====== Ćw. nr 71. Promieniowanie cieplne ======
===== - Cel ćwiczenia =====
- Wyznaczanie współczynnika pochłaniania powierzchni metalu.
===== - Zagadnienia teoretyczne =====
- Promieniowanie termiczne.
- Prawo Stefana - Boltzmana.
- Prawo Wiena.
- Prawo Kirchhoffa.
- Kwantowa teoria promieniowania ciała doskonale czarnego - prawo Plancka.
===== - Wprowadzenie =====
Z teori promieniowania cieplnego wiadomo, że zdolność emisyjna promieniowania $R_\lambda$ ciał rzeczywistych jest mniejsza od odpowiedniej wartości $R_{\lambda c}$ dla ciała doskonale czarnego. Dla każdego ciała prawdziwe jest prawo Kirchhoffa, które można zapisać:
$$R_ \lambda \left(\lambda,T \right)=a_\lambda \left(\lambda,T \right) \cdot R_{\lambda c}\left(\lambda,T \right)\tag{71.1}$$
gdzie:\\
$a_\lambda \left(\lambda,T \right)$ -- współczynnik pochłaniania ciała,\\
T -- temperatura ciała.
Można wykazać, że prawo Kirchhoffa (71.1) stosuje się nie tylko do widmowej zdolności emisyjnej promieniowania$R_\lambda$, lecz również do emisji energetycznej (w całym zakresie długości fal promieniowania cieplnego) -$R$. Emisja energetyczna ciała musi być równa mocy wypromieniowanej przez jednostkę powierzchni ciała, czyli $R=P/S$, gdzie $P$ jest całkowitą moca wypromieniowaną przez ciało, a $S$ jego całkowita powierzchnią. Dla ciała doskonale czarnego $R_c=P_c/S$.
Uwzględniając prawo Stefana-Boltzmana:
$$R_c = \sigma T^4 \tag{71.2}$$
gdzie:\\
$\sigma=\frac{k^2}{c^2 h^2}=5,670 \cdot 10^{-8}$ $\left [ \frac{W m^{-2}}{K^{-4}} \right]$,\\
T -- temperatura ciała,\\
k -- stała Boltzmana,\\
h -- stała Plancka,\\
c -- prędkość światła w próżni,
otrzymamy moc wypromieniowaną dla ciała doskonale czarnego:
$$P_c=S \sigma T^4 \tag{71.3}$$
oraz dla ciała rzeczywistego ($a<1$):
$$P = a S \sigma T^4 \tag{71.4}$$
===== - Opis eksperymentu =====
W doświadczeniu dwa ciała o równych powierzchniach, ogrzane do tej samej temperatury przez grzejnik, z których jedno jest pokryte sadzą (w dobrym przybliżeniu - ciało doskonale czarne), wypromieniowują energię cieplną. Układ pomiarowy znajduje się pod próżnioszczelnym kloszem. Po usunięciu powietrza promieniowanie jest jedyną formą transportu energii. Energia ta jest absorbowana przez termopary **t1c** i **t2** (patrz rys. 71.1) wytwarzając w ich obwodach pomiarowych napięcia odpowiednio $U_c$ i $U$, których kwadraty są proporcjonalne do wypromieniowanej mocy $ P_c$ i $P$:
$$P_c = f {U_c}^2 \tag{71.5}$$
$$P = f U^2 \tag{71.6}$$
gdzie $f$ -- współczynnk proporcjonalności.
Z równań (71.3), (71.4), (71.5) i (71.6) otrzymujemy:
$$a = \frac{U^2}{{U_c}^2}\tag{71.7}$$
Równanie to pozwala obliczyć współczynnik pochłaniania $a$ materiału, z którego wykonana jest powierzchnia niepoczerniona sadzą (rys. 71.1).
{{ labfizyki:Rys71_1.png }}
**Rys. 71.1.** Układ do pomiaru współczynnika pochłaniania badanego materiału.
==== - Przeprowadzenie pomiarów ====
- Ustawiamy prąd płynący przez grzejnik (żarówka halogenowa) na poziomie 5 A.
- Odczytujemy napięcia $U_c$ oraz $U$ wskazane przez miliwoltomierz. Odczytujemy także napięcie termopary $U_t$ mierzącej temperaturę powierzchni promieniujących I i II.
- Pomiary powtarzamy dla różnych temperatur powierzchni promieniujących.
- Wyniki zapisujemy w tabeli 1.
===== - Opracowanie wyników =====
- Sporządzić wykres charakterystyki termopary i wyznaczyć temperatury powierzchni promieniujących, czyli wartości temperatur odpowiadające napięciom termopary $U_t$. Wyniki wpisać do tabeli pomiarowej 71.1.
