Narzędzia użytkownika

Narzędzia witryny


cw.chf_04_polarymetr

Różnice

Różnice między wybraną wersją a wersją aktualną.

Odnośnik do tego porównania

Poprzednia rewizja po obu stronachPoprzednia wersja
Nowa wersja
Poprzednia wersja
cw.chf_04_polarymetr [2026-10-06 14:09] – [2. Wykonanie ćwiczenia] ts-admin-labcw.chf_04_polarymetr [2026-10-09 08:12] (aktualna) – usunięto ts-admin-lab
Linia 1: Linia 1:
-====== Skręcenie płaszczyzny polaryzacji ====== 
  
-===== Cel ćwiczenia ===== 
-  * Zapoznanie się z działaniem polarymetru, w tym z zasadą działania sacharymetru. 
-  * Obliczenie skręcalności właściwej badanego związku chemicznego. 
-  *  
- 
-===== Zagadnienia ===== 
-  * Skręcalność optyczna 
-  * Prawo Biota skręcenia płaszczyzny polaryzacji 
-  * Skręcalność właściwa (w danej temperaturze i dla danej długości fali światlnej) 
- 
-===== - Wstęp ===== 
- 
-Światło jest falą elektromagnetyczną, w której wektor natężenia pola elektrycznego (i magnetycznego) oscyluje w kierunku prostopadłym do kierunku rozchodzenia się fali. W świetle **niespolaryzowanym** kierunek tych drgań zmienia się w sposób przypadkowy. **Polaryzator** tłumi jedną składową wektora pola elektrycznego pozostawiając drugą i w rezultacie otrzymujemy **światło spolaryzowane liniowo**, w którym drgania pola elektrycznego zachodzą w jednej określonej płaszczyźnie równoległej do kierunku rozchodzenia się fali.  
- 
-Co ciekawe spolaryzowana fala elektromagnetyczna zdaje się być raczej dwoma falami spolaryzowanymi kołowo w przeciwnych kierunkach, to znaczy, że wektor natężenia pola elektrycznego obraca się w płaszczyźnie prostopadłej do kierunku rozchodzenia się fali w kierunku zgodnym i przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Jeżeli substancja ma różne współczynniki załamia światła (różną prędkość rozchodzenia się) dla tych dwóch spolaryzowanych kołowo fal, to po przejściu przez nią, na skutek różnego czasu przejścia wystapi różnica faz i płaszczyzna polaryzacji ulegnie skręceniu. Mówi się, że taka substancja jest **czynna optycznie**.  
-Wartość skręcenia płaszczyzny będzie zależała od tego, jak różne są współczynniki załamia dla tych przeciwnie spolaryzowanych kołowo fal i będzie rosła wraz z drogą przebytą w substancji odległością. 
- 
-Zjawisko skręcania płaszczyzny polaryzacji dotyczy nie tylko ciał stałych ale i cieczy, a w tym roztworów.  Wiąże się to z istnieniem **cząteczek chiralnych**, pozbawionych płaszczyzny i środka symetrii. Poglądowo oznacza to, że odbicia lustrzanego cząsteczki nie da się na nią nałożyć. Z tego powodu fala elektromagnetyczna spolaryzowana kołowo inaczej oddziałuje z tymi cząsteczkami w zależności od kierunku obrotu płaszczyzny polaryzacji (zgodnym lub przeciwnym do ruchu wskazówek zegara). 
- 
-Zdarza się też często, że określony związek chemiczny występuje w parach cząsteczek, które są wzajemnymi odbiciami lustrzanymi. Nazywamy je **enancjomerami**. Enacjomery mają wiele wspólnych właściwości fizycznych i chemicznych, ale różnią się kierunkiem skręcania płaszczyzny światła spolaryzowanego oraz tym, jak oddziałują z innymi cząsteczkami chiralnymi. 
-Większość cząsteczek biologicznych (np. aminokwasy, cukry) ma określoną chiralność. Bywa też, jeden enancjomer jakiegoś związku jest dla organizmu żywego obojętny lub korzystny, a drugi może być toksyczny. 
- 
-Kąt skręcenia płaszczyzny polaryzacji w przypadku roztworów $\alpha$ zależy od rodzaju cząsteczek, stężenia roztworu oraz długości drogi światła w roztworze, czyli w sumie na ilość interacji fali z cząsteczkami. Zależność tę można zapisać w postaci tak zwanego **prawa Biota** – kąt skręcenia płaszczyzny polaryzacji jest wprost proporcjonalny do stężenia $c$ substancji optycznie czynnej, grubości  (długości) $L$ warstwy cieczy:  
- 
-$$ \alpha = [\alpha\,]^T_\lambda\,L\,c\ , $$ 
- 
-gdzie: 
-  * $\alpha$ – jest kątem skręcenia płaszczyzny polaryzacji. 
-  * $[\alpha\,]^T_\lambda$ – **skręcalność właściwa** substancji. Skręcalność właściwa $[\alpha\,]$ jest wielkością charakterystyczną dla danej substancji, ale zależy również od **temperatury oraz długości fali użytego światła**. Dlatego przy podawaniu jej wartości należy określać warunki pomiaru.  
