Narzędzia użytkownika

Narzędzia witryny


cw._nr_7

Różnice

Różnice między wybraną wersją a wersją aktualną.

Odnośnik do tego porównania

Poprzednia rewizja po obu stronachPoprzednia wersja
Nowa wersja
Poprzednia wersja
cw._nr_7 [2025-02-13 12:46] – tscw._nr_7 [2026-10-12 07:34] (aktualna) – [6. Wzory tabel] ts-admin-lab
Linia 1: Linia 1:
-======Ćw. nr 7. Doświadczenie Stokes'a ======+======Ćw. nr 7. Doświadczenie Stokesa ======
  
 ===== - Cel ćwiczenia===== ===== - Cel ćwiczenia=====
   * Wyznaczenie współczynnika lepkości cieczy.   * Wyznaczenie współczynnika lepkości cieczy.
  
-===== - Zagadnienia teoretyczne===== +===== - Zagadnienia ===== 
-   +  * 1. Pojęcie lepkości cieczy i gazów   
-/** +  * 2. [[http://pl.wikipedia.org/wiki/Prawo_Stokesa|Prawo Stokesa.]] 
- * [[hydrodyn|Przepływ cieczy i gazów]]  +  * 3. [[http://pl.wikipedia.org/wiki/Wiskozymetr|Przegląd wiskozymetrów.]]
-  * [[hydrodyn|Pojęcie współczynnika lepkości cieczy i gazów.]]  --> +
-*/ +
-  * [[http://pl.wikipedia.org/wiki/Prawo_Stokesa|Prawo Stokes'a.]] +
-  * [[http://pl.wikipedia.org/wiki/Wiskozymetr|Przegląd wiskozymetrów.]]+
  
 ===== - Wprowadzenie===== ===== - Wprowadzenie=====
Linia 28: Linia 24:
 aż do prędkości równej prędkości $v$ poruszania się górnej płyty.  aż do prędkości równej prędkości $v$ poruszania się górnej płyty. 
  
-<WRAP>{{ts-visco-01.png?300 |}}</WRAP>+{{ts-visco-01.png?300 |}}
  
 Siła ta okazuje się być generalnie proporcjonalna do  Siła ta okazuje się być generalnie proporcjonalna do 
Linia 45: Linia 41:
 wywoływanego wzajemnym przemieszczaniem się płyt do gradientu prędkości wywoływanego wzajemnym przemieszczaniem się płyt do gradientu prędkości
   
-$$\displaystyle \eta = \frac{\frac{F}{S}}{\frac{v}{h}} \ \ \mathrm{\left[ \frac{\frac{N}{m^2}}{\frac{m}{s\, m}} = Pa\, s\right]}\ .$$+$$\eta =  
 +\frac{\frac{F}{S}}{\frac{v}{h}} \ \mathrm{\left[ \frac{\frac{N}{m^2}}{\frac{m}{s\, m}} = Pa\, s\right]}\ .$$
  
 +<!-- 
 Tak określony współczynnik lepkości nazywa się **współczynnikiem lepkości dynamicznej**, Tak określony współczynnik lepkości nazywa się **współczynnikiem lepkości dynamicznej**,
 w odróżnieniu od **współczynnika lepkości kinematycznej** $\nu$, który jest wielkością w odróżnieniu od **współczynnika lepkości kinematycznej** $\nu$, który jest wielkością
 odniesioną do gęstości cieczy $\rho$: odniesioną do gęstości cieczy $\rho$:
-  
 $$ \nu = \frac{\eta}{\rho}.$$  $$ \nu = \frac{\eta}{\rho}.$$ 
 +--> 
  
 Lepkość cieczy jest jedną z ważnych wielkości  Lepkość cieczy jest jedną z ważnych wielkości 
Linia 117: Linia 115:
 Układ pomiarowy składa się z cylindra miarowego wypełnionego cieczą, której lepkość zostanie wyznaczona. Układ pomiarowy składa się z cylindra miarowego wypełnionego cieczą, której lepkość zostanie wyznaczona.
  
-<WRAP group> +{{ts-visco-04.png?110|}} 
-<WRAP column 20%>{{ts-visco-04.png?110|}}</WRAP> + 
- +
-<WRAP 80%> +
 Na cylindrze zaznaczone są poziomy: Na cylindrze zaznaczone są poziomy:
- 
   * A -- poziom powierzchni cieczy;    * A -- poziom powierzchni cieczy; 
- 
   * B -- poziom, na którym prędkość kulki osiąga stałą wartość. Poziom zaznaczony jest tu orientacyjnie bo nie znamy jego konkretnego położenia;   * B -- poziom, na którym prędkość kulki osiąga stałą wartość. Poziom zaznaczony jest tu orientacyjnie bo nie znamy jego konkretnego położenia;
- 
   * C -- poziom, na którym z całą pewnością prędkość będzie już stała. Od tego poziomu mierzony będzie czas opadania kulki;   * C -- poziom, na którym z całą pewnością prędkość będzie już stała. Od tego poziomu mierzony będzie czas opadania kulki;
- +  * D -- poziom nad dnem cylindra, do którego będzie mierzony czas opadania.
-  * D -- poziom nad dnem cylindra, do którego będzie mierzony czas opadania. </WRAP> +
-</WRAP>+
      
