cw._nr_7._doswiadczenie_stokes_a
Różnice
Różnice między wybraną wersją a wersją aktualną.
| Poprzednia rewizja po obu stronachPoprzednia wersja | |||
| cw._nr_7._doswiadczenie_stokes_a [2022-02-23 15:29] – ts | cw._nr_7._doswiadczenie_stokes_a [2022-02-23 15:33] (aktualna) – usunięto ts | ||
|---|---|---|---|
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| - | < | ||
| - | 04.01.14, z MediaWiki lokalnej, ręczna konwersja | ||
| - | --> | ||
| - | =====Ćw. nr 7. Doświadczenie Stokes' | ||
| - | <!-- | ||
| - | cw._nr_7._doswiadczenie_stokes_a | ||
| - | --> | ||
| - | <wrap lo>< | ||
| - | |||
| - | <!-- JM 19.05.2015, 09.06.15 korekta wzoru 7.6, 14.04.2016 korekta w p. 4.3: $\Delta l$ zamiast $\Delta d$--> | ||
| - | |||
| - | <!--W trakcie modyfikacji (11.05.2015) na stronie JM | ||
| - | 19.05.2015 23:10, chyba stan RTM (Ready To Manufacturing). To zrobienia protokół pomiarowy --> | ||
| - | |||
| - | ====- Cel ćwiczenia.==== | ||
| - | * Wyznaczenie współczynnika lepkości cieczy bardzo lepkiej (gliceryny). | ||
| - | |||
| - | ====- Zagadnienia teoretyczne.==== | ||
| - | * [[Przepływ cieczy i gazów]] | ||
| - | * [[Pojęcie współczynnika lepkości cieczy i gazów.]] | ||
| - | * [[Prawo Stokes' | ||
| - | * [[Przegląd wiskozymetrów.]] | ||
| - | |||
| - | ====- Wprowadzenie.==== | ||
| - | |||
| - | {{cw7rys1.png? | ||
| - | |||
| - | **Rys. 7.1.** Schemat układu pomiarowego wraz z przedstawieniem sił działających na opadającą w cieczy kulkę. Siły te są przyłożone do środka masy kulki, na rysunku siły $F_t$ i $ F_w$ są odsunięte nieco na bok dla większej poglądowości, | ||
| - | |||
| - | Układ pomiarowy przedstawia rys. 7.1. Składa się on z cylindra miarowego wypełnionego lepką cieczą, którą jest gliceryna. Na cylindrze zaznaczone są poziomy:\\ <WRAP indent> | ||
| - | A -- poziom powierzchni cieczy, | ||
| - | B -- na tym poziomie prędkość kulki osiąga stałą wartość, poziom zaznaczony orientacyjnie na rysunku, nie znamy jego konkretnego położenia, | ||
| - | C -- poziom na głębokości $ l_o $, odpowiednik poziomu B tyle, że z takim zapasem, by z całą pewnością był spełniony warunek dla poziomu B,\\ | ||
| - | D -- poziom nad dnem cylindra.\\ </ | ||
| - | W ćwiczeniu do gliceryny spuszczamy, z wysokości $h$, metalowe kulki (ołów, cyna, stal) o znanym promieniu $r$. Kulka wpada do cieczy z pewną prędkością początkową $ v_o $, która w miarę opadania maleje (jeśli ma odpowiednio dużą wartość, jeśli nie to rośnie, w warunkach ćwiczenia spełniona jest pierwszy warunek) i na odcinku AB w pewnym momencie, na poziomie B osiąga stałą wartość $ v $, z którą dalej opada na odcinku BD. Tę prędkość wyznaczamy poprzez pomiar czasu opadania kulki na drodze CD (nie BD! Wyjaśnienie p. dalej). | ||
| - | | ||
| - | Hamowanie kulki spowodowane jest działaniem na nią siły oporu cieczy $F_t$ zwanej siłą Stokes' | ||
| - | -- współczynnika lepkości cieczy $\eta$,\\ | ||
| - | -- prędkości kulki $ v $,\\ | ||
| - | -- promienia kulki $ r $\\ | ||
