====== Ćw. ChF-02. Wyznaczanie entalpii parowania z zależności prężności par od temperatury ====== ===== - Cel ćwiczenia ===== * Celem ćwiczenia jest wyznaczenie molowej entalpii parowania eteru dietylowego oraz alkoholu etylowego z krzywej prężności pary w zadanym zakresie temperatury. ===== - Zagadnienia ===== * Różnica między entalpią a ciepłem parowania. * Równianie Clausiusa-Clapeyrona. * Rodzaje oddziaływań miedzycząsteczkowych. * Związek między rodzajem oddziaływań miedzycząsteczkowych a temperaturą i entalpią parowania. ===== - Wprowadzenie ===== W zamkniętym naczyniu zawierającym ciecz i jej parę ustala się równowaga dynamiczna między cząsteczkami opuszczającymi fazę ciekłą a cząsteczkami przechodzącymi z fazy gazowej z powrotem do cieczy. Oznacza to, że w jednostce czasu średnio tyle samo cząsteczek opuszcza ciecz, ile do niej powraca. W danej temperaturze takiemu stanowi równowagi odpowiada ściśle określona prężność (ciśnienie) pary nasyconej. Wraz ze wzrostem temperatury $T$ wzrasta ciśnienie pary nasyconej $p$, a zależność tę opisuje różniczkowe równanie Clapeyrona: $$ \frac{dp}{dT} = \frac{\Delta_v H}{T\Delta_v V}\ , \tag{1}$$ gdzie $\Delta_v H$ jest molową entalpią parowania cieczy, a $\Delta_v V$ zmianą objętości molowej podczas przejścia cieczy w parę. W warunkach dostatecznie odległych od punktu krytycznego objętość molowa pary jest znacznie większa niż objętość molowa tej samej ilości cieczy. Można więc przyjąć, że $\Delta_v V \approx V_g$, gdzie $V_g$ jest objętością molową pary. Otrzymujemy wówczas: $$ \frac{dp}{dT} = \frac{\Delta_v H}{V_g T}\ . \tag{2}$$ Ponadto, przy niezbyt wysokich ciśnieniach, parę można w przybliżeniu traktować jak gaz doskonały. Z równania stanu gazu doskonałego otrzymujemy: $$ V_g = \frac{RT}{p}\ , \tag{3} $$ gdzie $R$ jest uniwersalną stałą gazową. Po podstawieniu równania (3) do (2) otrzymujemy różniczkowe równanie Clausiusa–Clapeyrona: $$ \frac{dp}{dT} = \frac{\Delta_v H}{R}\frac{p}{T^2}\ .$$ Zakładając, że entalpia parowania jest w rozważanym, niezbyt szerokim zakresie temperatur w przybliżeniu stała, możemy rozdzielić zmienne i scałkować równanie: $$ \frac{1}{p} dp = \frac{\Delta_v H}{R}\frac{1}{T^2} dT $$ $$ \boxed{\ln p = -\frac{\Delta_v H}{R}\frac{1}{T} + C}\ , \tag{4} $$ gdzie $C$ jest stałą całkowania. Równanie (4) można również zapisać w postaci wykładniczej: $$ \boxed{ p = p_0 \exp\left( -\frac{\Delta_v H}{RT}\right) }\ , \tag{5}$$ gdzie $p_0$ jest stałą o wymiarze ciśnienia. Jest to zależność matematycznie analogiczna do równania Arrheniusa, opisującego temperaturową zależność stałej szybkości reakcji chemicznej. W przypadku cieczy łatwo lotnych, takich jak eter dietylowy $\ce{C_4H_{10}O}$ ($\ce{H_3C-CH_2-O-CH_2-CH_3}$) , zależność prężności pary od temperatury można w ograniczonym zakresie temperatur dobrze opisać powyższymi równaniami. Umożliwia to wyznaczenie entalpi parowania na podstawie pomiarów ciśnienia pary nasyconej w różnej temperaturze. ===== - Opis eksperymentu ===== Z równania (4) wynika, że wykres zależności $$\ln p(1/T)$$ powinien być liniowy. Jeżeli współczynnik kierunkowy prostej dopasowanej do punktów pomiarowych oznaczymy przez $a$, to $$ a = -\frac{\Delta_v H}{R}\ , $$ a więc molową