====== Analiza jakościowa stopów metali metodą optycznej spektroskopii emisyjnej ze wzbudzeniem w wyładowaniu jarzeniowym (GD-OES) z wykorzystaniem głowicy Grimma ======
===== Cele ćwiczenia =====
- Poznanie zasady działania optycznej spektroskopii emisyjnej ze wzbudzeniem w wyładowaniu jarzeniowym (GD-OES);
- Poznanie budowy i zasady działania źródła wyładowania jarzeniowego typu Grimma;
- Obserwacja widma emisyjnego plazmy wyładowania w argonie;
- Rejestracja widm optycznych próbek metalicznych za pomocą spektrometru USB Ocean Optics VIS;
- Jakościowa identyfikacja pierwiastków obecnych w badanych stopach na podstawie ich charakterystycznych linii emisyjnych;
- Rozpoznanie linii pochodzących od gazu roboczego oraz zanieczyszczeń atmosferycznych;
- Ocena wpływu warunków wyładowania i przygotowania próbki na jakość rejestrowanego widma.
===== - Wprowadzenie =====
==== - Wzbudzenie i jonizacja atomu ====
Atom w stanie podstawowym ma określony układ elektronów i odpowiadający mu poziom energii. Dostarczenie energii może spowodować przejście elektronu na wyższy poziom energetyczny:
$$ \ce{ A + $E$ \rightarrow A^* }$$
gdzie:\\
• A – atom w stanie podstawowym,\\
• A* – atom w stanie wzbudzonym,\\
• $E$ [J, eV] – energia dostarczona podczas zderzenia.
Stan wzbudzony jest nietrwały. Elektron może powrócić na niższy poziom energetyczny, emitując foton:
$$ \ce{A^* \rightarrow A + $h\nu$ }$$
gdzie: $h$ – stała Planck’a, $\nu$ – częstotliwość fotonu.
Energia emitowanego fotonu jest równa różnicy energii pomiędzy poziomami energetycznymi atomu:
$$ h\nu = E_2-E_1\ ,$$
a zatem długość emitowanej fali:
$$ \lambda = hc(E_2-E_1)\ , $$
gdzie $c$ – prędkość światła w próżni.
Każdy pierwiastek posiada charakterystyczny układ poziomów energetycznych, dlatego jego atomy emitują promieniowanie o określonych długościach fali. Stanowi to podstawę jakościowej analizy emisyjnej.
W plazmie wyładowania jarzeniowego wzbudzenie może zachodzić m.in. w wyniku:\\
• zderzeń atomów z elektronami,\\
• zderzeń z jonami,\\
• zderzeń z metastabilnymi atomami argonu,\\
• procesów wymiany ładunku.
Ważnym procesem jest również jonizacja:
$$ \ce{ A + e^- \rightarrow A^+ + 2e^- }$$
W przypadku atomów materiału elektrody, procesy te zachodzą po wcześniejszym uwolnieniu atomów z powierzchni próbki w wyniku rozpylania katodowego.
==== - Atomowe widmo emisyjne ====
Widmo emisyjne atomu składa się z linii odpowiadających przejściom elektronowym pomiędzy określonymi poziomami energetycznymi – Rys. 1.
{{:cw-chf-gdoes-1.png?400|}}\\
**Rys. 1.** Schemat atomowych procesów absorpcji energii i emisji promieniowania.
Dla przykładu, w widmie miedzi można obserwować charakterystyczne linie CuI, natomiast dla cynku – linie ZnI. W widmie stali nierdzewnej oczekuje się przede wszystkim obecności linii FeI/FeII oraz charakterystycznych linii CrI/CrII i NiI/NII.
Symbol:\\
• I oznacza atom obojętny,\\
• II – atom jednokrotnie zjonizowany,\\
• III – atom dwukrotnie zjonizowany.
W plazmie GD-OES obserwuje się jednocześnie linie emisyjne pochodzące od gazu roboczego oraz pierwiastków zawartych w próbce. Do identyfikacji linii emisyjnych należy wykorzystywać przede wszystkim długość fali, a dopiero w drugiej kolejności względną intensywność. Sama obecność maksimum w widmie nie jest wystarczającym dowodem identyfikacji pierwiastka, ponieważ linie różnych pierwiastków mogą znajdować się blisko siebie, a ograniczona rozdzielczość spektrometru może prowadzić do ich nakładania się.
