Narzędzia użytkownika

Narzędzia witryny


cw._nr_9

Różnice

Różnice między wybraną wersją a wersją aktualną.

Odnośnik do tego porównania

Poprzednia rewizja po obu stronachPoprzednia wersja
Nowa wersja
Poprzednia wersja
cw._nr_9 [2025-03-18 17:03] – [4. Opis eksperymentu] tscw._nr_9 [2026-10-08 18:35] (aktualna) – [4.2. Opracowanie wyników] karolina
Linia 1: Linia 1:
 ====== Ćw. nr 9. Opór hydrodynamiczny, prawo Poiseuille’a ====== ====== Ćw. nr 9. Opór hydrodynamiczny, prawo Poiseuille’a ======
- 
-===== Zagadnienia ===== 
- 
-  * Przepływ laminarny i turbulentny 
-  * Lepkość i współczynnik lepkości dynamicznej 
-  * Liczba Reynoldsa jako kryterium określające rodzaj przepływu 
-  * Opór hydrodynamiczny 
  
 ===== - Cel ćwiczenia  ===== ===== - Cel ćwiczenia  =====
  
-  * Eksperymentalne sprawdzenie prawa Poiseuille’a dla płynu przepływającego przez igłę iniekcyjną +  * Eksperymentalne sprawdzenie prawa Poiseuille’a dla płynu przepływającego przez igłę iniekcyjną.
  
 ===== - Zagadnienia ===== ===== - Zagadnienia =====
Linia 45: Linia 38:
 ==== - Przepływ laminarny płynu w okrągłych kanałach. Prawo Poiseuille’a ==== ==== - Przepływ laminarny płynu w okrągłych kanałach. Prawo Poiseuille’a ====
  
-By wywołać przepływ cieczy (lub gazu) o niezerowej lepkości rodzaju kanału potrzebna jest pewna różnica ciśnienia pomiędzy końcami odcinka kanału. Jeśli **przepływ jest laminarny** to zależność między objętościowym natężeniem przepływu $\dot{V}$ i ciśnieniem jest proporcjonalna:+By wywołać w rurce przepływ cieczy (lub gazu) o niezerowej lepkości potrzebna jest pewna różnica ciśnienia na końcach tej rurki. Jeśli **przepływ jest laminarny** to zależność między objętościowym natężeniem przepływu $\dot{V}$ i ciśnieniem jest proporcjonalna:
  
 $$ \dot{V} = \frac{V}{t} = \frac{1}{R}\Delta p\quad \mathrm{\left[ \frac{m^3}{s} = \frac{1}{ \frac{Pa}{m^3/s}}Pa \right]} \ , \tag{9.2}$$ $$ \dot{V} = \frac{V}{t} = \frac{1}{R}\Delta p\quad \mathrm{\left[ \frac{m^3}{s} = \frac{1}{ \frac{Pa}{m^3/s}}Pa \right]} \ , \tag{9.2}$$
  
-gdzie $\Delta p$  jest różnicą ciśnienia na końcach kanału, a $R$ jest **oporem hydrodynamicznym przepływu** – parametrem zależnym od długości kanału, jego średnicy i lepkości płynu. Im większa długość, tym większy jest opór $R$, im mniejsza średnica, tym większy opór, im większa lepkość, tym większy opór. Jednostką oporu hydrodynamicznego musi być Pa/(m<sup>3</sup>/s) i jest to ciśnienie potrzebne do wywołania jednostkowego objętościowego natężenia przepływu (1 m<sup>3</sup>/s).  +gdzie $\Delta p$  jest różnicą ciśnienia na końcach rurki, a $R$ jest **oporem hydrodynamicznym przepływu** – parametrem zależnym od długości rurki, jej średnicy i lepkości płynu. Im większa długość, tym większy jest opór $R$. Im mniejsza średnica, tym większy opór. Im większa lepkość, tym większy opór. Jednostką oporu hydrodynamicznego musi być Pa/(m<sup>3</sup>/s) i jest to ciśnienie potrzebne do wywołania jednostkowego objętościowego natężenia przepływu (1 m<sup>3</sup>/s).  
  
-Lepkość płynu powoduje, że w kanale (rurze) najszybciej porusza się centralna jego część, a im bliżej ścianek tym warstwy płynu poruszają się wolniej. Biorąc pod uwagę definicję lepkości można wyprowadzić za pomocą rachunku całkowego wzór na opór $R$ odcinka $l$ okrągłego kanału o średnicy $d$:+Lepkość płynu powoduje, że w rurce najszybciej porusza się centralna jego część, a im bliżej ścianek tym warstwy płynu poruszają się wolniej. Biorąc pod uwagę definicję lepkości można wyprowadzić za pomocą rachunku całkowego wzór na opór $R$ odcinka $l$ okrągłego kanału o średnicy $d$:
  
