| Poprzednia rewizja po obu stronachPoprzednia wersjaNowa wersja | Poprzednia wersja |
| cw.chi_03_sem [2026-10-14 14:32] – [Badanie mikrostruktury i składu pierwiastkowego skorupki jaja kurzego metodami SEM/EDS przed i po obróbce chemicznej] karolina | cw.chi_03_sem [2026-11-12 15:05] (aktualna) – ts-admin-lab |
|---|
| ====== Badanie mikrostruktury i składu pierwiastkowego metodami SEM/EDS ====== | ====== Ćw. ChI-03. Badanie mikrostruktury i składu pierwiastkowego próbek pochodzenia biologicznego metodami SEM/EDS ====== |
| |
| ===== Cele ćwiczenia ===== | ===== Cele ćwiczenia ===== |
| ==== - Skaningowa mikroskopia elektronowa (SEM) z analizą EDS ==== | ==== - Skaningowa mikroskopia elektronowa (SEM) z analizą EDS ==== |
| |
| Skaningowa mikroskopia elektronowa (SEM, ang. Scanning Electron Microscopy) jest instrumentalną metodą analizy umożliwiającą obserwację powierzchni materiałów z dużym powiększeniem i wysoką rozdzielczością. W SEM powierzchnia próbki jest skanowana wiązką elektronów, generowaną przez działo elektronowe i skupianą za pomocą układu soczewek elektromagnetycznych. W wyniku oddziaływania wiązki elektronów z próbką powstają różnego rodzaju sygnały, m.in. elektrony wtórne (SE) czy elektrony wstecznie rozproszone (BSE), które są rejestrowane przez odpowiednie detektory. Na podstawie zarejestrowanych sygnałów tworzony jest obraz powierzchni próbki. Schemat budowy mikroskopu SEM przedstawiono na rys.1. | Skaningowa mikroskopia elektronowa (SEM, ang. Scanning Electron Microscopy) jest instrumentalną metodą analizy umożliwiającą obserwację powierzchni materiałów z dużym powiększeniem i wysoką rozdzielczością. W SEM powierzchnia próbki jest skanowana wiązką elektronów, generowaną przez działo elektronowe i skupianą za pomocą układu soczewek elektromagnetycznych. W wyniku oddziaływania wiązki elektronów z próbką powstają różnego rodzaju sygnały, m.in. elektrony wtórne (SE) czy elektrony wstecznie rozproszone (BSE), które są rejestrowane przez odpowiednie detektory. Na podstawie zarejestrowanych sygnałów tworzony jest obraz powierzchni próbki. Schemat budowy mikroskopu SEM przedstawiono na rys.1. |
| |
| {{:cw-ChI-03-SEM-1.png?500|}}\\ | {{:cw-ChI-03-SEM-1.png?500|}}\\ |
| **Rys. 1.** Schemat budowy mikroskopu SEM FEI Quanta 200 Mark II (opracowano na podstawie instrukcji obsługi mikroskopu) | **Rys. 1.** Schemat budowy mikroskopu SEM FEI Quanta 200 Mark II (opracowano na podstawie instrukcji obsługi mikroskopu) |
| |
| Ponieważ podczas badania próbka jest bombardowana wiązką elektronów, istotne znaczenie ma jej przewodnictwo elektryczne. W przypadku materiałów nieprzewodzących może dochodzić do gromadzenia się ładunku elektrycznego na ich powierzchni, co prowadzi do zakłóceń obrazu i utrudnia obserwację mikrostruktury. Aby ograniczyć to zjawisko, próbki mogą być pokrywane cienką warstwą materiału przewodzącego, np. złota. Alternatywnym rozwiązaniem jest prowadzenie obserwacji w warunkach niskiej próżni (LV, ang. Low Vacuum), które umożliwiają ograniczenie efektów związanych z elektryzowaniem się powierzchni próbki. W przypadku badanej w ćwiczeniu skorupki jaja kurzego, która jest materiałem nieprzewodzącym, zastosowanie odpowiedniej metody przygotowania próbki lub trybu pracy mikroskopu pozwoli uzyskać obrazy przydatne do analizy jej mikrostruktury. | Ponieważ podczas badania próbka jest bombardowana wiązką elektronów, istotne znaczenie ma jej przewodnictwo elektryczne. W przypadku materiałów nieprzewodzących może dochodzić do gromadzenia się ładunku elektrycznego na ich powierzchni, co prowadzi do zakłóceń obrazu i utrudnia obserwację mikrostruktury. Aby ograniczyć to zjawisko, próbki mogą być pokrywane cienką warstwą materiału przewodzącego, np. złota. Alternatywnym rozwiązaniem jest prowadzenie obserwacji w warunkach niskiej próżni (LV, ang. Low Vacuum), które umożliwiają ograniczenie efektów związanych z elektryzowaniem się powierzchni próbki. W przypadku badanej w ćwiczeniu skorupki jaja kurzego, która jest materiałem nieprzewodzącym, zastosowanie odpowiedniej metody przygotowania próbki lub trybu pracy mikroskopu pozwoli uzyskać obrazy przydatne do analizy jej mikrostruktury. |
| |