==== - Wyładowanie jarzeniowe w gazach pod niskim ciśnieniem ====
Wyładowanie jarzeniowe jest nietermiczną plazmą powstającą w gazie znajdującym się pod obniżonym ciśnieniem pomiędzy elektrodami, do których przyłożono napięcie.
W analizie GD-OES (Glow Discharge - Optical Rmission Spectroscopy) jako gaz roboczy najczęściej stosuje się argon. Jest to gaz obojętny chemicznie i charakteryzuje się korzystnymi właściwościami dla rozpylania materiału katody. W typowym źródle stałoprądowym (DC) Grimm’a napięcie rzędu 1 kV jest przykładane pomiędzy przewodzącą próbkę stanowiącą katodę a anodę, przy ciśnieniu argonu około 1–10 Torr, czyli około 1,3–13 hPa. Po zapłonie wyładowania elektrony są przyspieszane w polu elektrycznym i zderzają się z atomami argonu:
$$ \ce{ Ar + e^- \rightarrow Ar^+ + 2e^- \ .} $$
Powstałe jony dodatnie są przyspieszane w kierunku ujemnie spolaryzowanej katody. W wyniku bombardowania powierzchni próbki jonami argonu zachodzi proces rozpylania katodowego (sputtering):
$$ \ce{ Ar^+ + M_{(s)} \rightarrow Ar^+ + M_{(g)} \ . }$$
Atomy materiału przechodzą do fazy gazowej i trafiają do obszaru plazmy, gdzie ulegają wzbudzeniu lub jonizacji. Schemat procesu można przedstawić następująco:
** Ar → jonizacja → Ar+ → bombardowanie próbki → sputtering(rozpylanie) → atomy próbki w plazmie → wzbudzenie → emisja promieniowania → spektrometr **.
Obszary wyładowania jarzeniowego w gazie
W uproszczonym modelu wyładowania jarzeniowego w gazie pod niskim ciśnieniem – Rys. 2, można wyróżnić:\\
• obszar katodowy (ciemnia Aston’a, poświata katodowa, ciemnia katodowa, poświata ujemna),\\
• ciemnię Faraday’a,\\
• obszar anodowy (poświata dodatnia, poświata anodowa, ciemnia anodowa).
{{:cw-chf-gdoes-3.png?400|}}\\
**Rys. 2.** Schemat wyładowania jarzeniowego w gazie rozrzedzonym.
W obszarze poświaty ujemnej występuje znaczna liczba wzbudzonych atomów i jonów oraz obserwowane jest intensywne promieniowanie charakterystyczne dla gazu i materiału próbki. W geometrii Grimma plazma jest ograniczona do obszaru w otworze anody, dzięki czemu uzyskuje się stabilne warunki rozpylania i wzbudzenia.
Na charakter i intensywność widma emisyjnego wpływają **parametry wyładowania**,a przede wszystkim:
• ciśnienie argonu,
• napięcie wyładowania,
• prąd wyładowania,
• geometria anody,
• rodzaj i stan powierzchni próbki,
• szczelność układu,
• czystość argonu.
Ciśnienie wpływa na średnią drogę swobodną elektronów i jonów, częstość zderzeń oraz warunki podtrzymywania plazmy. Zbyt niskie ciśnienie może utrudniać stabilne podtrzymanie wyładowania. Zbyt wysokie może zmieniać charakter plazmy i warunki rozpylania.
==== - Głowica Grimm'a ====
Głowica Grimm’a jest szczególnie przydatnym źródłem dla bezpośredniej analizy stałych materiałów przewodzących, ponieważ próbka pełni jednocześnie funkcję katody.
W klasycznej głowicy Grimma próbka jest dociskana do płaskiej części katodowej źródła. W pobliżu powierzchni próbki znajduje się cylindryczna anoda z otworem ograniczającym obszar wyładowania.
Charakterystyczną cechą konstrukcji jest bardzo mała odległość pomiędzy anodą a powierzchnią próbki. W literaturze podaje się typowo około 0,1–0,2 mm. Wyładowanie jest w ten sposób ograniczone do stosunkowo małego, dobrze określonego obszaru powierzchni próbki – Rys.
{{:cw-chf-gdoes-2.png?400|}} \\
**Rys. 3.** Schemat plazmowej głowicy Grimm’a.
Najważniejsze elementy układu to:\\
1. próbka – katoda,\\
2. blok anodowy,\\
3. doprowadzenie argonu,\\
4. układ próżniowy,\\
5. zasilacz stałoprądowy 200mA/1000V,\\
6. okno optyczne,\\
7. światłowód prowadzący promieniowanie do spektrometru.