 $$ R = \frac{128\, \eta l}{\pi d^4}\quad \mathrm{ \left[ \frac{Pa\cdot s \cdot m }{m^4} = \frac{Pa}{m^3/s} \right] } . \tag{9.3}$$   $$ R = \frac{128\, \eta l}{\pi d^4}\quad \mathrm{ \left[ \frac{Pa\cdot s \cdot m }{m^4} = \frac{Pa}{m^3/s} \right] } . \tag{9.3}$$  
Linia 62: Linia 55:
 W ćwiczeniu sprawdzimy, w jakim stopniu prawo Poiseuille’a jest adekwatne do konkretnego przypadku naszego układu doświadczalnego. Sprawdzona zostanie proporcjonalność przepływu do wymuszającego przepływ ciśnienia oraz czy wyznaczony opór hydrodynamiczny odpowiada teoretycznej wartości.  W ćwiczeniu sprawdzimy, w jakim stopniu prawo Poiseuille’a jest adekwatne do konkretnego przypadku naszego układu doświadczalnego. Sprawdzona zostanie proporcjonalność przepływu do wymuszającego przepływ ciśnienia oraz czy wyznaczony opór hydrodynamiczny odpowiada teoretycznej wartości. 
      
-Ciecz wypływać będzie przez **kapilarę (igłę iniekcyjną)** (Rys. 2) zamontowaną na końcu **rurki zasilającej** połączonej z umieszczonym na pewnej wysokości **zbiornikiem z wodą** (Rys. 3).  +Ciecz (woda) wypływać będzie przez cienką rurkę, tzw. **kapilarę**, w naszym przypadku zrobioną z igły iniekcyjnej  (Rys. 2), zamontowaną na końcu **wężyka zasilającego**, połączonej z umieszczonym na pewnej wysokości **zbiornikiem z wodą** (Rys. 3).  
  
 {{:cw09-wymiarowanie.png?300|}}\\ {{:cw09-wymiarowanie.png?300|}}\\
Linia 71: Linia 64:
  
  
- +Różnica ciśnienia pomiędzy końcem igły (ciśnienie atmosferyczne) a początkiem (ciśnienie atmosferyczne plus ciśnienie słupa cieczy w **rurce pomiarowej** o  wysokości $h$), jest ciśnieniem wymuszającym przepływ:
-Różnica ciśnienia pomiędzy końcem igły (ciśnienie atmosferyczne) a początkiem (ciśnienie atmosferyczne plus ciśnienie słupa cieczy w **rurce pomiarowej**) $h$ jest ciśnieniem wymuszającym przepływ:+
  
 $$\Delta p = \varrho g\, h\ , \tag{9.4}$$   $$\Delta p = \varrho g\, h\ , \tag{9.4}$$  
Linia 78: Linia 70:
 gdzie $\varrho$ jest gęstością cieczy, $g$ przyspieszeniem ziemskim, a $h$ wysokością słupa cieczy.  gdzie $\varrho$ jest gęstością cieczy, $g$ przyspieszeniem ziemskim, a $h$ wysokością słupa cieczy. 
  
-:!:**Uwaga**. Ze względu na dość długi **wężyk zasilający** można zaobserwować, że podczas wypływu wody różny jest jej poziom w rurce pomiarowej i w zbiorniku zasilającym – na długim przewodzie występuje spadek ciśnienia.  +:!:**Uwaga**. Ze względu na dość długi **wężyk zasilający** można zaobserwować, że podczas wypływu cieczy różny jest jej poziom w rurce pomiarowej i w zbiorniku zasilającym – na wężyku zasilającym występuje spadek ciśnienia.  
  
 Łącząc równania (9.2) i (9.4) otrzymujemy: Łącząc równania (9.2) i (9.4) otrzymujemy:
Linia 100: Linia 92:
 **Sprawdzenie zależności (9.8) jest pierwszym z celów ćwiczenia**. Współczynnik proporcjonalności $a$ wyznaczymy eksperymentalnie, mierząc natężenie przepływu w zależności od wysokości słupa cieczy. Następnie obliczyć możemy opór hydrodynamiczny $R$: **Sprawdzenie zależności (9.8) jest pierwszym z celów ćwiczenia**. Współczynnik proporcjonalności $a$ wyznaczymy eksperymentalnie, mierząc natężenie przepływu w zależności od wysokości słupa cieczy. Następnie obliczyć możemy opór hydrodynamiczny $R$:
  
-$$ R = \frac{1}{a}\varrho g\ , \tag{9.9}$$  +$$ R = \frac{1}{a}\varrho g\ . \tag{9.9}$$ 
  
 Obliczymy także jego wartość „teoretyczną”, korzystając z dostępnych danych i wzoru (9.3). Obliczymy także jego wartość „teoretyczną”, korzystając z dostępnych danych i wzoru (9.3).
Linia 108: Linia 99:
 **Porównanie opórów hydrodynamicznych, wyznaczonego i obliczonego teoretycznie jest drugim celem ćwiczenia**.  **Porównanie opórów hydrodynamicznych, wyznaczonego i obliczonego teoretycznie jest drugim celem ćwiczenia**. 
  
