--- //[[jan.mazur@tu.koszalin.pl|Jan Mazur]] 2014/02/09 16:51//
====== Ćw. nr 68. Wyznaczanie temperatury Curie ferromagnetyka ======
===== - Cel ćwiczenia =====
Poznanie jednej z metod wyznaczania temperatury Curie - metody transformatorowej.
===== - Zagadnienia teoretyczne =====
- Klasyfikacja ciał magnetycznych.
- Wpływ temperatury na własności ferromagnetyczne, temperatura Curie.
- Zjawisko indukcji elektromagnetycznej, transformator.
===== - Wprowadzenie, metoda pomiaru =====
Pomiar punktu Curie $t_C$ wykonuje się w układzie przedstawionym na rys. 68.1. Przez spiralę grzejną S, którą stanowi uzwojenie pierwotne transformatora, przepływa prąd zmienny o częstotliwości $f = 50$ Hz i amplitudzie $I_1$. Badana próbka ferromagnetyka w postaci pręta P, wykonany z ferromagnetyka umieszczona jest wewnątrz spirali. Cewka C połączona z miernikiem M2 prądu indukowanego $I_2$, stanowi uzwojenie wtórne transformatora. Prąd płynący przez spiralę powoduje nagrzewanie się pręta ferromagnetycznego oraz powstawanie pola magnetycznego o natężeniu:
$$H= I_1 n_1 \cos(2 \pi f t)$$
gdzie:\\
$n_1$ -- liczba zwojów spirali grzejnej na jednostkę długości,
$t$ -- czas.
W materiale ferromagnetyka wartość indukcji magnetycznej ze względu na zależność $B = \mu \mu_o H$, wynosi:
$$B=\mu \mu_o I_1 n_1 \cos(2\pi ft)$$
a strumień wektora indukcji:
$$\Phi \left(t \right) = \mu \mu_o I_1 n_1 A \cos (2 \pi f t)$$
gdzie: $A$ -- powierzchnia przekroju poprzecznego pręta.
Zmiana strumienia w czasie indukuje SEM indukcji w cewce wtórnej mającej $N_2$ liczbę zwojów:
$$\mathcal{E} \left(t \right) = - N_2 \; \frac{d \Phi \left( t \right)}{dt}$$
Oznaczając przez $Z$ zawadę obwodu wtórnego, skuteczną wartość prądu w obwodzie wtórnym obliczymy ze wzoru:
$$I_2 = 2 \pi f \mu \mu_o I_1 n_1 N_2 \frac{A}{Z}\tag{68.1}$$
Przy wyznaczaniu punktu Curie wartość $I_1$ utrzymuje się stałą, a wielkością zależną od temperatury jest tylko przenikalność magnetyczna ferromagnetyka $\mu$. Wobec tego zależność (68.1) można przedstawić w postaci:
$$I_2 = const \cdot \mu$$
W temperaturach $t < t_C$, $ \mu$ praktycznie pozostaje stałe i dopiero po osiągnięciu tej temperatury, w związku z wykazywaniem przez ferromagnetyk właściwości paramagnetycznych, $ \mu$ gwałtownie maleje do wartości bliskich 1, co powoduje równocześnie zmalenie prądu $I_2$.
===== - Pomiary =====
{{Rys68_1.png?500}}
\\ \\ **Rys. 68.1.** Układ pomiarowy do wyznaczania punktu Curie.
- Budujemy obwód wg schematu na rys. 68.1.
- Za pomocą autotransformatora ustawiamy wartość prądu $I_1$ równą 2,8 A.Wartość tego prądu utrzymujemy niezmienną w czasie całego ćwiczenia.
- Sprawdzamy zamocowanie termoelementu i zamykamy drugi koniec rury szklanym korkiem.
- Mierzymy napięcie na uzwojeniu wtórnym $U$ w funkcji napięcia termopary $\mathcal{E}$ aż do zaobserwowania gwałtownego spadku napięcia na uzwojeniu wtórnym.
- Ponieważ w pierwszej fazie pomiarów temperatura (a tym samym napięcie termopary) bardzo szybko wzrasta, zaleca się by w czasie szybkiego wzrostu napięcia termopary $\mathcal{E}$ (w przedziale 4 - 16 mV) rejestrować wyniki co 2 mV napięcia termopary, powyżej zaś co 0,1 mV (do około 19 mV).
- Wyniki zestawić w tabeli 68.1.
- **Uwaga:** -- W czasie trwania pomiarów powinien być włączony wentylator. Po zakończeniu pomiarów wyłączyć zmniejszyć prąd autotransformatora do $I_1 = 0$.
- W początkowym przedziale wartości $\mathcal{E}$ (0 - 6 mV) wskazania zmieniają się bardzo szybko i ich rejestrację można pominąć.