Jako zakres startowy parametrów do ćwiczenia można przyjąć:
* Ciśnienie argonu //p//(Ar) = 0,5–5 hPa z preferowanym punktem początkowym około //p//(Ar) = 1–2 hPa. Ostateczne nastawy należy dobrać do konkretnej głowicy.
* Napięcie i natężenie prądu wyładowania. Typowy zakres napięcia dla klasycznego źródła Grimm'a wynosi około //U// = -700 do -1200V. Natężenie prądu wyładowania: //I// = 100–300 mA. Natężenie prądu wpływa na liczbę jonów bombardujących katodę, szybkość rozpylania oraz populację wzbudzonych cząstek, a tym samym obserwowane natężenie emitowanego promieniowania. W ćwiczeniu należy rozpoczynać od najniższego prądu zapewniającego stabilne wyładowanie, np. kilkudziesięciu mA, i zwiększać go stopniowo zgodnie z dopuszczalnym zakresem zasilacza.
==== - Zakłócenia widma – tlen, azot i para wodna ====
Jednym z istotnych problemów w analizie GD-OES jest obecność gazów pochodzących z atmosfery. Szczególnie istotne są:\\
• tlen,\\
• azot,\\
• para wodna,\\
• wodór.
Ich obecność może wynikać z:\\
• nieszczelności układu,\\
• niedostatecznego czasu odpompowania,\\
• wilgotnej/zabrudzonej próbki,\\
• niewystarczającego przepłukania układu argonem,\\
• nieszczelności w doprowadzeniu gazu roboczego.
=== - Azot ===
Azot może powodować pojawienie się struktur pasmowych cząsteczki (N2), szczególnie w zakresie bliskim ultrafiolecie (UV). Na spektrometrze obejmującym zakres od około 350 nm można obserwować fragmenty pasm molekularnych azotu. **Uwaga:** obecność struktury molekularnej (N2) nie oznacza obecności azotu jako składnika badanego stopu.
=== - Tlen ===
Tlen może powodować pojawienie się linii atomowego tlenu, m.in. w okolicy 777nm i 844 nm. Intensywność tych sygnałów może być wskaźnikiem jakości próżni i szczelności układu.
=== - Para wodna i wodór ===
Para wodna w plazmie ulega dysocjacji:
$$ \ce{ H_2O \rightarrow H + OH^-} $$
i dlatego jej obecność może być pośrednio obserwowana w widmie emisyjnym. Emisja molekularna pochodząca od wodoru i innych lekkich pierwiastków może również tworzyć szerokie tło widmowe.
Przed identyfikacją składników stopu należy więc najpierw zidentyfikować linie emisyjne argonu, ewentualne sygnały pochodzące od zanieczyszczeń gazowych H/O/N, a następnie linie pierwiastków pochodzące od próbki.
===== - Przeprowadzenie ćwiczenia ====
==== - Aparatura ====
Do wykonania ćwiczenia potrzebne są:\\
• głowica wyładowania jarzeniowego typu Grimm’a,
• zasilacz stałoprądowy,\\
• pompa próżniowa,\\
• butla z argonem o odpowiedniej czystości,\\
• regulator/przepływomierz gazu roboczego (argonu),\\
• układ pomiaru ciśnienia,\\
• światłowód,\\
• spektrometr USB pracujący w przedziale spektralnym 300–800 nm,\\
• komputer z oprogramowaniem do akwizycji widma,\\
• próbki mosiądzu i stali nierdzewnej,\\
• papier ścierny lub urządzenie do mechanicznego przygotowania powierzchni,\\
• etanol lub izopropanol do odtłuszczania,\\
• papier bezpyłowy.
W przypadku popularnych spektrometrów USB zakres pomiarowy zależy od zastosowanej wersji i siatki dyfrakcyjnej; przykładowa konfiguracja VIS-NIR obejmuje około 350–1000 nm, a deklarowana rozdzielczość to około 1–2nm.
==== - Przygotowanie próbek ====
Źródło Grimm'a jest przeznaczone przede wszystkim do płaskich, przewodzących próbek.Próbka wzbudzana w wyładowaniu DC powinna być:\\
• elektrycznie przewodząca,\\
• płaska,\\
• odpowiednio duża, aby zapewnić szczelne przyleganie do głowicy,\\
• pozbawiona grubych warstw tlenków, smarów i innych zanieczyszczeń.
