ wynikająca z prawa Gay-Lussaca zmierza zawsze do temperatury –273,15°C, w której to gaz powinien wykazywać zerową objętość.  
-  * Ekstrapolowana linia na wykresie $p(T)$ wynikająca z prawa Gay-Lussaca zmierza do temperatury –273,15°C, w której gaz powinien wykazywać zerowe ciśnienie. +  * Ekstrapolowana linia na wykresie $p(T)$ wynikająca z prawa Charles'a zmierza do temperatury –273,15°C, w której gaz powinien wykazywać zerowe ciśnienie. 
  
 Dochodzimy tu do ciekawego wniosku, że **istnieje najniższa możliwa temperatura**, bo nie rozumiemy, co miałoby oznaczać ujemne ciśnienie i ujemna objętość w temperaturze poniżej –273,15°C. Jeżeli uznamy tę temperaturę za zerową, to możemy zdefiniować nową skalę temperatury, **skalę bezwzględną** lub też **skalę Kelvina**.  Temperaturę w skali bezwzględnej mierzymy w kelwinach $\mathrm{[K]}$ (nie w //stopniach kelwina// – to błąd językowy). Przyrost temperatury w kelwinach jest taki sam jak w stopniach skali Celsiusza. Dochodzimy tu do ciekawego wniosku, że **istnieje najniższa możliwa temperatura**, bo nie rozumiemy, co miałoby oznaczać ujemne ciśnienie i ujemna objętość w temperaturze poniżej –273,15°C. Jeżeli uznamy tę temperaturę za zerową, to możemy zdefiniować nową skalę temperatury, **skalę bezwzględną** lub też **skalę Kelvina**.  Temperaturę w skali bezwzględnej mierzymy w kelwinach $\mathrm{[K]}$ (nie w //stopniach kelwina// – to błąd językowy). Przyrost temperatury w kelwinach jest taki sam jak w stopniach skali Celsiusza.
Linia 82: Linia 82:
   - Obliczyć aparaturowy błąd $\delta n$ każdego pomiaru korzystając ze wzoru: $$ \delta n = n \left( \frac{\delta p}{p}   + \frac{\delta V}{V} \right) \ . \tag{3.6}$$ Nie uwzględniamy tu niepewności pomiaru temperatury, traktując ten pomiar jako znacznie bardziej dokładny od pozostałych.   - Obliczyć aparaturowy błąd $\delta n$ każdego pomiaru korzystając ze wzoru: $$ \delta n = n \left( \frac{\delta p}{p}   + \frac{\delta V}{V} \right) \ . \tag{3.6}$$ Nie uwzględniamy tu niepewności pomiaru temperatury, traktując ten pomiar jako znacznie bardziej dokładny od pozostałych.
   - Obliczyć średnią wartość ilości moli oraz niepewność statystyczną jako niepewność przeciętną lub jako odchylenie standardowe. W razie potrzeby dodać odpowiednią kolumnę danych (patrz [[art-rach-niep-pogladowo|Poglądowe wprowadzenie do rachunku niepewności]]).   - Obliczyć średnią wartość ilości moli oraz niepewność statystyczną jako niepewność przeciętną lub jako odchylenie standardowe. W razie potrzeby dodać odpowiednią kolumnę danych (patrz [[art-rach-niep-pogladowo|Poglądowe wprowadzenie do rachunku niepewności]]).
-  - Wykonać wykres zależności $V(p)$ nanosząc punkty pomiarowe z polem niepewności.  +  - Wykonać wykres zależności $p(V)$ nanosząc punkty pomiarowe z polem niepewności.  
-  - Na tym samym wykresie nanieść linię „teoretyczną” $$ V = nRT\frac{1}{p}$$ wstawiając w obliczeniach za $n$ obliczoną wartość liczby moli. W tym celu można przygotować osobną tabelę.  +  - Na tym samym wykresie nanieść linię „teoretyczną” $$ V = nRT\frac{1}{p}$$ wstawiając w obliczeniach za $n$ obliczoną średnią(!) wartość liczby moli. W tym celu można przygotować osobną tabelę.  
  
 ^  Tabela 3.1. Dane z pomiarów  ^^^^^ ^  Tabela 3.1. Dane z pomiarów  ^^^^^
 ^  (prawo Boyle'a-Mariotte'a)  ^^^^^ ^  (prawo Boyle'a-Mariotte'a)  ^^^^^
-| $T = \text{___}\pm \text{___ °C} =  \text{___}\pm \text{___ K}$  ||||| +| $T = \text{\_\_\_}\pm\text{\_\_\_}\mathrm{°C} = \text{\_\_\_}\pm \text{\_\_\_}\mathrm{K}$  ||||| 
-| $ \delta V = \text{___}\ \mathrm{cm^3} $      ||||| +| $ \delta V = \text{\_\_\_}\ \mathrm{cm^3} $      ||||| 
-| $ \delta p = \text{___}\ \mathrm{hPa}  $      |||||+| $ \delta p = \text{\_\_\_}\ \mathrm{hPa}  $      |||||
 ^       ^           $V$        ^         $p$        ^  $ n = \frac{pV}{RT}$     ^  $\delta n$           ^ ^       ^           $V$        ^         $p$        ^  $ n = \frac{pV}{RT}$     ^  $\delta n$           ^
 ^  Lp.  ^  $\mathrm{[cm^3]}$   ^  $\mathrm{[hPa]}$   ^  $10^{-3}\,\text{mol}$   ^  $10^{-3}\,\text{mol}$  ^       ^  Lp.  ^  $\mathrm{[cm^3]}$   ^  $\mathrm{[hPa]}$   ^  $10^{-3}\,\text{mol}$   ^  $10^{-3}\,\text{mol}$  ^      
Linia 113: Linia 113:
   * **2. Opis wielkości mierzonych bezpośrednio i ich niepewności** (należy wskazać, jakie wielkości były mierzone bezpośrednio oraz jaka była dokładność (aparaturowa) tych pomiarów).   * **2. Opis wielkości mierzonych bezpośrednio i ich niepewności** (należy wskazać, jakie wielkości były mierzone bezpośrednio oraz jaka była dokładność (aparaturowa) tych pomiarów).
   * **3. Tabela wyników**. Należy umieścić tabele podobne do tab. 3.1 i 3.2.   * **3. Tabela wyników**. Należy umieścić tabele podobne do tab. 3.1 i 3.2.
-  * **4. Wykres zależności $V(p)$** +  * **4. Wykres zależności $p(V)$.** 
-  * **5. Wyniki końcowy**. +  * **5. Wynik końcowy**. 
   * **6. Konkluzje, uwagi, wnioski**. Można jednak zawrzeć tu dowolne uwagi dotyczące ćwiczenia. Pozostawiamy to kreatywności studentów.    * **6. Konkluzje, uwagi, wnioski**. Można jednak zawrzeć tu dowolne uwagi dotyczące ćwiczenia. Pozostawiamy to kreatywności studentów. 
  
cw._nr_3.1744095197.txt.gz · ostatnio zmienione: przez ts