====== Ćw. nr 23. Charakterystyka napięciowo-prądowa diody półprzewodnikowej ====== ===== - Cel ćwiczenia ===== Wyznaczanie charakterystyki napięciowo-prądowej złącza półprzewodnikowego p-n oraz zapoznanie się z działaniem elektronicznych elementów prostowniczych. ===== - Zagadnienia ===== - Podstawowe właściwości półprzewodników. - Przewodnictwo samoistne, dziurowe i elektronowe półprzewodników. - Powstawanie kontaktowej różnicy potencjałów. - Prostowniki prądu przemiennego: jednopołówkowe i dwupołówkowe. ===== - Wprowadzenie ===== Półprzewodniki mogą mieć trojakiego rodzaju przewodnictwo: samoistne, dziurowe (typ //p//) lub elektronowe (typ //n//). Złącze półprzewodników //p// i //n// ma właściwości szczególne. Elektrony będące nośnikami prądu w półprzewodniku //n//, mając większą energię, przenikają do warstwy //p//, gdzie są wolne poziomy energetyczne (tzw. dziury), które to są z kolei nośnikami prądu w tego typu półprzewodniku. Skutkiem tego warstwa przystykowa zostaje zubożona w nośniki prądu, czyniąc ją warstwą o niskim przewodnictwie, a dodatkowo warstwa //p// ładuje się ujemnie, zaś warstwa //n// dodatnio. Powstaje podwójna warstwa ładunku elektrycznego i tworzy się kontaktowa różnica potencjałów. Warstwę taką nazywa się warstwą zaporową. Przyłożenie zewnętrznego napięcia elektrycznego $U_z$ do złącza wpływa na grubość warstwy zaporowej i wysokość bariery potencjału, a więc i opór. * Jeśli część //n// złącza spolaryzowana będzie dodatnio, a //p// ujemnie, to następuje dalsze zubożenie warstwy przystykowej w nośniki prądu, wzrasta jej grubość i bariera potencjału. Opór elektryczny rośnie jeszcze bardziej. Mówimy, że złącze jest spolaryzowane w //kierunku zaporowym//. * Jeśli część //n// spolaryzowane zostanie ujemnie, a //p// dodatnio, nastąpi zmniejszenie grubości warstwy zaporowej, zmniejszenie bariery potencjału i powiększenie przewodności złącza. W tym kierunku, zwanym //kierunkiem przewodzenia//, może zacznie płynąć prąd. :!: Zmiana charakteru złącza z izolacyjnego do przewodzącego następuje dość gwałtownie przy pewnym napięciu zewnętrznym, czyniąc charakterystykę napięciowo-prądową wybitnie nieliniową, **odbiegającą od prawa Ohma**. {{ rys23_2.png?200 }}\\ **Rys. 23.1.** Charakterystyka napięciowo-prądowa elementu liniowego, podlegającego prawu Ohma oraz złącza //p-n//. FIXME Niewłaściwy rys. Z tego powodu nie można w takim przypadku mówić o oporze w sensie wynikającym z prawa Ohma, ale o //oporze dynamicznym// $$ R = \frac{\Delta U}{\Delta I},$$ który ma różną wartość w zależności od przyłożonego napięcia. {{ rys23_3.png?200 }}\\ **Rys. 23.2.