-Hamowanie kulki spowodowane jest działaniem na nią siły oporu cieczy $F_o$, zwanej siłą Stokes'a. Jest ona proporcjonalna do:+Hamowanie kulki spowodowane jest działaniem na nią siły oporu cieczy $F_o$, zwanej siłą Stokesa. Jest ona proporcjonalna do:
   * współczynnika lepkości cieczy $\eta$,   * współczynnika lepkości cieczy $\eta$,
   * prędkości kulki $ v $,   * prędkości kulki $ v $,
Linia 138: Linia 129:
 i jest oczywiście skierowana w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu, czyli do góry. i jest oczywiście skierowana w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu, czyli do góry.
  
-Dla ciała o kształcie kulistym, poruszającego się w cieczy znajdującej się w naczyniu o średnicy znacznie większej niż średnica ciała i gdy mamy do czynienia z ruchem laminarnym, siła Stokes'a jest równa:+Dla ciała o kształcie kulistym, poruszającego się w cieczy znajdującej się w naczyniu o średnicy znacznie większej niż średnica ciała i gdy mamy do czynienia z ruchem laminarnym, siła Stokesa jest równa:
  
-$$F_o=3\pi\eta v d\ . \tag{7.1}$$+$$F_o=3\pi\eta v d\ .$$
  
 <!-- natomiast gdy kulka porusza się w cieczy umieszczonej w rurze o średnicy $ D $, wzdłuż osi rury, to: <!-- natomiast gdy kulka porusza się w cieczy umieszczonej w rurze o średnicy $ D $, wzdłuż osi rury, to:
Linia 149: Linia 140:
 Na kulkę działa również siła wyporu cieczy, skierowana do góry, równa ciężarowi wypartej przez kulkę cieczy: Na kulkę działa również siła wyporu cieczy, skierowana do góry, równa ciężarowi wypartej przez kulkę cieczy:
  
-$$ F_w = V \rho_c g = \frac{4}{3}\pi r^3 \rho_c g = \frac{1}{6}\pi d^3 \rho_c g \tag{7.3}$$+$$ F_w = V \rho_c g = \frac{4}{3}\pi r^3 \rho_c g = \frac{1}{6}\pi d^3 \rho_c g$$
  
 oraz skierowana w dół siła ciężkości kulki: oraz skierowana w dół siła ciężkości kulki:
  
-$$ F_g = V \rho_k g = \frac{4}{3} \pi r^3 \rho_k g = \frac{1}{6} \pi d^3 \rho_k g\ ,\tag{7.4}$$+$$ F_g = V \rho_k g = \frac{4}{3} \pi r^3 \rho_k g = \frac{1}{6} \pi d^3 \rho_k g\ ,$$
  
 gdzie: gdzie:
Linia 162: Linia 153:
   * $r$ -- promień kulki,   * $r$ -- promień kulki,
   * $d$ -- średnica kulki.   * $d$ -- średnica kulki.
- 
-Jeśli ruch odbywa się ze stałą prędkością (jednostajnie), to zachodzi równowaga: 
- 
-$$F_o + F_w = F_g\ .  \tag{7.5}$$ 
  
  
 ==== - Metoda pomiaru ==== ==== - Metoda pomiaru ====
  
 +Jeśli ruch odbywa się ze stałą prędkością (jednostajnie), to zachodzi równowaga między siłami:
 +$$F_o + F_w = F_g\ .$$
  
-Możemy teraz wyprowadzić zależność, która posłuży nam do wyprowadzenia wzoru na współczynnik lepkości. +Po podstawieniu do tego równania wzorów na siłę oporu (Stokes'a), siłę wyporu i siłę ciężkości otrzymujemy następujące równanie:
  
-Do wzoru (7.5) podstawiamy wyrażenia ze wzorów (7.1) lub (7.2), (7.3) i (7.4):+$$3 \pi \eta v d + \frac{1}{6}\pi d^3 \rho_c g = \frac{1}{6} \pi d^3 \rho_k g\ ,$$
  
