Narzędzia użytkownika

Narzędzia witryny


cw._nr_36_ruch_obr

Różnice

Różnice między wybraną wersją a wersją aktualną.

Odnośnik do tego porównania

Poprzednia rewizja po obu stronachPoprzednia wersja
Nowa wersja
Poprzednia wersja
cw._nr_36_ruch_obr [2025-02-05 14:05] – [4. Opis ćwiczenia] tscw._nr_36_ruch_obr [2026-10-09 11:40] (aktualna) – [4.1 Przebieg ćwiczenia, opracowanie wyników] karolina
Linia 20: Linia 20:
 Jeżeli wyobrazimy sobie obiekt obracający się wokół stałej osi, to zauważamy, że różne punkty tego ciała pokonują inną odległość w swoim ruchu po okręgu, ale jednocześnie **zakreślają ten sam kąt**. Prowadzi to do wniosku, że kąt jest wygodniejszą wielkością do opisu położenia w takim ruchu. Ten kąt można wyrazić różnymi sposobami: kątem wyrażonym w **stopniach kątowych**, kątem wyrażonym w **radianach** (czyli liczbą), czy tez **ilością obrotów**. Jeżeli wyobrazimy sobie obiekt obracający się wokół stałej osi, to zauważamy, że różne punkty tego ciała pokonują inną odległość w swoim ruchu po okręgu, ale jednocześnie **zakreślają ten sam kąt**. Prowadzi to do wniosku, że kąt jest wygodniejszą wielkością do opisu położenia w takim ruchu. Ten kąt można wyrazić różnymi sposobami: kątem wyrażonym w **stopniach kątowych**, kątem wyrażonym w **radianach** (czyli liczbą), czy tez **ilością obrotów**.
  
-Kat wyrażony w radianach jest może najmniej intuicyjny, ale też ma swoje zalety ze względu na wiele uproszczeń rachunkowych. Dlatego też konsekwentnie będziemy tę formę stosować. Kąt $\theta$ w mierze łukowej jest stosunkiem zakreślonego łuku $x$ do jego promienia $r$.+Kat wyrażony w radianach jest może najmniej intuicyjny, ale też ma swoje zalety ze względu na wiele uproszczeń rachunkowych. Dlatego też konsekwentnie będziemy tę formę stosować. Kąt $\theta$ w mierze łukowej jest stosunkiem zakreślonego łuku $x$ do jego promienia $r$ (Rys. 1). Wiąże to w łatwy sposób drogę po łuku z zakreślonym kątem:
  
-{{kin-obr-01.png?250}}+$$ x = \theta r \ .$$ 
 + 
 +{{kin-obr-01.png?250}}\\ 
 +**Rys. 1.** Przemieszczenie w ruchu obrotowym.
  
 Jeżeli obie strony powyższego równania podzielimy przez czas, w jakim dany kąt został zakreślony, to otrzymamy definicję **prędkości kątowej** $\omega$. Dodany tu symbol $\Delta$  podkreśla, że chodzi o przyrosty odpowiednich wielkości: Jeżeli obie strony powyższego równania podzielimy przez czas, w jakim dany kąt został zakreślony, to otrzymamy definicję **prędkości kątowej** $\omega$. Dodany tu symbol $\Delta$  podkreśla, że chodzi o przyrosty odpowiednich wielkości:
Linia 57: Linia 60:
 $$ \vec{M} = \vec{r} \times \vec{F}\ ,$$  $$ \vec{M} = \vec{r} \times \vec{F}\ ,$$ 
 czyli  czyli 
-$$ M = r\ F \sin \alpha \ ,$$+$$ M = r\ F \sin \alpha\quad \mathrm{[Nm]} \ ,$$
  
-gdzie $\alpha$ jest kątem zawartym między kierunkami ramienia i siły.  +gdzie $\alpha$ jest kątem zawartym między kierunkami ramienia i siły. Jednostką momentu siły jest niutonometr (Nm). W przypadku gdy siła działa prostopadle do ramienia, a z taką sytuacją będziemy mieli do czynienia podczas ćwiczenia, otrzymujemy: 
-W przypadku gdy siła działa prostopadle do ramienia, a z taką sytuacją bedziemy mieli do czynienia podczas ćwiczenia, otrzymujemy: +
  