** Opór dynamiczny elementu liniowego i złącza //p-n//. FIXME Niewłaściwy rys. ===== - Opis ćwiczenia ===== * Zapoznanie się z wyglądem różnych diod. * Podłączanie w kierunku zaporowym i przewodnictwa. * Zestawienie prostego układu prostowniczego. * Zapoznanie się z układem Gretza. * Układy podłączone do oscyloskopu. W prostych układach najważniejsze jest określenie kierunku przewodnictwa i zaporowego. Pamiętać jednak trzeba, że przewodnictwo zaczyna się, dopiero gdy dioda jest spolaryzowana dla kierunku przewodnictwa napięciem kilkuset miliwoltów. Napięcie to zależy od rodzaju półprzewodnika (krzem, german czy inny półprzewodnik). Ponadto różne diody charakteryzują się innym oporem dla kierunku zaporowego oraz innymi wielkościami elektrycznymi. :!: Zadaniem studentów jest wyznaczenie najbardziej podstawowej właściwości diody – charakterystyki napięciowo-prądowej, a więc po prostu zależności prądu płynącego przez diodę w zależności od napięcia na jej elektrodach, tak w kierunku przewodzenia jak i zaporowym. ==== - Przeprowadzenie pomiarów ==== - Zestawić układ jak na rysunku poniżej. - Pomiary przeprowadzić ustawiając najpierw kierunek zaporowy, a następnie kierunek przewodzenia. - W kierunku zaporowym ustawiać napięcie zasilacza od 30 do 0 V co 5 V; - dla każdej ustawionej wartości odczytać i zapisać wartość napięcia na diodzie i natężenie prądu. - W kierunku przewodzenia ustawiać napięcie na zasilaczu od 0,3 do 2,1 V co 0,3 V; - dla każdej ustawionej wartości odczytać i zapisać wartość napięcia na diodzie i natężenie prądu. - Wyniki zapisać w tabeli wg wzoru poniżej (Tab. 1). - W instrukcji obsługi woltomierza i amperomierza znaleźć informację o sposobie określania niepewności pomiarowej. Należy to sprawdzić na przykładowym pomiarze. ===== - Opracowanie wyników ===== - Uzupełnić tabelę pomiarową (Tab. 1) o niepewności pomiarowe $\delta U$ i $\delta I$. - Na podstawie tabel wykonać wykres $I = f(U)$. Punkty na wykresie otoczyć polem błędu. - Na podstawie otrzymanych wyników obliczyć opór dynamiczny dla różnych wartości napięcia na elektrodach diody $R_d$ oraz logarytm tego oporu $\ln R_d$ (Tab. 2). Nie ma konieczności obliczania niepewności pomiarowych dla tej części ćwiczenia. - Wykonać wykres zależności $\ln R = f(U)$. ===== - Wzory tabel ===== |< - 3em 5em 5em 5em 5em >| | **Tab. 1.** Ćw. nr 23 -- dane pomiarowe. ||||| ^ Lp. ^ $U$ ^ $I$ ^ $\delta U$ ^ $\delta I$ ^ | Kier. zaporowy ||||| ^ ^ $\mathrm{[V]}$ ^ $\mathrm{[mA]}$ ^ $\mathrm{[V]}$ ^ $\mathrm{[mA]}$ ^ | 1 | | | | | | 2 | | | | | | 3 | | | | | | 4 | | | | | | 5 | | | | | | 6 | | | | | | 7 | | | | | | 8 | | | | | | 9 | | | | | | 10 | | | | | | Kier. przewodzenia ||||| ^ ^ $\mathrm{[V]}$ ^ $\mathrm{[\mu A]}$ ^ $\mathrm{[V]}$ ^ $\mathrm{[\mu A]}$ ^ | 1 | | | | | | 2 | | | | | | 3 | | | | | | 4 | | | | | | 5 | | | | | | 6 | | | | | | 7 | | | | | | 8 | | | | | | 9 | | | | | | 10 | | | | | |< - 3em 5em 5em 5em >| | **Tab. 2.** Ćw. nr 23 -- dane obliczeniowe. |||| ^ Lp. ^ $U$ ^ $R_d$ ^ $\ln R_d$ ^ ^ ^ $\mathrm{[V]}$ ^ $\mathrm{[\ \ \ ]}$ ^ --- ^ | Kier. zaporowy ||| | 1 | | | | | 2 | | | | | 3 | | | | | 4 | | | | | 5 | | | | | 6 | | | | | 7 | | | | | 8 | | | | | 9 | | | | | 10 | | | | | Kier. przewodzenia ||| ^ ^ $\mathrm{[V]}$ ^ $\mathrm{[\ \ \ ]}$ ^ --- ^ | 1 | | | | | 2 | | | | | 3 | | | | | 4 | | | | | 5 | | | | | 6 | | | | | 7 | | | | | 8 | | | | | 9 | | | | | 10 | | | |