====== Ćw. nr 30. Spadek swobodny ====== ===== - Cel ćwiczenia ===== * Wyznaczenie przyspieszenia ziemskiego z zależności między czasem spadania a wysokością. ===== - Zagadnienia ===== - Ruch prostoliniowy ze stałym przyspieszeniem. - Spadek swobodny w polu grawitacyjnym. - Przyspieszenie ziemskie. ===== - Wprowadzenie ===== Jeżeli ciało o masie $m$ będące w spoczynku jest poddane działaniu siły grawitacji, to zaczyna się poruszać zgodnie z kierunkiem działania siły i z przyspieszeniem proporcjonalnym do wartości tej siły, co wynika z II zasady dynamiki Newtona. $$ a = \frac{F}{m} = \frac{mg}{m} = g $$ Jako że siła ciężkości jest proporcjonalna do masy ( $ F = mg $ ) i miarą bezwładności jest też masa, to każde ciało niezależnie od masy będzie spadało z takim samym przyspieszeniem, jeśli tylko nie będzie dodatkowych sił, jak na przykład siła oporu powietrza, lub te siły będą zaniedbywalnie małe. Stałe przyspieszenie oznacza proporcjonalny do czasu przyrost prędkości: $$ v(t) = at = gt, $$ a to z kolei oznacza proporcjonalną do kwadratu czasu opadania pokonywaną wysokość: $$ h(t) = \frac{1}{2}gt^2 .\tag{30.1}$$ ===== - Opis eksperymentu ===== W ćwiczeniu wykorzystana zostanie zależność (30.1), dzięki której wyznaczone zostanie przyspieszenie ziemskie. Do jego wyznaczenia można wykorzystać proste przekształcenie wzoru (30.1), z którego otrzymujemy: $$ g = \frac{2 h}{t^2} .\tag{30.2} $$ Wykonując pomiary czasu opadania z różnych wysokości można wyznaczyć kilkukrotnie wartość $g$, co daje też możliwość sprawdzenia statystycznego rozrzutu wartości. Można też wykorzystać do obliczeń zależność funkcyjną między czasem i wysokością opadania. Wykres $h(t)$ powinien być parabolą jak wskazuje wzór (30.1), ale z kolei jeżeli sporządzimy wykres $h(t^2)$, to powinien on być liniowy (Rys. 30.1). {{rys-xx-01.png?200|}}\\ **Rys. 30.1.** Zestawienie zależności $h(t)$ i $h(t^2)$. W doświadczeniu mierzony będzie czas opadania metalowej kulki z różnej, coraz większej wysokości. Ze względu na krótkie do zmierzenia czasy wykorzystany zostanie stoper automatyczny, który uruchamiany będzie w momencie zwolnienia kulki, a zatrzymywany będzie przełącznikiem uderzeniowym w momencie upadku. :!: Celem ćwiczenia jest sprawdzenie zależności (30.2) przedstawionych schematycznie na wykresach (Rys. 30.1) z danymi eksperymentalnymi oraz wyznaczenie z nich przyspieszenia ziemskiego. ==== - Układ pomiarowy ==== Układ pomiarowy składa się ze statywu, na którym zamocowany jest liniał podziałką milimetrową do pomiaru wysokości. Na statywie zamocowane są także: układ zwalniający kulkę na górze z bramką startową stopera oraz na dole bramka końcowa stopera z przełącznikiem uderzeniowym. Stoper jest uruchamiany przez przerwę w obwodzie elektrycznym -- prąd płynie przez zamocowaną kulkę, a następnie przepływ prądu jest przerwany gdy kulka jest zwolniona. Uderzenie kulki w talerzyk przełącznika uderzeniowego powoduje jego ponowne zamknięcie obwodu i zatrzymanie stopera. {{rys-30-2.png?300|}}\\ **Rys. 30.2.** Zdjęcie układu pomiarowego. ==== - Przeprowadzenie pomiarów ==== Pomiary polegać będą na stopniowym zwiększaniu wysokości spadania, pomiarze tej wysokości i czasu opadania kulki. - Zestawić układ pomiarowy i wykonać kilka próbnych pomiarów. Sprawdzić przy tym na przykład, jak różnią się między sobą zmierzone czasy opadania z tej samej wysokości. - Przesunąć układ zwalniający kulkę na wybraną minimalną wysokość, którą następnie zmierzyć. - Dokonać pomiaru czasu opadania. Wyniki zapisać w tabeli. - Przesunąć układ zwalniający wyżej i powtórzyć pomiary. - Zwiększać kolejno wysokość i dokonać kolejnych pomiarów. - Oszacować niepewność pomiaru wysokości i zapisać wartość. ===== - Opracowanie wyników ===== * 1. Uzupełnić Tab. 30.1 obliczając kwadrat czasu opadania. * 2. Na podstawie danych pomiarowych narysować zależność $h(t)$. * 3. Wykonać wykres zależności $h(t^2)$ nanosząc punkty pomiarowe oraz pola błędów jeśli to możliwe. * 4. Dokonać ich aproksymacji prostą wybranym sposobem: * Graficznie. Po narysowaniu prostej najlepiej pasującej do punktów wyznaczyć jej parametry $a$ i $b$ oraz oszacować ich niepewność. * Korzystając z [[wzory-do-regresji-liniowej|regresji liniowej]]. Po obliczeniu parametrów $a$ i $b$ prostej nanieść prostą z tymi parametrami na wykres. Obliczyć też wg podanych wzorów niepewności pomiarowe (odchylenia standardowe) $\delta_a$ i $\delta_b$ tych parametrów . * Wykorzystując do tego specjalne funkcje w progamach obliczeniowych (LibreOffice Calc, LabPlot, Octave itp) * 5. Wiedząc, że współczynnik kierunkowy prostej $ a = \frac{g}{2} $, obliczyć przyspieszenie ziemskie $g$ * 6. Wyznaczyć niepewność $\delta g$ pomiaru $$ \delta g = g \frac{\delta a}{a}\ .$$ * 7. Porównać otrzymane wyniki ze standardową wartością przyspieszenia ziemskiego. Przyjrzeć się statystyce danych. Wyciągnąć wnioski. Sformułować uwagi. Sprawozdanie powinno zawierać: - Tabelę identyfikacyjną ćwiczenia. - Krótki opis celu ćwiczenia i metody pomiarowej. - Tabelę danych pomiarowych. - Opracowanie wyników (zgodnie z sekcją nr 5 niniejszej instrukcji). - Odpowiednio zaokrąglony wynik końcowy i niepewność pomiarową. - Wnioski i uwagi. ^ **Tabela 30.1.** Wyniki pomiarów ^^^^ ^ **Niepewność pomiaru wysokości $\delta h$ [m] = ________** |||| ^ Lp. | $t\ \mathrm{[s]}$ | $t^2\ \mathrm{[s^2]}$ | $h\ \mathrm{[m]}$ | ^ 1. | | | | ^ 2. | | | | ^ 3. | | | | ^ 4. | | | | ^ 5. | | | | ^ 6. | | | | ^ 7. | | | | ^ 8. | | | | ^ 9. | | | | ^ 10. | | | | T. Suszko (2018, 2025)