 $$ M = r\, F.$$ $$ M = r\, F.$$
Linia 70: Linia 72:
 gdzie $r$ jest odległością położenia masy od osi obrotu. Wynika z tego, że moment bezwładności można łatwo obliczyć dla sytuacji, gdzie odległość $r$ jest stała, a więc dla punktowej masy, kilku punktowych mas równo oddalonych od osi obrotu, obręczy o ustalonym promieniu i dla „wydrążonego” walca. Moment bezwładności jest wielkością addytywną, a więc moment bezwładności kilku połączonych brył jest sumą momentów bezwładności poszczególnych części:   gdzie $r$ jest odległością położenia masy od osi obrotu. Wynika z tego, że moment bezwładności można łatwo obliczyć dla sytuacji, gdzie odległość $r$ jest stała, a więc dla punktowej masy, kilku punktowych mas równo oddalonych od osi obrotu, obręczy o ustalonym promieniu i dla „wydrążonego” walca. Moment bezwładności jest wielkością addytywną, a więc moment bezwładności kilku połączonych brył jest sumą momentów bezwładności poszczególnych części:  
  
-$$I = \sum_i m_i\ r_i^2\ \mathrm{[kg\ m^2]\ .}$$ +$$I = \sum_i m_i\ r_i^2\quad \mathrm{[kg\ m^2]\ .}$$ 
  
 Dla ciągłego rozkładu masy sumowanie przyjmuje postać całki: Dla ciągłego rozkładu masy sumowanie przyjmuje postać całki:
Linia 81: Linia 83:
 ===== - Opis ćwiczenia ===== ===== - Opis ćwiczenia =====
  
-W ćwiczeniu używać będziemy przyrządu jak na zdjęciu, składającego się z ramy, na której zamocowane jest obrotowe ramię z kilkoma walcami. Na walce można nawinąć nić, która przewieszona przez bloczek i obciążona może wywierać na obrotową część pewien moment siły $ M = mg\, r$, gdzie $r$ jest promieniem walca, na którym nić jest owinięta.  +W ćwiczeniu używać będziemy przyrządu jak na zdjęciu, składającego się z ramy, na której zamocowane jest obrotowe ramię, na które można zakładać dodatkowe ciężarki. 
 + 
 +{{:cw36-ruch-obr-01.png?|Ćw 36. Stanowisko pomiarowe}}\\ 
 +**Rys. 2.** Stanowisko pomiarowe 
 + 
 +Obrotowe ramie jest też zaopatrzone w kilka walców, na które można nawinąć nić. Nić przewieszona przez bloczek i obciążona może wywierać na obrotową część pewien moment siły równy 
 +  
 +$$ M = mg\, r\ ,$$  
 + 
 +gdzie $r$ jest promieniem walca, na którym nić jest owinięta.  
  
 Obrotowe ramię ma pewien moment bezwładności, który można dodatkowo zwiększyć, umieszczając na nim dodatkowe ciężarki. W ćwiczeniu będą one traktowane jak punkty materialne.    Obrotowe ramię ma pewien moment bezwładności, który można dodatkowo zwiększyć, umieszczając na nim dodatkowe ciężarki. W ćwiczeniu będą one traktowane jak punkty materialne.   
Linia 105: Linia 116:
 ==== - Przebieg ćwiczenia, opracowanie wyników ==== ==== - Przebieg ćwiczenia, opracowanie wyników ====
  