Przygotowanie powierzchni:
- Powierzchnię próbki przeszlifować drobnym papierem ściernym.
- Usunąć luźne produkty korozji i warstwę powierzchniową.
- Odtłuścić powierzchnię etanolem lub izopropanolem.
- Nie dotykać przygotowanej powierzchni palcami.
- Próbkę zamontować w głowicy zgodnie z instrukcją aparatury.
- Sprawdzić, czy próbka tworzy prawidłowe uszczelnienie.
**Uwaga:** zbyt intensywne szlifowanie może zmienić skład powierzchni, np. przez przeniesienie materiału z narzędzia lub papieru ściernego. Dlatego należy używać czystych materiałów ściernych.
==== - Uruchomienie głowicy i rejestracja danych ====
Etap **A** – kontrola układu:\\
1. Sprawdzić stan głowicy Grimm’a.\\
2. Sprawdzić czystość okna optycznego.\\
3. Sprawdzić połączenia próżniowe.\\
4. Sprawdzić doprowadzenie argonu.\\
5. Uruchomić układ próżniowy.\\
6. Odczekać do uzyskania stabilnego ciśnienia bazowego.\\
7. Przepłukać układ argonem zgodnie z procedurą stanowiskową.\\
**Zasady bezpieczeństwa**
- Nie należy zapalać wyładowania przy nieznanym stanie układu lub niesprawnym chłodzeniu.
- Źródło pracuje przy wysokim napięciu – nie wolno dotykać elementów głowicy podczas pracy.
- Nie wolno zmieniać konfiguracji połączeń elektrycznych przy włączonym zasilaczu.
- Układ próżniowy należy obsługiwać zgodnie z instrukcją stanowiskową.
- Butla z argonem musi być prawidłowo zamocowana.
- Należy stosować okulary ochronne podczas przygotowania powierzchni próbek.
- Szlifowanie metali należy wykonywać z odpowiednią wentylacją/odciągiem.
- Po zakończeniu pomiaru należy wyłączyć napięcie, a następnie bezpiecznie zapowietrzyć układ zgodnie z procedurą aparatury.
- Próbka i elementy głowicy mogą się nagrzewać – przed demontażem należy odczekać na ich ostygnięcie.
Etap **B** – zapłon wyładowania:\\
1. Umieścić przygotowaną próbkę w głowicy.\\
2. Wprowadzić argon.\\
3. Ustawić ciśnienie początkowe około 1–2 hPa (1-2mbar).\\
4. Ustawić napięcie początkowe około −800 V.\\
5. Ustawić niewielki prąd, np. kilka mA.\\
6. Zainicjować wyładowanie zgodnie z instrukcją zasilacza.\\
7. Stopniowo zwiększać prąd do wartości zapewniającej stabilne wyładowanie.\\
8. Obserwować stabilność plazmy.
Nie należy samodzielnie zmieniać maksymalnych wartości napięcia ani prądu określonych przez prowadzącego lub producenta aparatury.
==== - Rejestracja widma emisyjnego plazmy ====
Przed analizą próbki należy zarejestrować widmo tła/plazmy.
=== - Pomiar 1 – widmo bez próbki analitycznej ===
Jeżeli konstrukcja stanowiska na to pozwala, zarejestrować widmo:\\
• argonu,\\
• ewentualnego tła układu,\\
• sygnałów pochodzących od zanieczyszczeń atmosferycznych.
Widmo to będzie stanowić punkt odniesienia podczas późniejszej analizy.
=== - Pomiar 2 – mosiądz ===
- Zamontować próbkę mosiądzu.
- Zapalić stabilne wyładowanie.
- Odczekać na ustabilizowanie plazmy.
- Zarejestrować widmo.
- Zapisać widmo wraz z informacją o:
- ciśnieniu Ar,
- napięciu i prądzie wyładowania,
- czasie integracji,
- numerze próbki.
=== - Pomiar 3 – stal nierdzewna ===
Powtórzyć procedurę zastosowaną do mosiądzu dla stali nierdzewnej.
Po zmianie próbki zaleca się przeprowadzić krótkie rozpylanie wstępne (kilkadziesiąt sekund), którego celem jest usunięcie powierzchniowej warstwy zanieczyszczonej i uzyskanie bardziej reprezentatywnego widma badanego materiału.
=== - Parametry rejestracji widm spektrometrem. ===
Parametry należy dobrać eksperymentalnie.
