====== Ćw. nr 1. Wyznaczenie przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła prostego ====== ===== - Cel ćwiczenia ===== * Wyznaczenie przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła prostego (matematycznego). ===== - Zagadnienia teoretyczne ===== * Ruch harmoniczny (równanie ruchu, wielkości charakteryzujące ruch harmoniczny). * Teoria wahadła matematycznego. * Zależność przyspieszenia ziemskiego od szerokości geograficznej i innych czynników. ===== - Wprowadzenie ===== Znając okres wahań wahadła $T$ oraz jego długość $l$ można w oparciu o wzór: $$ T^2 =4 \pi^2 \frac{l}{g} \tag{1.1} $$ wyznaczyć przyspieszenie ziemskie. Dla poprawy dokładności można wykonać wykonać wiele pomiarów dla wahadeł o różnych długościach, dla każdego z nich wyliczyć przyspieszenie ziemskie, a następnie rezultaty uśrednić. Można też wykonać wykres zależności $T^2(l)$. Zależność ta powinna być proporcją $(y = ax)$ jak to wynika ze wzoru (1.1) $$ T^2 =\frac{4 \pi^2}{g} l\ ,$$ a więc wykres powinien być linią. Współczynnik kierunkowy prostej można wyznaczyć z wykresu, a skoro jest on też równy $\frac{4 \pi^2}{g}$, to stąd można obliczyć przyspieszenie ziemskie. ==== - Metoda pomiaru ==== W celu uniknięcia systematycznego błędu występującego przy pomiarze długości $l$, związanego z trudnością wyznaczenia położenia punktu zaczepienia wahadła oraz położenia środka ciężkości ciężarka wahadła, można tę metodę nieco zmodyfikować przyjmując, że prawdziwa długość $l = l_m + \Delta l$, gdzie $l_m$ jest długością mierzoną, a $\Delta l$ jest stałą ale nieznaną poprawką. Po podstawieniu do równania (1.1) otrzymamy $$ T^2 =4 \pi^2 \frac{l_m + \Delta l}{g} $$ i dalej $$ T^2 = \frac{4 \pi^2}{g} l_m + \frac{4 \pi^2 \Delta l}{g}\ . \tag{1.2} $$ Zależność $T^2(l_m)$ powinna więc być prostą $(y = ax + b)$, aczkolwiek niekoniecznie musi przecinać punkt (0,0) wykresu. Współczynnik kierunkowy $a$ równy będzie: $\displaystyle a = \frac{4 \pi^2}{g}$, po przekształceniu otrzymamy wyrażenie na przyśpieszenie ziemskie $g$: $$ g = \frac{4 \pi^2}{a}\ . \tag{1.3} $$ W ćwiczeniu: * zmieniamy długość wahadła w przedziale od ok. 100 do 50 cm co ok. 5 cm, zapisujemy jego długość $l_m$ i mierzymy czas $t$ pełnych wahnięć $n$ wahadła, * obliczamy okresy $T$ wahań i ich kwadraty $T^2$, * wykonujemy wykres zależności $T^2(l_m)$, punkty pomiarowe będą układać się wzdłuż linii prostej, * wyznaczamy współczynniki $a$ i $b$ równania tej prostej metodą najmniejszych kwadratów i wykreślamy ją, * mając wyznaczony współczynnika $a$ i korzystając ze wzoru (1.3) wyznaczamy przyspieszenie ziemskie. ===== - Opis eksperymentu ===== ==== - Przygotowanie stanowiska i wykonanie pomiarów ==== - Przygotować wahadło o długości ok. 100 cm. - Zmierzyć możliwie precyzyjnie długość $l_m$ wahadła (licząc do dolnej krawędzi ciężarka). Zapisać wynik w tabeli. - Odchylić kulkę wahadła o kąt nie większy niż 10° i następnie puścić ją. Stoperem zmierzyć czas $t$, w którym zachodzi np. $n=20$ pełnych wahnięć. Wynik zapisać jw. - Skracać wahadło o ok. 5 cm i powtarzać pomiary jak w punktach 2 – 3. - Określić niepewność pomiaru