| Mikroskop skaningowy może być wyposażony w analizator EDS (ang. Energy-Dispersive X-ray Spectroscopy), dzięki czemu oprócz obserwacji powierzchni preparatu możliwe jest uzyskanie informacji o jego składzie pierwiastkowym. W wyniku oddziaływania wiązki elektronów z próbką może dojść do wybicia elektronów z wewnętrznych powłok atomów. Powstałe w ten sposób wakaty są zapełniane przez elektrony z wyższych poziomów energetycznych, czemu towarzyszy emisja promieniowania rentgenowskiego o energii charakterystycznej dla danego pierwiastka. Promieniowanie to jest rejestrowane przez detektor EDS i analizowane pod względem energii, co pozwala na identyfikację pierwiastków obecnych w badanym obszarze oraz oszacowanie ich względnego udziału. Należy pamiętać, że EDS umożliwia określenie składu pierwiastkowego analizowanego obszaru, ale nie pozwala na bezpośrednią identyfikację konkretnych związków chemicznych ani określenie form występowania pierwiastków i rodzaju wiązań chemicznych. | Mikroskop skaningowy może być wyposażony w analizator EDS (ang. Energy-Dispersive X-ray Spectroscopy), dzięki czemu oprócz obserwacji powierzchni preparatu możliwe jest uzyskanie informacji o jego składzie pierwiastkowym. W wyniku oddziaływania wiązki elektronów z próbką może dojść do wybicia elektronów z wewnętrznych powłok atomów. Powstałe w ten sposób wakaty są zapełniane przez elektrony z wyższych poziomów energetycznych, czemu towarzyszy emisja promieniowania rentgenowskiego o energii charakterystycznej dla danego pierwiastka. Promieniowanie to jest rejestrowane przez detektor EDS i analizowane pod względem energii, co pozwala na identyfikację pierwiastków obecnych w badanym obszarze oraz oszacowanie ich względnego udziału. Należy pamiętać, że EDS umożliwia określenie składu pierwiastkowego analizowanego obszaru, ale nie pozwala na bezpośrednią identyfikację konkretnych związków chemicznych ani określenie form występowania pierwiastków i rodzaju wiązań chemicznych. |
| - Obserwować powierzchnię próbki niepoddanej obróbce chemicznej za pomocą skaningowego mikroskopu elektronowego (SEM), pracującego w trybie niskiej próżni (LV). Wykonać obserwacje przy wybranych powiększeniach i zarejestrować obrazy przedstawiające charakterystyczne cechy mikrostruktury. Zwrócić uwagę na obecność porów, zagłębień, pęknięć i innych cech powierzchni. | - Obserwować powierzchnię próbki niepoddanej obróbce chemicznej za pomocą skaningowego mikroskopu elektronowego (SEM), pracującego w trybie niskiej próżni (LV). Wykonać obserwacje przy wybranych powiększeniach i zarejestrować obrazy przedstawiające charakterystyczne cechy mikrostruktury. Zwrócić uwagę na obecność porów, zagłębień, pęknięć i innych cech powierzchni. |
| - Wykonać analizę składu pierwiastkowego metodą EDS w wybranym obszarze próbki. Zapisać zidentyfikowane pierwiastki oraz ich względny udział. | - Wykonać analizę składu pierwiastkowego metodą EDS w wybranym obszarze próbki. Zapisać zidentyfikowane pierwiastki oraz ich względny udział. |
| - Wyjąć próbki poddawane obróbce w roztworze kwasu octowego o stężeniu nominalnym 2% i 10%, wypłukać je w wodzie dejonizowanej i wysuszyć. Zwrócić uwagę na zmiany w wyglądzie i właściwościach skorupek. Pozostałe próbki będą pobierane przez prowadzącą zgodnie z przyjętym harmonogramem obróbki chemicznej. | - Wyjąć próbki poddawane obróbce w roztworze kwasu octowego o stężeniu nominalnym 2% i 10%, wypłukać je w wodzie dejonizowanej i wysuszyć. Zwrócić uwagę na zmiany w wyglądzie i właściwościach skorupek. Pozostałe próbki będą pobierane przez prowadzącą zgodnie z przyjętym harmonogramem obróbki chemicznej. |
| |
| **Tab. 1.** Plan obróbki chemicznej próbek | **Tab. 1.** Plan obróbki chemicznej próbek |
| |
| - Wykonać widma EDS dla wybranych próbek. | - Wykonać widma EDS dla wybranych próbek. |
| - Porównać skład pierwiastkowy próbek poddanych różnym rodzajom obróbki. Zwrócić szczególną uwagę na względny udział wapnia, tlenu i węgla. | - Porównać skład pierwiastkowy próbek poddanych różnym rodzajom obróbki. Zwrócić szczególną uwagę na względny udział wapnia, tlenu i węgla. |
| | |
| |
| | KO10A | | | | | | | | KO10A | | | | | | |
| | KO10B | | | | | | | | KO10B | | | | | | |
| | |
| | |
| | <wrap lo><wrap info> K. Kminikowska (2026)</wrap></wrap> |