Zaleca się:\\
• rozpocząć od krótkiego czasu integracji,\\
• sprawdzić, czy najsilniejsze linie nie ulegają nasyceniu,\\
• następnie zwiększać czas integracji w celu poprawy stosunku sygnału do szumu,\\
• wykonać kilka kolejnych rejestracji i sprawdzić powtarzalność widma.
Jeżeli występuje nasycenie detektora, należy zmniejszyć:\\
• czas integracji,\\
• albo intensywność promieniowania docierającego do spektrometru.
Nie należy identyfikować linii na podstawie maksimum znajdującego się w obszarze nasycenia detektora.
Dla spektrometru typowe czasy integracji obejmują zakres od kilku milisekund do kilku sekund, zależnie od konfiguracji.
===== - Opracowanie wyników =====
==== - Podstawowe dane i wstępna obróbka ====
Dla każdej próbki należy w tabeli zapisać następujące parametry:
^ Parametr ^ Mosiądz ^ Stal nierdzewna ^
| Ciśnienie Ar [Pa] | | |
| Naięcie U [V] | | |
| Nat. prądu [mA] | | |
| Czas integracji [ms] | | |
| Liczba uśrednionych widm | | |
| Zakes długości fali [nm] | | |
| Uwagi dot. stabilności plazmy | | |
Dla każdego widma:\\
• wyznaczyć zakres użytecznego sygnału;\\
• sprawdzić poziom tła;\\
• zidentyfikować ewentualne nasycone fragmenty widma;\\
• zaznaczyć główne maksima;\\
• określić ich długości fali;\\
• porównać położenie maksimum z wartościami literaturowymi.
Nie należy automatycznie uznawać każdego maksimum za linię analityczną.
==== - Identyfikacja linii emisyjnych ====
Źródłem danych spektralnych jest: NIST Atomic Spectra Database.
Baza zawiera dane dotyczące linii widmowych oraz poziomów energetycznych atomów i jonów większości pierwiastków; dostępne są również informacje o prawdopodobieństwach przejść dla wielu linii. Aktualna wersja bazy wskazywana przez NIST (National Institute of Standards) to https://physics.nist.gov/PhysRefData/ASD/lines_form.html . W bazie należy szukać linii, przede wszystkim atomowych (Ar I, Cu I itd.) występujących w zarejestrowanym w ramach ćwiczenia przedziale widmowym
Zalecana procedura identyfikacji wyglądałaby następująco. Dla każdego wybranego maksimum:\
• odczytać eksperymentalną długość fali λ;\\
• wyszukać linie danego pierwiastka w NIST;\\
• znaleźć linię o możliwie zgodnej długości fali;\\
• uwzględnić rozdzielczość spektrometru;\\
• sprawdzić, czy w pobliżu nie występują linie innych pierwiastków;\\
• sprawdzić, czy identyfikację potwierdzają inne linie tego samego pierwiastka.\\
Dla jakościowej identyfikacji wymaga się aby co najmniej 2–3 linie tego samego pierwiastka były zgodne z bazą.
Orientacyjne linie, których należy szukać w widmie próbki:\\
**Mosiądz**. Należy oczekiwać przede wszystkim linii CuI, ZnI. W widmie mogą występować również linie ArI, HI, OI, N2.
pochodzące odpowiednio od gazu roboczego i zanieczyszczeń. \\
**Stal nierdzewna**. Należy oczekiwać przede wszystkim linii atomowych: FeI, CrI, NiI.
W zależności od rodzaju stali mogą pojawić się również sygnały od Mn, Si, Mo, C i innych dodatków stopowych. Brak wyraźnej linii danego pierwiastka nie musi oznaczać jego całkowitego braku.
=== - Rozdzielczość spektrometru a identyfikacja linii ===
Ważnym elementem ćwiczenia jest porównanie dokładności położenia linii z rozdzielczością użytego spektrometru. Jeżeli rozdzielczość spektrometru wynosi około 1,5 nm, dwie linie oddalone np. o 0,2 nm mogą nie być rozdzielone i pojawić się jako jedno poszerzone maksimum. Położenie maksimum zależy m.in. od:
• rzeczywistej rozdzielczości,
• kalibracji długości fali,
• kształtu linii,
• nakładania się kilku linii.