- Korzystając z równania (71.7) obliczyć współczynnik pochłaniania $a$ powierzchni metalu dla każdej z temperatur, a następnie obliczyć wartość średnią $\bar a$ (ponieważ zakres temperatur jest niewielki, można uważać, że $a$ jest stałe i w związku z tym obliczyć $ \bar a $).
- Obliczyć błąd przeciętny $\delta_p a$ obliczamy ze wzoru: $$\delta_p a = \frac{1}{n}\sum_{i=1}^n | \bar a - a_i|$$ i porównać go z błędem maksymalnym $\delta_m a$ dla jednego z pomiarów obliczonym wg wzoru: $$\delta_m a=2a \left (\frac{\delta U}{U} +\frac{\delta U_c}{U_c} \right )\ .$$
===== - Tabela pomiarowa i dodatkowe tabele danych =====
==== - Tabela pomiarowa ====
|< - 3em 5em 5em 5em 5em 5em 5em >|
^ ** Wyniki pomiarów ** ^^^^^^^
^ Lp. ^ $U_t$ ^ $T$ ^ $U$ ^ $U_c$ ^ $a$ ^ $|a_i-\bar{a}|$ ^
^ ::: ^ $\mathrm{[mV]}$ ^ $\mathrm{[^\circ C]}$ ^ $\mathrm{[mV]}$ ^ $\mathrm{[mV]}$ ^ ::: ^ ::: ^
| 1 | | | | | | |
| 2 | | | | | | |
| 3 | | | | | | |
| 4 | | | | | | |
| 5 | | | | | | |
| 6 | | | | | | |
| 7 | | | | | | |
| 8 | | | | | | |
| 9 | | | | | | |
| 10 | | | | | | |
| Średnie ||||| | |
^ $\delta U_t=$ | $\phantom{abcdef}$ |
^ $\delta U = $ | |
^ $\delta U_c=$ | |
==== - Dodatkowe dane ====
**Tabela 71.1.** Charakterystyka termometryczna termoelementu NiCr-Ni według PN-59/M-53854.
^ Temperatura [°C] ^^^^^^^^^^^
^ ^ 0 ^ 10 ^ 20 ^ 30 ^ 40 ^ 50 ^ 60 ^ 70 ^ 80 ^ 90 ^
^ 0 | 0,00 | 0,40 | 0,80 | 1,20 | 1,61 | 2,02 | 2,43 | 2,85 | 3,26 | 3,68 |
^ 100 | 4,10 | 4,51 | 4,92 | 5,33 | 5,73 | 6,13 | 6,53 | 6,93 | 7,33 | 7,73 |
^ 200 | 8,13 | 8,53 | 8,93 | 9,34 | 9,74 | 10,15 | 10,56 | 10,97 | 11,38 | 11,80 |
^ 300 | 12,21 | 12,62 | 13,04 | 13,45 | 13,87 | 14,29 | 14,71 | 15,13 | 15,55 | 15,97 |
^ 400 | 16,39 | 16,82 | 17,24 | 17,66 | 18,08 | 18,50 | 18,93 | 19,36 | 19,78 | 20,21 |
^ 500 | 20,64 | 21,07 | 21,49 | 21,92 | 22,34 | 22,77 | 23,20 | 23,62 | 24,05 | 24,48 |
^ 600 | 24,90 | 25,32 | 25,75 | 26,18 | 26,60 | 27,03 | 27,45 | 27,87 | 28,29 | 28,72 |
^ 700 | 29,14 | 29,56 | 29,98 | 30,40 | 30,82 | 31,23 | 31,65 | 32,07 | 32,48 | 32,90 |
^ 800 | 33,31 | 33,71 | 34,12 | 34,54 | 34,94 | 35,35 | 35,75 | 36,16 | 36,56 | 36,96 |
^ 900 | 37,36 | 37,76 | 38,16 | 38,56 | 38,96 | 39,35 | 39,75 | 40,14 | 40,53 | 40,92 |
^ 1000| 41,31 | 41,37 | 42,08 | 42,47 | 42,86 | 43,24 | 43,62 | 44,00 | 44,38 | 44,76 |
^ 1100| 45,14 | 45,52 | 45,89 | 46,27 | 46,64 | 47,01 | 47,38 | 47,75 | 48,12 | 48,48 |
^ 1200| 48,85 | 49,21 | 49,57 | 49,93 | 50,29 | 50,65 | 51,00 | 51,36 | 51,71 | 52,06 |
^ 1300| 52,41 | | | | | | | | | |
**Tabela 71.2.** Dopuszczalne odchyłki w deg lub w % danej siły termoelektrycznej od wartości podanych w tablicy 71.2, według PN-59/M-53854.
| ^ Klasa termoelementu} ^^^
| Temperatura t [°C] ^ S (specjalna) ^ I ^ II ^
| 0–400 | ±1,5°C | ±3°C | ±6 °C |
| powyżej 400 | ±0,4°C | ±0,75°C | ±1,5°C |