-$$3 \pi \eta v d + \frac{1}{6}\pi d^3 \rho_c g = \frac{1}{6} \pi d^3 \rho_k g\ .$$ +które po kilku przekształceniach przechodzi we wzór do obliczenia lepkości: 
- +$$\eta=\frac{(\rho_k-\rho_c)g d^2 t}{18\,l}\ .$$
-Po kilku rzekształceniach otrzymujemy wzór do obliczenia lepkości: +
-$$\eta=\frac{(\rho_k-\rho_c)g d^2 t}{18\,l}\ . \tag{7.6 a}$$+
  
 <!--Jeśli użyjemy wzoru (7.1) otrzymamy: <!--Jeśli użyjemy wzoru (7.1) otrzymamy:
Linia 197: Linia 184:
   - Ilość pomiarów i rodzaj kulek ustalić z prowadzącym zajęcia.   - Ilość pomiarów i rodzaj kulek ustalić z prowadzącym zajęcia.
   - Wyniki zapisać w tabelach 7.1. i 7.2.   - Wyniki zapisać w tabelach 7.1. i 7.2.
-**Uwaga:** Dla wszystkich pomiarów ustalić niepewności pomiarowe. +:!: **Uwaga:** Dla wszystkich pomiarów ustalić niepewności pomiarowe. 
  
  
 ===== - Opracowanie wyników ===== ===== - Opracowanie wyników =====
  
-  - Na podstawie wyników pomiarów obliczyć lepkość wg wzoru (7.6 a) uzupełniając odpowiednią kolumnę tabeli 7.2. +  - Na podstawie wyników pomiarów obliczyć lepkość i uzupełnić odpowiednią kolumnę tabeli 7.2. 
-  - Z opisu metody pomiarowej wynika, że wyznaczona lepkość nie powinna zależeć od średnicy kulek. Sprawdzić czy taka zależność występuje wykonując wykres zależności $\eta(d)$. Jeśli korelacja jest zauważalna to sprawdzić, który z warunków omawianych we wprowadzeniu (liczba Reynoldsa mniejsza niż jeden, niewielki stosunek średnicy kulki do średnicy cylindra) nie jest spełniony i mógł zaburzać wyniki pomiarów. +  - Obliczyć niepewności maksymalne pojedynczych pomiarów $\delta \eta_m$ przez zastosowanie wzoru: $$ \delta \eta_m = \eta \left( \frac{\delta \rho}{\rho_k-\rho_c} + 2\frac{\delta d}{d} + \frac{\delta t}{t} + \frac{\delta g}{g} + \frac{\delta l}{l} \right)\ ,$$ który otrzymujemy stosując zwykłe reguły przenoszenia niepewności. **Nie ma potrzeby obliczania tej niepewności dla wszystkich pomiarów**. Wystarczy kilka dla uzyskania orientacji. Uzupełnić odpowiednie komórki ostatniej kolumny tabeli 7.2
-  - Do dalszych obliczeń wybrać tylko te pomiary, które spełniają postawione warunki.  +
-  - Obliczyć niepewności maksymalne pojedynczych pomiarów $\delta \eta$ przez zastosowanie wzoru: $$ \delta \eta_m = \eta \left( \frac{\delta \rho}{\rho_k-\rho_c} + 2\frac{\delta d}{d} + \frac{\delta t}{t} + \frac{\delta g}{g} + \frac{\delta l}{l} \right)\ ,$$ który otrzymujemy stosując zwykłe reguły przenoszenia niepewności. **Nie ma potrzeby obliczania tej niepewności dla wszystkich pomiarów**. Wystarczy kilka dla uzyskania orientacji. Uzupełnić odpowiednie komórki ostatniej kolumny tabeli 7.2+
   - Obliczyć wartość średnią dla wybranych pomiarów oraz odchylenia od wartości średniej oraz uzupełnić odpowiednią kolumnę tabeli 7.2     - Obliczyć wartość średnią dla wybranych pomiarów oraz odchylenia od wartości średniej oraz uzupełnić odpowiednią kolumnę tabeli 7.2  
   - Określić wynik końcowy oraz niepewność pomiarową, uwzględniając niepewność statystyczną i niepewność pojedynczych pomiarów.   - Określić wynik końcowy oraz niepewność pomiarową, uwzględniając niepewność statystyczną i niepewność pojedynczych pomiarów.
   - Otrzymaną wartość lepkości porównać z wartością podawaną w tablicach wielkości fizycznych.    - Otrzymaną wartość lepkości porównać z wartością podawaną w tablicach wielkości fizycznych. 
 +
 +:!: **Uwaga.** Z opisu metody pomiarowej wynika, że wyznaczona lepkość nie powinna zależeć od średnicy kulek. Jeśli w ćwiczeniu używano kulek o różnych średnicach, należy sprawdzić czy taka zależność występuje wykonując wykres zależności $\eta(d)$. Jeśli korelacja jest zauważalna to sprawdzić dla których pomiarów liczba Reynoldsa jest wystarczająco mała. 
    