entalpię parowania $\Delta_v H$ można obliczyć ze wzoru: $$ \Delta_v H = - a R \ . \tag{6}$$ ===== - Opis stanowiska i przeprowadzenie pomiarów ===== ==== - Stanowisko pomiarowe ==== Podstawowym elementem aparatury jest szczelne naczynie pomiarowe zawierające niewielką ilość cieczy (eteru dwuetylowego lub alkoholu etylowego). W zestawie jest też elektroniczny miernik ciśnienia absolutnego, który można połączyć z naczyniem. Naczynie pomiarowe umieszcza się w kąpieli ogrzewającej lub chłodzącej. Temperaturę kąpieli, a tym samym temperaturę naczynia, cieczy i par cieczy mierzy się termometrem. ==== - Przeprowadzenie pomiarów ==== - Po przygotowaniu kolby z cieczą umieścić ją otwartą w kąpieli ogrzewającej. - Doprowadzić ciecz do wrzenia i przez minutowe przetrzymanie cieczy w tych warunkach usunąć z kolby powietrze. - Po ustaniu wrzenia zatkać kolbę gumowym korkiem z termometrem i wężykiem do manometru. - Wyjąć kolbę z kąpieli i rozpocząć pomiar temperatury i odpowiadającego jej ciśnienia. - Wartości odczytywać co około 5°C. - Gdy temparatura będzie opadała za wolno, posłużyć się kostkami chłodzącymi, by przyspieszyć proces. - Pomiary prowadzić aż temperatura osiągnie około 0°C. Można też posłużyć się mieszaniną 3:1 pokruszonego lodu i soli kuchennej by obniżyć temperaturę jeszcze bardziej. - Po zakończeniu pomiarów naczynie pomiarowe zostawić zamknięte. Rozszczelnienie układu wykonuje prowadzący. - Ćwiczenie powtórzyć dwukrotnie (dla eteru i alkoholu). **Uwagi dotyczące bezpieczeństwa** Eter dwuetylowy jest substancją bardzo lotną i skrajnie łatwopalną. Pomiary należy wykonywać przy sprawnej wentylacji, z dala od potencjalnych źródeł zapłonu. **Tabela 1.** Dane pomiarowe |< - 6em 6em 6em 6em >| ^ $T\ \mathrm{[°C]}$ ^ $p\ \mathrm{[hPa]}$ ^ $\frac{1}{T}\ \mathrm{[1/K]}$ ^ $\ln p$ ^ | \\ | | | | | \\ | | | | | \\ | | | | | \\ | | | | | \\ | | | | | \\ | | | | | ... | ... | ... | ... | ===== - Opracowanie wyników ===== - Na podstawie tabeli przygotować wykresy zależność logarytmu ciśnienia od odwrotności temperatury bezwzględnej. - Przeprowadzić regresję liniową wybranym sposobem danych (dopuszczalna jest metoda graficzna). - Określić statystyczną niepewność wyznaczenia współczynnika kierunkowego. - Wyznaczyć molową entalpię parowania za pomocą wzoru (6). - Określić niepewność wyznaczania entalpii. - Porównać otrzymany wynik z dostępnymi źródłami. Sprawozdanie powinno zawierać następujące punkty: * **Tabelkę identyfikacyjną** studenta (lub zespołu) * **1. Opis ćwiczenia**. Należy krótko i zwięźle opisać ćwiczenie ze schematycznym rysunkiem układu pomiarowego. Nie powinno to zająć więcej niż pół, czy 3/4 strony A4. * **2. Wyniki eksperymentu**. Zamieścić należy tabele pomiarowe wg wzorów proponowanych wyżej, wykresy oraz przykładowe obliczenia z komentarzem. * **3. Wynik końcowy**. Końcowy wynik odpowiednio zaokrąglony i z właściwą jednostką. * **4. Konkluzje, uwagi, wnioski**. Pozostawiamy to kreatywności studentów ale w tym punkcie powinna się znaleźć komentarz do następującej kwesti: Etanol i eter dimetylowy mają taki sam wzór sumaryczny C₂H₆O, ale ich temperatury wrzenia znacznie się różnią: odpowiednio około 78°C i −25°C. Wyjaśnij przyczynę tej różnicy. T. Suszko (2026)