**Tab. 68.1.** Charakterystyka termometryczna termoelementu Fe - konstantan według PN-59/M-53854 ($\mathcal{E}$ wyrażono w mV).
^ Temperatura [°C] ^^^^^^^^^^^
^ ^ 0 ^ 10 ^ 20 ^ 30 ^ 40 ^ 50 ^ 60 ^ 70 ^ 80 ^ 90 ^
^ 0 | 0,00 | 0,40 | 0,80 | 1,20 | 1,61 | 2,02 | 2,43 | 2,85 | 3,26 | 3,68 |
^ 100 | 4,10 | 4,51 | 4,92 | 5,33 | 5,73 | 6,13 | 6,53 | 6,93 | 7,33 | 7,73 |
^ 200 | 8,13 | 8,53 | 8,93 | 9,34 | 9,74 | 10,15 | 10,56 | 10,97 | 11,38 | 11,80 |
^ 300 | 12,21 | 12,62 | 13,04 | 13,45 | 13,87 | 14,29 | 14,71 | 15,13 | 15,55 | 15,97 |
^ 400 | 16,39 | 16,82 | 17,24 | 17,66 | 18,08 | 18,50 | 18,93 | 19,36 | 19,78 | 20,21 |
^ 500 | 20,64 | 21,07 | 21,49 | 21,92 | 22,34 | 22,77 | 23,20 | 23,62 | 24,05 | 24,48 |
^ 600 | 24,90 | 25,32 | 25,75 | 26,18 | 26,60 | 27,03 | 27,45 | 27,87 | 28,29 | 28,72 |
^ 700 | 29,14 | 29,56 | 29,98 | 30,40 | 30,82 | 31,23 | 31,65 | 32,07 | 32,48 | 32,90 |
^ 800 | 33,31 | 33,71 | 34,12 | 34,54 | 34,94 | 35,35 | 35,75 | 36,16 | 36,56 | 36,96 |
^ 900 | 37,36 | 37,76 | 38,16 | 38,56 | 38,96 | 39,35 | 39,75 | 40,14 | 40,53 | 40,92 |
^ 1000| 41,31 | 41,37 | 42,08 | 42,47 | 42,86 | 43,24 | 43,62 | 44,00 | 44,38 | 44,76 |
^ 1100| 45,14 | 45,52 | 45,89 | 46,27 | 46,64 | 47,01 | 47,38 | 47,75 | 48,12 | 48,48 |
^ 1200| 48,85 | 49,21 | 49,57 | 49,93 | 50,29 | 50,65 | 51,00 | 51,36 | 51,71 | 52,06 |
^ 1300| 52,41 | | | | | | | | | |
===== - Tabela pomiarowa =====
**Tab. 68.2.** Tabela pomiarowa
^ ::: ^ $U$ ^ $\mathcal{E}$ ^ $T$ ^
| Lp. | [mV] | [mV] | [°C] |
| 1 | 6 | | |
| 2 | 8 | | |
| 3 | 10 | | |
| 4 | 12 | | |
| 5 | 14 | | |
| 6 | 16 | | |
| 7 | 16,1 | | |
| 8 | 16,2 | | |
| 9 | 16,3 | | |
| 10 | 16,4 | | |
| 11 | 16,5 | | |
| 12 | 16,6 | | |
| 13 | 16,7 | | |
| 14 | 16,8 | | |
| 15 | 16,9 | | |
| 16 | 17 | | |
| 17 | 17,1 | | |
| 18 | 17,2 | | |
| 19 | 17,3 | | |
| 20 | 17,4 | | |
| 21 | 17,5 | | |
| 22 | 17,6 | | |
| 23 | 17,7 | | |
| 24 | 17,8 | | |
| 25 | 17,9 | | |
| 26 | 18 | | |
| 27 | 18,1 | | |
| 28 | 18,2 | | |
| 29 | 18,3 | | |
| 30 | 18,4 | | |
gdzie:\\
$U$ – napięcie na uzwojeniu wtórnym,\\
$ \mathcal{E}$ – napięcie termopary,\\
$T$ – temperatura.
===== - Opracowanie wyników =====
{{Rys68_2.png?300}}
\\ \\ **Rys. 68.2.** Przebieg zmian napięcia na uzwojeniu wtórnym w funkcji temperatury.
- Na podstawie charakterystyki termopary (tab. 68.1) oraz wyników (tab. 68.2) budujemy wykres (patrz rys.2), z którego określamy temperaturę punktu Curie.
- Przy wyznaczaniu temperatury $t$ w tabeli 68.2, w oparciu o charakterystykę termoelementu Fe-konstantan, należy uwzględnić (dodać) temperaturę odniesienia termoelementu (rys. 68.1).
- Na podstawie temperatury Curie zidentyfikować materiał, z którego wykonany jest rdzeń ferromagnetyczny.