| - | i jest oczywiście skierowana w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu, czyli do góry. | ||
| - | |||
| - | Dla ciała o kształcie kulistym, poruszającego się w cieczy znajdującej się w naczyniu o nieograniczonych rozmiarach, i gdy mamy do czynienia z ruchem laminarnym, siła Stokes' | ||
| - | |||
| - | $$F_t=6\pi\eta v r\tag{7.1}$$ | ||
| - | |||
| - | natomiast gdy kulka porusza się w cieczy umieszczonej w rurze o promieniu $ R $, wzdłuż osi rury, to: | ||
| - | |||
| - | $$F_t=6\pi\eta v r\left(1-\frac{r}{R}\right)^n\tag{7.2}$$ | ||
| - | |||
| - | gdzie $n$ jest współczynnikiem, | ||
| - | |||
| - | W naszym ćwiczeniu czynnik w nawiasie we wzorze (7.2) jest bardzo bliski jedności (gdyż $r<< | ||
| - | |||
| - | Na kulkę działa również siła wyporu cieczy, skierowana do góry, równa ciężarowi wypartej przez kulkę cieczy: | ||
| - | |||
| - | $$F_w=V \rho_c g=\frac{4}{3}\pi r^3 \rho_c g\tag{7.3}$$ | ||
| - | |||
| - | oraz skierowana w dół siła ciężkości kulki: | ||
| - | |||
| - | $$F_g=V \rho_k g=\frac{4}{3} \pi r^3 \rho_k g\tag{7.4}$$ | ||
| - | |||
| - | gdzie< | ||
| - | $ V$ -- objętość kulki,\\ | ||
| - | $ \rho_c$ -- gęstość cieczy,\\ | ||
| - | $ \rho_k$ -- gęstość kulki,\\ | ||
| - | $ g$ -- przyśpieszenie ziemskie,\\ | ||
| - | $r$ -- promień kulki.</ | ||
| - | |||
| - | Uwzględniając kierunki sił, wypadkowa siła działająca na kulkę wyniesie: | ||
| - | |||
| - | $$F=F_t+F_w-F_g\tag{7.5}$$ | ||
| - | |||
| - | Prześledźmy jakie wartości przyjmuje wypadkowa siła $F$. Należy rozpatrzyć ruch kulki na odcinku AB oraz BD i uwzględnić, | ||
| - | |||
| - | **Odcinek AB:** kulka wpada do cieczy z prędkością $v_o$. Wtedy: | ||
| - | * Jeśli jest ona odpowiednio duża, to siła wypadkowa $F$ będzie większa od zera i skierowana do góry. Ruch kulki będzie ruchem opóźnionym z prędkością początkową $v_o$. W miarę opadania prędkość | ||
| - | * Jeśli natomiast prędkość początkowa będzie odpowiednio mała, to siła wypadkowa $F$ będzie większa od zera i skierowana w dół. Kulka zatem będzie poruszała się ruchem przyśpieszonym, | ||
| - | * Możliwe jest też, że prędkość początkowa będzie równa prędkości opadania kulki w cieczy. Wtedy siła wypadkowa będzie od samego początku równa zero. | ||
| - | |||
| - | **Odcinek BD:** zgodnie z powyższym wypadkowa siła działająca na kulkę równa się zeru i kulka porusza się ruchem jednostajnym prostoliniowym. Potrzebujemy zmierzyć jej prędkość, | ||
| - | |||
| - | Możemy teraz wyprowadzić wzór na współczynnik lepkości. Do wzoru (7.5) podstawiamy $F=0$ i wyrażenia ze wzorów (7.1), (7.3) i (7.4): | ||
| - | |||
| - | $$0=6 \pi \eta v r + \frac{4}{3}\pi r^3 \rho_c g - \frac{4}{3} \pi r^3 \rho_k g$$ | ||
| - | |||
| - | Po podstawieniu $v=l/t$ i odpowiednich przekształceniach otrzymujemy | ||
| - | |||
| - | $$\eta=\frac{2(\rho_k-\rho_c)gr^2 t}{9l}$$ | ||
| - | |||
| - | Ponieważ w ćwiczeniu nie mierzymy promienia kulek $r$ lecz ich średnicę $d$, więc w powyższym wzorze zastąpimy promień $r$ przez średnicę $d$, podstawiając $r=\frac{1}{2}d$ otrzymujemy wzór | ||