-  - Zmontować układ pomiarowy, mierząc odpowiednie masy i promienie (średnice) i zapisać otrzymane wyniki  w tabeli +  - Zmontować układ pomiarowy, mierząc odpowiednie masy i promienie (średnice) i zapisać otrzymane wyniki  w tabeli. 
-  - Zmierzyć czas wykonania przez ramię 0.5, 1, 2, 3, 4, 5 obrotów (od stanu spoczynku). Pomiary można wykonać wielokrotnie, a do tabeli wpisać wartości średnie. +  - Zmierzyć czas wykonania przez ramię 0.5, 1, 2, 3, 4, 5 obrotów (od stanu spoczynku). Dla każdej ilości obrotów pomiar czasu wykonać trzykrotnie. 
-  - Wyniki zapisać w tabeli  +  - Wyniki zapisać w tabeli.  
-  - Przeliczyć ilość obrotów $n$ na kąt $\theta$+  - Przeliczyć ilość obrotów $n$ na kąt $\theta$.
   - W tym ćwiczeniu zakładamy z góry, że pomiar masy za pomocą dokładnej wagi i odległości za pomocą suwmiarki jest zdecydowanie dokładniejszy niż pomiar czasu za pomocą ręcznego stopera. Dlatego też obliczanie niepewności wyniku końcowego opierać będziemy jedynie na niepewności przypadkowej (a nie aparaturowej).   - W tym ćwiczeniu zakładamy z góry, że pomiar masy za pomocą dokładnej wagi i odległości za pomocą suwmiarki jest zdecydowanie dokładniejszy niż pomiar czasu za pomocą ręcznego stopera. Dlatego też obliczanie niepewności wyniku końcowego opierać będziemy jedynie na niepewności przypadkowej (a nie aparaturowej).
   - Zależność $$\theta = \frac{\varepsilon}{2}t^2$$ powinna być proporcją $y = ax$ jeśli za $x$ przyjmiemy $t^2$. Współczynnik kierunkowy $a$ można wyznaczyć z [[art-rach-niep-pogladowo|regresji liniowej]]. Mając wartość współczynnika kierunkowego, możemy obliczyć przyspieszenie kątowe $\varepsilon = 2a$.    - Zależność $$\theta = \frac{\varepsilon}{2}t^2$$ powinna być proporcją $y = ax$ jeśli za $x$ przyjmiemy $t^2$. Współczynnik kierunkowy $a$ można wyznaczyć z [[art-rach-niep-pogladowo|regresji liniowej]]. Mając wartość współczynnika kierunkowego, możemy obliczyć przyspieszenie kątowe $\varepsilon = 2a$. 
   - Obliczyć moment bezwładności obrotowego ramienia zauważając, że składa się on z kilku walców o różnych średnicach (moment bezwładności $ 1/2 \times mr^2$) oraz pręta (moment bezwł. $1/12 \times ml^2$). Jak widać, elementy wykonane są z aluminium, którego gęstość wynosi 2,700×10³ kg/m³ (2,700 g/cm³). Rezultat obliczeń posłuży do porównania z wartością obliczoną z pomiarów przyspieszenia.    - Obliczyć moment bezwładności obrotowego ramienia zauważając, że składa się on z kilku walców o różnych średnicach (moment bezwładności $ 1/2 \times mr^2$) oraz pręta (moment bezwł. $1/12 \times ml^2$). Jak widać, elementy wykonane są z aluminium, którego gęstość wynosi 2,700×10³ kg/m³ (2,700 g/cm³). Rezultat obliczeń posłuży do porównania z wartością obliczoną z pomiarów przyspieszenia. 
  
-^  Tab. 1  Tabela danych  |||| +^  Tabela danych  ||||| 
-|  $m   = \mbox{___}\ \text{kg}, \quad  r   = \mbox{___}\ \text{m}$  |||| +|  $m   = \underline{\phantom{00000}}\ \text{kg}, \quad  r   = \underline{\phantom{00000}}\ \text{m}$  ||||| 
-|  $m_c = \mbox{___}\ \text{kg}, \quad  r_c = \mbox{___}\ \text{m}$  ||||  +|  $m_c = \underline{\phantom{00000}}\ \text{kg}, \quad  r_c = \underline{\phantom{00000}}\ \text{m}$  |||||  
-^   $ n $     ^     $t$        ^     $t^2$          ^   $\theta   $   ^ +^  Lp.  ^   $ n $     ^     $t$        ^     $t^2$            ^   $\theta   $      ^ 
-^    :::      ^  $\text{[s]}$  ^  $\text{[s^2]}$    ^   $\text{[rad]}$   ^ +^  :::  ^    :::      ^  $\text{[s]}$  ^  $\mathrm{[s^2]}$    ^   $\text{[rad]}$   ^ 
-|  0,5  | | | |   +|  1   |  0,5  | | | |   
-|   1   | | | |  +|  2   |  0,5  | | | |   
-|   2   | | | | +|  3   |  0,5  | | | |   
-|   3   | | | |  +|  4   |   1   | | | |  
-|   4   | | | |  +|  5   |   1   | | | |  
-|   5   | | | | +|  6   |   1   | | | |  
 +|  7   |   2   | | | | 
 +|  8   |   2   | | | | 
 +|  9   |   2   | | | | 
 +|  10  |   3   | | | |  
 +|  11  |   3   | | | |  
 +|  12  |   3   | | | |  
 +|  13  |   4   | | | |  
 +|  14  |   4   | | | |  
 +|  15  |   4   | | | |  
 +|  16  |   5   | | | |  
 +|  17  |   5   | | | |  
 +|  18  |   5   | | | | 
  
  
Linia 143: Linia 166:
   * **6. Konkluzje, uwagi, wnioski**. Zawartość punktu pozostawiamy kreatywności studentów.    * **6. Konkluzje, uwagi, wnioski**. Zawartość punktu pozostawiamy kreatywności studentów. 
  
 +<wrap lo><wrap info>T. Suszko (2025)</wrap></wrap> 
cw._nr_36_ruch_obr.1738760743.txt.gz · ostatnio zmienione: przez ts