 ===== - Wzory tabel ===== ===== - Wzory tabel =====
 **Tabela 7.1. Pomiary wstępne i dane tablicowe.** **Tabela 7.1. Pomiary wstępne i dane tablicowe.**
-^ Gęstość cieczy,\\ niepewność  |$\displaystyle \rho_c \ \mathrm{\left[ \frac{kg}{m^3} \right] } = \mbox{ _____ } \pm \mbox{ ____ }$ | +^ Gęstość cieczy | $\rho_c \left[ \frac{kg}{m^3} \right] = $ _______ $\pm$ _______ | 
-^ Temperatura pomiarów,\\ niepewność | $t_p \ \mathrm{\left[ ^\circ C \right]} = \mbox{ _____ } \pm \mbox{ ____ }$ | +^ Temperatura pomiarów | $t_p \left[ ^\circ C \right] = $ _______ $\pm$ _______ | 
-^ Długość drogi opadania CD,\\ niepewność maksymalna  |\\ $l \ \mathrm{\left[ m \right]} = \mbox{ _____ } \pm \mbox{ ____ }$ | +^ Długość drogi opadania CD | $l \left[ m \right] = $ _______ $\pm$ _______ | 
-^ Przyspieszenie ziemskie,\\ niepewność  |$\displaystyle  g \ \mathrm{\left[ \frac{m}{s^2} \right]} = \mbox{ _____ } \pm \mbox{ ____ }$ | +^ Przyspieszenie ziemskie | $g \left[ \frac{m}{s^2} \right] = $ _______ $\pm$ _______ | 
-^ Gęstość kulek (rodzaj pierwszy),\\ niepewność |$\displaystyle\rho_{ks} \ \mathrm{\left[ \frac{kg}{m^3} \right]} = \mbox{ _____ } \pm \mbox{ ____ } $ | +^ Gęstość kulek (rodzaj pierwszy) | $\rho_{ks} \left[ \frac{kg}{m^3} \right] = $ _______ $\pm$ _______ | 
-^ Gęstość kulek (rodzaj drugi),\\ niepewność  |$\displaystyle\rho_{ks} \ \mathrm{\left[ \frac{kg}{m^3} \right]} = \mbox{ _____ } \pm \mbox{ ____ } $ | +^ Gęstość kulek (rodzaj drugi) | $\rho_{ks} \left[ \frac{kg}{m^3} \right] = $ _______ $\pm$ _______ | 
-^ Niepewność pomiaru czasu opadania kulek | $\delta t\ \mathrm{[s] = \pm \mbox{ _____ }}$ | +^ Niepewność pomiaru czasu opadania kulek | $\delta t\ [s] = \pm$ _______ | 
-^ Niepewność pomiaru średnicy kulek | $\delta d\ \mathrm{[m] = \pm \mbox{ _____ }}$ |+^ Niepewność pomiaru średnicy kulek | $\delta d\ [m] = \pm$ _______ |
  
 **Tabela 7.2. Wyniki pomiarów.** (Należy sporządzić oddzielne tabele dla każdego rodzaju kulek, zwróć uwagę na jednostki długości) **Tabela 7.2. Wyniki pomiarów.** (Należy sporządzić oddzielne tabele dla każdego rodzaju kulek, zwróć uwagę na jednostki długości)
  
-|< - 5em 5em 5em 5em 5em 5em >|+**Tabela 7.2. Wyniki pomiarów.** (Należy sporządzić oddzielne tabele dla każdego rodzaju kulek, zwróć uwagę na jednostki długości) 
 + 
 +|< - 6em 6em 6em 6em 6em >|
 ^  Rodzaj kulek: ||  |||| ^  Rodzaj kulek: ||  ||||
-^  Nr\\ pomiaru  ^  $d\, [\mbox{m}]$  ^  $t\, [\mbox{s}]$  ^  $\eta\ \mathrm{[Pa\ s]}$  ^  $\vert\bar{\eta} - \eta_i\vert $  ^  $\delta\eta_m$  ^+^  Lp.  ^  $d\,[\mathrm{m}]$  ^  $t\,[\mathrm{s}]$  ^  $\eta\,[\mathrm{Pa\,s}]$  ^  $\vert\bar{\eta} - \eta_i\vert$  ^  $\delta\eta_m$  ^
 |  1   | | | | | | |  1   | | | | | |
 |  2   | | | | | | |  2   | | | | | |
Linia 237: Linia 226:
 |  10   | | | | | | |  10   | | | | | |
  
 +<wrap lo><wrap info>T. Suszko (2022)</wrap></wrap>
cw._nr_7.1739447202.txt.gz · ostatnio zmienione: przez ts