| - | |||
| - | $$\boxed{\eta=\frac{(\rho_k-\rho_c)gd^2 t}{18l}}\tag{7.6}$$ | ||
| - | |||
| - | |||
| - | ====- Pomiary==== | ||
| - | - Ćwiczenie wykonywane jest w jednej z dwu wersji: | ||
| - | - w.1: z kulkami z ołowiu i stali, których gęstości należy pobrać z tablic fizycznych lub wyszukać w internecie. | ||
| - | - w.2: z kulkami z cyny i szkła, gęstość cyny (odmiana metaliczna oznaczana jako biała lub $\beta$) należy pobrać z tablic fizycznych lub wyszukać w internecie, natomiast gęstość kulek szklanych należy zmierzyć, gdyż nie znamy gatunku szkła, z którego wykonane są kulki, a różne rodzaje/ | ||
| - | - przy pomocy wagi torsyjnej zmierzyć masę $m$ 1 kulki (sposób obsługi wagi torsyjnej wyjaśni prowadzący zajęcia), | ||
| - | - przy pomocy suwmiarki lub mikrometru zmierzyć jej średnicę, | ||
| - | - określić niepewności pomiarów, wyniki zapisać w tabeli 7.3, | ||
| - | - wyprowadzić wzór na gęstość wychodząc z definicji $\rho=\displaystyle\frac{m}{V}$, | ||
| - | - wyprowadzić metodą różniczki logarytmicznej (lub zupełnej) wzór na niepewność maksymalną $\Delta_m \rho$, zapisać w tabeli 7.3. | ||
| - | - z wyprowadzonego wzoru obliczyć gęstość kulki szklanej $\rho_{ksz}$ w jednostkach podstawowych układu SI, tj. $\mbox{kg}/ | ||
| - | - Zmierzyć gęstość cieczy $\rho_c$ przy pomocy areometru oraz temperaturę otoczenia, określić niepewności pomiarowe.\\ W tablicach (lub internecie) odszukać gęstości materiałów z jakich wykonane są kulki (stali, ołowiu i cyny, w zależności od wariantu ćwiczenia). Ustalić ich niepewności pomiarowe.\\ Przyjąć przyśpieszenie ziemskie $g=9, | ||
| - | - Linijką zmierzyć długość $l$ odcinka CD cylindra miarowego z gliceryną, określić niepewność pomiarową\\ (wskazówka: | ||
| - | - Zmierzyć średnicę $d$ kulki, zapisać w tab. 7.2. w wierszu dla danego numeru pomiaru,\\ przy pierwszym pomiarze określić niepewność pomiarową na podstawie dokładności użytego przyrządu pomiarowego i zapisać w dolnym wierszu tab. 7.2. | ||
| - | - Spuścić zmierzoną kulkę z niewielkiej wysokości (mniej więcej takiej samej dla wszystkich kulek) do cieczy i zmierzyć jej czas opadania $t$ na odcinku CD, zapisać w tab. 7.2 w wierszu dla danego numeru pomiaru,\\ przy pierwszym pomiarze określić niepewność pomiarową na podstawie dokładności użytego przyrządu pomiarowego i zapisać w dolnym wierszu tab. 7.2\\ (wskazówka: | ||
| - | - Pomiary 4-5 wykonać dla 10 kulek jednego rodzaju i 10 drugiego rodzaju (stosownie do wariantu ćwiczenia). | ||
| - | - Wyniki zapisać w tabelach 7.1. i 7.2. | ||
| - | **Uwaga:** w tabeli 7.2 wpisywać dane liczbowe w postaci $\text{wartość} \pm \text{niepewność}$. | ||
| - | |||
| - | **Tabela 7.1. Wyniki pomiarów.** (Należy sporządzić oddzielne tabele dla każdego rodzaju kulek, zwróć uwagę na jednostki długości) | ||
| - | | Rodzaj kulek: | ||
| - | | Nr\\ pomiaru | ||
| - | | //kol. 0// | // | ||
| - | | 1 | | | | | | | ||
| - | | 2 |::: | | | | | | ||
| - | | 3 |::: | | | | | | ||