-Zadania do wykonania:+====   4.1. Przeprowadzenie pomiarów ====
   - Zapoznać się ze stanowiskiem.   - Zapoznać się ze stanowiskiem.
-  - :!: **Uwaga**. Igły są intencjonalnie stępione, aczkolwiek należy uważać na możliwość skaleczenia. +  - Zapisać w tabeli pomiarowej objętość menzurki. 
-  - Przeprowadzić pomiary wpisując dane do tabeli wg wzoru (Tab. 9.1).  +  - Upewnić się, że zawór po prawej stronie jest otwarty – w czasie wykonywania pomiarów ten zawór ma być cały czas otwarty. 
-  - Wykonać wykres oraz dokonać regresji liniowej; obliczyć współczynnik kierunkowy $a$ i jego niepewność $\delta a$, a następnie opór hydrodynamiczny $R$ i $\delta R$: $$\delta R = R \frac{\delta a}{a}\ .$$  +  - Ustawić zbiornik z wodą na możliwie najwyższym poziomie. 
-  - Obliczyć $R_\mathrm{teoret}$ korzystając ze wzoru (9.9) oraz niepewność jego wartości ze wzoru: $$ \delta R_\mathrm{teoret} = R_\mathrm{teoret} \left( 4\frac{\delta d}{d} + \frac{\delta l}{l} \right)\ , \tag{9.10}$$ przyjmując, że wartości przyspieszenia ziemskiego oraz lepkości są podane ze znacznie większą dokładnością niż pozostałych mierzonych wielkości.   +  - Otworzyć zawór wylotowy (znajdujący się z lewej strony) i zmierzyć stoperem czas napełniania menzurki; w międzyczasie odczytać wysokość słupa cieczy w rurce pomiarowej – dane zapisać w tabeli wg wzoru (Tab. 9.1). 
 +  - Zamknąć zawór wylotowy. 
 +  - Powtórzyć czynności 5-6 za każdym razem obniżając położenie zbiornika z wodą o około 3 cm.  
 + 
 +:!: **Uwaga**. Igły są intencjonalnie stępione, aczkolwiek należy uważać na możliwość skaleczenia. 
 + 
 +====   4.2. Opracowanie wyników ==== 
 +  - Na podstawie danych pomiarowych obliczyć objętościowe natężenie przepływu i uzupełnić odpowiednią kolumnę tabeli 9.1.  
 +  - Wykonać wykres $\dot{V}(h)$ oraz dokonać regresji liniowej; obliczyć współczynnik kierunkowy $a$ i jego niepewność $\delta a$, a następnie opór hydrodynamiczny $R$ korzystając ze wzoru (9.9) oraz $\delta R$: $$\delta R = R \frac{\delta a}{a}\ .$$  
 +  - Obliczyć $R_\mathrm{teoret}$ korzystając ze wzoru (9.3) oraz niepewność jego wartości ze wzoru: $$ \delta R_\mathrm{teoret} = R_\mathrm{teoret} \left( 4\frac{\delta d}{d} + \frac{\delta l}{l} \right)\ , \tag{9.10}$$ przyjmując, że wartości przyspieszenia ziemskiego oraz lepkości są podane ze znacznie większą dokładnością niż pozostałych mierzonych wielkości.   
    
 ^  Tabela 9.1. Dane z pomiarów  ^^^^ ^  Tabela 9.1. Dane z pomiarów  ^^^^
 ^ $l = \text{42,5}\pm\text{0,5}\ \cdot\!10^{-3}\ \mathrm{m} $  ^^^^ ^ $l = \text{42,5}\pm\text{0,5}\ \cdot\!10^{-3}\ \mathrm{m} $  ^^^^
 ^ $d = \text{0,603}\pm\text{0,010}\ \cdot\!10^{-3}\ \mathrm{m} $  ^^^^ ^ $d = \text{0,603}\pm\text{0,010}\ \cdot\!10^{-3}\ \mathrm{m} $  ^^^^
-^ $V = \text{___}\pm\text{___}\ \mathrm{ml} \left( 10^{-6}\ \mathrm{m^3}\right)$  ^^^^+^ $V = \_\_\_\_\_ \pm \_\_\_\_\_ \ \mathrm{ml}\left(10^{-6}\ \mathrm{m^3}\right)$ ^^^^
 ^ $g = \text{9,8126}\ \mathrm{m/s^2}       $  ^^^^ ^ $g = \text{9,8126}\ \mathrm{m/s^2}       $  ^^^^
 ^ $\eta = \text{0,8990}\cdot\!10^{-3}\ \mathrm{Pa\,s}\ \text{(wartość w 23°C)}$  ^^^^ ^ $\eta = \text{0,8990}\cdot\!10^{-3}\ \mathrm{Pa\,s}\ \text{(wartość w 23°C)}$  ^^^^
cw._nr_9.1742313829.txt.gz · ostatnio zmienione: przez ts