długości $l_m$ wahadła. - Oszacować niepewność pomiaru czasu $n$ wahnięć wahadła $\delta t$ (uwzględnij niepewność stopera i niepewność wynikającą z czasu reakcji na moment rozpoczęcia i moment zakończenia pomiaru). - Dane zapisać w tabeli (Tab.1). ===== - Opracowanie wyników ===== - Wykonać obliczenia uzupełniając tabelę wg wzoru (Tab. 2). - Wykonać wykres zależności $T^2(l_m)$. Punktów pomiarowych nie łączyć! - Wyznaczyć współczynnik kierunkowy $a$ prostej $y=ax+b$ [[wzory-do-regresji-liniowej|metodą najmniejszych kwadratów]] oraz niepewność tej wielkości $S_a$. - Wyznaczyć wyraz wolny $b$ w równaniu prostej metodą jw. - Wykreślić na zrobionym wykresie prostą na podstawie jej równania. - Obliczyć wartość przyspieszenia ze wzoru (1.3). $$ g = \frac{4 \pi^2}{a}\ . $$ - Wyznaczyć niepewność pomiarową $\delta g$ ze wzoru: $$\delta g = g \frac{\delta a}{a}\ . $$\\ za $\delta a$ przyjąć wyznaczoną wcześniej niepewność standardową $S_a$. - Podać wynik końcowy we właściwej formie odpowiednio zaokrąglając wartości liczbowe. - Porównać otrzymany wynik z danymi tablicowymi i skomentować to. ==== - Zawartość sprawozdania ==== Sprawozdanie można napisać ręcznie lub przy użyciu edytora tekstu. Ten drugi sposób wcale nie jest mniej pracochłonny! Konieczna zawartość sprawozdania: - Tabelka identyfikacyjna wg wzoru. - Opis doświadczenia. **Krótkie** określenie celu ćwiczenia, opisu metody wraz ze schematycznym rysunkiem układu pomiarowego - nie więcej niż strona tekstu wraz z rysunkiem. - Pomiary bezpośrednie i ich dokładność. W tym punkcie krótko opisujemy mierzone bezpośrednio wielkości, użyte przyrządy i określamy niepewności tych pomiarów. - Tabela pomiarów i obliczonych danych do wykresu. - Obliczenia parametrów prostej regresji. - Wykres. Jako osobna kartka papieru milimetrowego lub strona z wydrukiem jeśli używano komputera. - Rachunek niepewności. - Wynik końcowy (pamiętać należy o właściwym zaokrągleniu). - Komentarz. **Wartości przyspieszenia ziemskiego** $[\mathrm{m/s}^2]$: * na biegunie - 9,83332 * na poziomie morza, 45° szer. geogr. (normalne) - 9,80665 * na równiku - 9,78030 * Gdańsk - 9,8145 * Warszawa - 9,8123 * Kraków - 9,8105 ===== - Wzory tabel ===== |< - 10% 30% 30% 30% >| | **Tab. 1.** Ćw. nr 1. Dane pomiarowe |||| ^ L.p. ^ $l_m\ \mathrm{[m]} $ ^ $t\ \mathrm{[s]}$ ^ $T\ \mathrm{[s]}$ | ^ 1 | | | | ^ 2 | | | | ^ 3 | | | | ^ 4 | | | | ^ 5 | | | | ^ 6 | | | | ^ 7 | | | | ^ 8 | | | | ^ 9 | | | | ^ 10 | | | | \\ ^ **Dane dodatkowe**\\ (zapisać wraz z właściwą jednostką): | | Liczba wahnięć $n=$ | | Dokładność pomiaru długości $l_m$ wahadła $\delta l_m = $ | | Dokładność pomiaru czasu $n$ drgań $\delta t = $ | | Dokładność pomiaru okresu drgań $\delta T = $ | \\ |< - 5em 5em 5em 5em 5em 5em >| | **Tab. 2.** Dane do regresji liniowej |||||| ^ --- | $l_m\ \mathrm{[m]}$ | $T^2\ \mathrm{[s^2]}$ | --- | --- | --- | ^ Lp. | $x_i$ | $y_i$ | $x_iy_i$ | $x_i^2$ | $y_i^2$ | | 1 | | | | | | | 2 | | | | | | | 3 | | | | | | | 4 | | | | | | | 5 | | | | | | | 6 | | | | | | | 7 | | | | | | | 8 | | | | | | | 9 | | | | | | | 10 | | | | | | ^ Sumy| | | | | | T. Suszko (2019)