| - | | 4 |::: | | | | | | ||
| - | | 5 |::: | | | | | | ||
| - | | 6 |::: | | | | | | ||
| - | | 7 |::: | | | | | | ||
| - | | 8 |::: | | | | | | ||
| - | | 9 |::: | | | | | | ||
| - | | 10 |::: | | | | | | ||
| - | | wpisz\\ wartości | ||
| - | |||
| - | **Tabela 7.2. Pomiary dodatkowe i dane tablicowe.**\\ Tabela dotyczy obu wersji ćwiczenia. | ||
| - | |||
| - | ^ kol. 1 ^ kol. 2 ^ kol. 3 ^ | ||
| - | | 1 | gęstość cieczy, typ areometru, zakres\\ \\ ......... | $\rho_c \, | ||
| - | | 2 | temperatura pomiarów, przyrząd\\ \\ ......... | ||
| - | | 3 | w.1. gęstość stali, źródło\\ \\ ............................................... | ||
| - | | 4 | w.1. gęstość ołowiu, źródło\\ \\ ............................................... | ||
| - | | 5 | w.2. gęstość cyny, źródło\\ \\ ............................................... | ||
| - | | 6 | w.2. gęstość szkła | ||
| - | | 7 | przyśpieszenie ziemskie | ||
| - | |||
| - | **Tabela 7.3** Pomiar gęstości kulek szklanych. Uwagi:\\ wagi torsyjne:\\ sala 206-3H: zakres $0-100 \mbox{mg}$, $\Delta m=0,\!2 \mbox{mg}$\\ sala 206-5H: zakres $0-250 \mbox{mg}$, $\Delta m=0,\!5 \mbox{mg}$\\ pomiar średnicy kulek $d$: suwmiarka $\Delta d= 0,\!1 \mbox{mm}$, z noniuszem $\Delta d= 0,\!05 \mbox{mm}$, mikrometr $\Delta d= 0,\!01 \mbox{mm}$. | ||
| - | |||
| - | | $m\ [\mbox{mg}]$ | ||
| - | | $\phantom{X}$ | ||
| - | |||
| - | ==== - Obliczenia ==== | ||
| - | Dla każdego rodzaju kulek: | ||
| - | * Dla każdego pomiaru obliczamy współczynnik lepkości z dokładnością do 4-5 cyfr znaczących, | ||
| - | * Obliczamy wartość średnią współczynnika lepkości, wartości dla kolumny 5 i ich sumę oraz błąd przeciętny (z dokładnością do 3 cyfr znaczących) ze wzoru $$\bar{\eta}=\frac{1}{n}\sum_{i=1}^n {|\bar{\eta}-\eta_i|}$$. | ||
| - | * Dokonujemy zaokrągleń wartości błędu przeciętnego oraz wartości średniej. | ||
| - | * Dla jednego z pomiarów obliczamy niepewność maksymalną (z dokładnością do 3 cyfr znaczących) i przedstawiamy szczegółowy zapis j.w. ze wzoru | ||
| - | \[\Delta_m \eta =\eta\, \left (\, \left |\frac{2\Delta r}{r} \right | + \left | \frac{\Delta t}{t} \right | + \left|\frac{\Delta l}{l}\right|\, | ||
| - | * Dokonujemy zaokrąglenia niepewności maksymalnej i odpowiadającej jej wartości lepkości. | ||
| - | |||
| - | |||
| - | |||
| - | |||
| - | ==== - Uwagi do sprawozdania ==== | ||
| - | <WRAP indent> | ||
| - | :!: Pełen materiał n/t sprawozdań znajduje się w {{Art_Sprawozdanie_z_cw.pdf|Sprawozdanie z ćwiczenia}}, | ||
| - | </ | ||
| - | **Przypomnienie**: | ||
| - | - Strona tytułowa -- zawiera wzorcową tabelkę z danymi i nic więcej (daje to miejsce na pisemne uwagi prowadzącego zajęcia), tabela może być wydrukowana. | ||
| - | - Metoda pomiaru -- zawiera odręcznie sporządzoną (na podstawie instrukcji do ćwiczenia) notatkę zawierającą: | ||
| - | - wyjaśnienie jaki jest cel ćwiczenia, co w nim jest wyznaczane, jaka jest tego definicja, jednostki itp. | ||
| - | - opis metody pomiarowej, schemat układu pomiarowego, | ||