==== - Tabela wyników ====
Dla każdego widma należy przygotować tabelę:
^ Nr^ λ (eksperymentalna) [nm] ^ Pierwiastek ^ Jon/atom ^ λ NIST [nm] ^ Δλ nm ^ Natężenie sygnału ^ Pewność identyfikacji ^
|1| | | | | | | |
|2| | | | | | | |
|3| | | | | | | |
|4| | | | | | | |
|5| | | | | | | |
|...| | | | | | |
W kolumnie „Pewność identyfikacji” można zapisać uwagę o jakości/pewności identyfikacji:\\
• wysoka – kilka linii zgodnych z bazą NIST,\\
• średnia – jedna wyraźna linia i brak konkurencyjnych identyfikacji,\\
• niska – maksimum nakładające się z liniami innych pierwiastków lub słaby sygnał.
==== - Porównanie widm obu stopów ====
Na podstawie zarejestrowanych plików widm należy sporządzić wykresy:
- Widmo emisyjne mosiądzu I=f(λ),
- Widmo emisyjne stali nierdzewnej I=f(λ),
- Na jednym wykresie – widma I=f(λ) obu próbek po normalizacji intensywności,
- Wybrane fragmenty widma, np. 250–550 nm i 650-900nm, z zaznaczonymi liniami identyfikacyjnymi.
Na wykresach należy oznaczyć linie Ar, linie pierwiastków próbki, potencjalne linie H/O, pasma molekularne (jeżeli są widoczne).
==== - Analiza wpływu parametrów wyładowania ====
Jeżeli czas ćwiczenia na to pozwala, dla jednej próbki można wykonać serię pomiarów przy różnych prądach wyładowania. Przykładowo:
^ Pomiar ^ //p//(Ar)[hPa] ^ U[V] ^ I[mA] ^ Int. wybr. linii Cu lub Fe ^
| 1 | | | | |
| 2 | | | | |
| 3 | | | | |
| 4 | | | | |
| 5 | | | | |
| ... | | | | |
Następnie sporządzić wykres zależności wybranej linii of natężenia prądu wyładowania oraz skomentować, jak zmiana natężenia prądu wpływa na intensywność emisji.
Podobną analizę można wykonać dla ciśnienia argonu.
Nie należy jednak traktować tych zależności jako prostych zależności liniowych. W GD-OES intensywność emisji zależy jednocześnie od populacji wzbudzonych cząstek, szybkości rozpylania i warunków transportu w plazmie.
==== - Ocena jakości widma ====
Przed sformułowaniem wniosku należy odpowiedzieć:
- Czy wyładowanie było stabilne?
- Czy powierzchnia próbki była prawidłowo przygotowana?
- Czy widmo wykazuje wysoki poziom tła?
- Czy występują sygnały H/O/N sugerujące obecność zanieczyszczeń?
- Czy linie argonu są wyraźne?
- Czy występują charakterystyczne linie badanego stopu?
- Czy rozdzielczość spektrometru pozwala rozdzielić obserwowane linie?
- Czy identyfikację można potwierdzić więcej niż jedną linią?
- Czy wyniki obu pomiarów są zgodne z oczekiwanym składem próbek?
==== - Dyskusja ====
W sprawozdaniu należy omówić:
- Źródło sygnału i wyjaśnić, dlaczego w widmie obserwuje się jednocześnie: argon, składniki próbki, ewentualne zanieczyszczenia atmosferyczne.
- Wyjaśnić, dlaczego warstwa tlenkowa lub zanieczyszczenia powierzchniowe mogą wpływać na pierwsze sekundy/minuty pomiaru.
- Wyjaśnić, jak ciśnienie argonu, napięcie i prąd wpływają na zapłon wyładowania, stabilność plazmy, szybkość rozpylania, intensywność emisji.
- Wyjaśnić, przyczyny występowania zakłóceń w obserwowanym widmie emisyjnym.
===== Literatura =====
- Radu Mavrodineanu, Hollow Cathode Discharges - Analytical Applications, JOURNAL OF RESEARCH of the National Bureau of Standards 89 (1984), 143-185.
- K. Wagatsuma, Glow Discharge Optical Emission Spectroscopy – The Fundamental Principles.
- S.J. Lötter, W. Purcell and J.T. Nel, Glow discharge optical emission spectroscopy: a general overview with regard to nuclear materials.
- Z. Weiss, Emission yields and the standard model in glow discharge optical emission spectroscopy, Spectrochimica Acta Part B 61 (2006), 121–133.
- Depth-Resolved Elemental Analysis by Glow Discharge Emission Spectroscopy: Practical Aspects—A Review, Metals 15 (2025), 768.
- NIST Atomic Spectra Database, SRD 78.
- Dokumentacja techniczna użytego spektrometru.
W. Gulbiński (2026)