-  * $l$ – długość drogi światła w badanym roztworze. 
-  * $c$ – stężenie substancji optycznie czynnej. 
- 
-==== - Opis eksperymentu ==== 
- 
-Pomiar kąta skręcenia wykonuje się za pomocą **polarymetru**. W najprostszym ujęciu składa się ze **źródła światła, polaryzatora, rurki zawierającej badaną substancję oraz analizatora**: 
- 
-**Źródło światła → polaryzator → próbka → analizator → obserwator/detektor** 
- 
-Polaryzator wytwarza światło spolaryzowane liniowo. Podczas przechodzenia przez roztwór substancji optycznie czynnej płaszczyzna jego polaryzacji zostaje obrócona o pewien kąt $\alpha$. Analizator, będący drugim elementem polaryzacyjnym, umożliwia wyznaczenie tego kąta przez obrót do położenia odpowiadającego określonemu minimum lub wyrównaniu natężenia obserwowanego światła (w zależności od konstrukcji). 
- 
-Znając długość rurki pomiarowej i stężenie roztworu, można na podstawie zmierzonego kąta wyznaczyć skręcalność właściwą badanej substancji. Alternatywnie można wykonać pomiary dla kilku stężeń i wyznaczyć $[\alpha]$ z nachylenia (liniowej) zależności kąta skręcenia od stężenia, co jest metodą dokładniejszą. 
- 
-Cwiczenie będzie polegało na (1) wyznaczeniu skręcalności właściwej sacharozy przez pomiar kąta skręcenia płaszczyzny polaryzacji dla kilku roztworów o znanym stężeniu, a natępnie (2) na pomiarze nieznanego stężenia roztworu sacharozy przy wykorzystaniu uzyskananych danych w punkcie pierwszym danych. 
- 
-===== - Wykonanie ćwiczenia ===== 
- 
-W praktyce pomiar wykonuje się najpierw dla próbki odniesienia, najczęściej czystego rozpuszczalnika, a następnie dla badanego roztworu. Różnica wskazań odpowiada kątowi skręcenia płaszczyzny polaryzacji przez badaną substancję.  
- 
-Przed przystąpieniem do pomiarów należy zapoznać się ze sprzętem na stanowisku, jak napełnia się fiolkę pomiarową i jak się ją mocuje. Następnie: 
- 
-  - Włączyć źródło światła (lampę sodową emitującą żółte światło o długości fali $\lambda$ = 589 nm) i odczekać kilka minut by jej praca się ustabilizowała.  
-  - Napełnić rurkę pomiarową wodą destylowaną (czystym rozpuszczalnikiem) i umieścić ją w polarymetrze.  
-  - Spoglądając w okular ustawić ostrość linii rozgraniczającej pola o różnym oświetleniu a następnie obracając analizatorem doprowadzić do jednakowego oświetlenia pól.  
-  - Zapisać kąt zerowy $\alpha_0$. 
-  - Wykonanie pomiarów kąta skręcenia dla różnych stężeń roztworu: 
-      - Z przygotowanego dla studentów roztworu o znanym znanym stężeniu przygotować 5 roztworów o mniejszych stężeniach, od kilku do dwudziestu kilku procent. 
-      - Dokonać pomiaru kąta skręcenia dla każdego roztworu. 
-      - Dla poprawy dokładności pomiar wykonać trzykrotnie. 
-      - Wyniki zapisać w tabeli pomiarowej. 
-    - Zmierzyć kąt skręcenia płaszczyzny polaryzacji dla roztworu o nieznanym stężeniu, który znajduje się na stanowisku.  
- 
-**Tab. 1.** Wzór tabeli pomiarowej.  
-^ Kąt zerowy α₀ = ____ ± ____ °                   ^^^^^ 
-^ Długość fiolki pomiarowej $L$ = ____ ± ____ cm  ^^^^^ 
-^  Stężenie        ^  Kąty skręcenia   ^^^^ 
-^  $c$ [%]  ^  α₁  ^  α₂  ^  α₃  ^  α<sub>śr</sub>  ^ 
-| \\ |  |  |  |  | 
-| \\ |  |  |  |  | 
-| \\ |  |  |  |  | 
-| \\ |  |  |  |  | 
-| \\ |  |  |  |  | 
-| Kąt dla nieznanego stężenia αₓ = ____ ± ____ °  ||||| 
- 
- 
-==== - Opracowanie wyników ==== 
- 
-  - Sporządzić wykres zależności kąta skręcenia $\alpha_\text{śr}$ od stężenia $c$. 
-  - Zależność powinna być proporcją lub liniową. Za pomocą regresji liniowej wyznaczyć współczynnik kierunkowy.  
-  - Współczynnik kierunkowy powinien być równy $$ a = [\alpha\,]^T_\lambda\,L\ , $$ co wynika z prawa Biota. Korzystając z tej zależności wyznaczyć skręcalność właściwą $[\alpha\,]^T_\lambd$ 
-  - Z kąta skręcenia dla roztworu o nieznanym stężeniu wyznaczyć to stężenie, korzystając ze skręcalności właściwej lub graficznie, ze sporządzonego wykresu. 
- 
-==== - Zawartość sprawozdania ==== 
cw.chf_04_polarymetr.1791288558.txt.gz · ostatnio zmienione: przez ts-admin-lab