| - | - ogólne omówienie procedury pomiarowej. | ||
| - | - Wyniki pomiarów i obliczenia -- może zawierać wydruki z arkusza kalkulacyjnego (np. Excela), szczegóły p. dalej, | ||
| - | - Zestawienie wyników -- odręcznie, jw. | ||
| - | - Wnioski -- odręcznie, jw. | ||
| - | |||
| - | **Poniżej przedstawione zalecenia dotyczące ostatnich 3 części sprawozdania**. | ||
| - | |||
| - | === Wyniki pomiarów i obliczenia === | ||
| - | |||
| - | - Wielkość fizyczna będąca wynikiem pomiaru bezpośredniego -- są to 3 wielkości: odczyt przyrządu pomiarowego (liczba), niepewność (używamy też określenia błąd, też liczba) pomiaru i jednostka (np.: m, kg, mm, V, mV itp.) wielkości mierzonej. | ||
| - | - Wielkość fizyczna będąca wynikiem pomiaru pośredniego lub wynikiem pośrednim bardziej złożonych obliczeń -- jest to wielkość obliczona ze wzoru, do którego podstawiamy odpowiednie wyniki pomiarów bezpośrednich, | ||
| - | - Dokładność obliczeń określamy ilością cyfr znaczących (co to jest? patrz {{Art_Oprac_wyn_pom.pdf|Zasady opracowywania wyników pomiarów}}). | ||
| - | - Wyniki pomiarów pośrednich: | ||
| - | - Niepewności pomiarowe: obliczamy je dla wielkości mierzonych pośrednio (jest to dość złożone), przyjmujemy zasadę, że obliczamy je z dokładnością do 2 cyfr znaczących <wrap lo> | ||
| - | - W tabeli " | ||
| - | - Pod tabelą lub na odrębnej kartce zapisujemy (poniżej **tekst wyróżniony** na żółto na ekranie, w ramce na wydruku lub w formacie pdf jest objaśnieniem o co chodzi): | ||
| - | - dla wybranego pomiaru przedstawiamy szczegółowy przykład obliczeń każdej obliczanej wielkości z tabeli w postaci\\ <wrap hi> | ||
| - | - analogicznie przedstawiamy obliczenia pozostałych wielkości (niepewności pomiarowe, wartości średnie itd.) | ||
| - | - **przykład** -- przedstawia obliczenie $\displaystyle\bar \eta$, niepewności $\Delta_p \bar \eta$, zaokrąglenie jej wartości i zaokrąglenie obliczonej wartości $\displaystyle\bar \eta$\\ $\displaystyle\bar \eta=\frac{1}{n}\sum_{i=1}^n \eta_i=\frac{1}{10}\cdot 2, | ||
| - | |||
| - | === Zestawienie wyników === | ||
| - | |||
| - | W tej części przedstawiamy otrzymane wyniki (po zaokrągleniach i wraz z niepewnościami pomiarowymi) bez zbędnych szczegółów (te są w części " | ||
| - | |||
| - | <WRAP center round box 60%> | ||
| - | Obliczona wartość średnia lepkości dla kulek stalowych wraz z niepewnością przeciętna wynosi\\ $\bar \eta=0, | ||
| - | </ | ||
| - | |||
| - | === Wnioski === | ||
| - | |||
| - | Ocenić otrzymane wyniki: | ||
| - | - Porównać otrzymane wartości średnią $\bar\eta$ dla obu rodzajów kulek i ocenić wielkość rozbieżności (b. duża, duża, mała ?). | ||
| - | - Porównać niepewności przeciętne dla obu rodzajów kulek, to samo dla niepewności maksymalnych. | ||
| - | - Porównać niepewności przeciętne i maksymalne dla każdego rodzaju kulek. Ocenić czy rodzaj kulek ma znaczenie na relację między tymi wielkościami. | ||
| - | |||
cw._nr_7._doswiadczenie_stokes_a.1645626583.txt.gz · ostatnio zmienione: przez ts
