====== Ćw. nr XX. Spadek swobodny ====== ===== Cel ćwiczenia ===== * Wyznaczenie przyspieszenia z zależności między czasem spadania a wysokością ===== Zagadnienia (to, czego będzie student pytany) ===== - Ruch prostoliniowy ze stałym przyspieszeniem - Spadek swobodny w polu grawitacyjnym - Przyspieszenie ziemskie ===== - Wprowadzenie ===== Jeżeli ciało o masie $m$ będące w spoczynku jest poddane działaniu siły grawitacji to zaczyna się poruszać zgodnie z kierunkiem działania siły i z przyspieszeniem proporcjonalnym do wartości tej siły co wynika z II zasady dynamiki Newtona. $$ a = \frac{F}{m} = \frac{mg}{m} = g $$ Jako, że siła ciężkości jest proporcjonalna do masy ( $ F = mg $ ) i miarą bezwładności jest też masa to każde ciało niezależnie od masy będzie spadało z takim samym przyspieszeniem jeśli tylko nie będzie dodatkowych sił, jak na przykład siła oporu powietrza, lub te siły będą zaniedbywalnie małe, Stałe przyspieszenie oznacza proporcjonalny do czasu przyrost prędkości $$ v(t) = at = gt $$ a to z kolei oznacza proporcjonalną do kwadratu czasu opadania pokonywaną wysokość $$ h(t) = \frac{1}{2}gt^2 \tag{XX.1}$$ ===== - Opis eksperymentu ===== W ćwiczeniu wykorzystana zostanie zależność XX.1 dzięki której wyznaczone zostanie przyspieszenie ziemskie. Do jego wyznaczenia można wykorzystać proste przekształcenie wzoru XX.1 z którego otrzymujemy: $$ g = \frac{2 h}{t^2} \tag{XX.2} $$ Wykonując pomiary czasu opadania z różnych wysokości można wyznaczyć kilkukrotnie wartość $g$ co daje też możliwość sprawdzenia statystycznego rozrzutu wartości. Można też wykorzystać do obliczeń zależność funkcyjną między czasem i wysokością opadania. Wykres h(t) powinien być parabolą jak wskazuje wzór XX.1 ale a kolei jeżeli sporządzimy wykres $h(t^2)$ to powinien on być liniowy (Rys. 1). {{ :labfizyki:rys-xx-01.png?200 |}} W doświadczeniu mierzony będzie czas opadania metalowej kulki z różnej, coraz większej wysokości. Ze względu na krótkie do zmierzenia czasy wykorzystany zostanie stoper automatyczny, który uruchamiany będzie w momencie zwolnienia kulki a zatrzymywany będzie przełącznikiem uderzeniowym w momencie upadku. :!: Celem ćwiczenia sprawdzenie zależności XX.2 przedstawionych schematycznie na wykresach z Rys. XX.1. ==== - Układ pomiarowy ==== Układ pomiarowy składa się ze statywu z podziałką milimetrową wysokości na którym zamocowano układ zwalniający kulkę na górze oraz przełącznik uderzeniowy na dole. Układ zwalniający i przełącznik uderzeniowy podłączone są do stopera. Stoper jest uruchamiany przez przerwę w obwodzie elektrycznym -- prąd płynie przez zamocowaną kulkę a następnie przepływ prądu jest przerwany gdy kulka jest zwolniona. Uderzenie kulki w talerzyk przełącznika uderzeniowego powoduje jego ponowne zamknięcie obwodu i zatrzymanie stopera. FIXME Rys. zdjęcie ==== - Przeprowadzenie pomiarów ==== Pomiary polegać będą na stopniowym zwiększaniu wysokości spadania, pomiarze tej wysokości i czasu opada kulki. - Zestawić układ pomiarowy i wykonać kilka próbnych pomiarów. - Przesunąć przełącznik uderzeniowy do góry na wybraną minimalną wysokość opadania, którą następnie zmierzyć. - Dokonać trzykrotnego pomiaru czasu opadania. Wyniki zapisać w tabeli - Przesunąć przełącznik uderzeniowy niżej i powtórzyć pomiary. - Zwiększać kolejno wysokość i dokonać kolejnych pomiarów. - Oszacować niepewność pomiaru wysokości i zapisać wartość. ^ **Tabela XX.1.** Wyniki pomiarów ^^^^^ ^ ^ Wysokość ^ Czasy opadania ^^^ ^ Lp. | $h\ \mathrm{[m]}$ | $t_1\ \mathrm{[s]}$ | $t_2\ \mathrm{[s]}$ | $t_3\ \mathrm{[s]}$ | ^ 1. | | | | | ^ 2. | | | | | ^ 3. | | | | | ^ 4. | | | | | ^ 5. | | | | | ^ 6. | | | | | ^ 7. | | | | | ^ 8. | | | | | ^ Niepewność pomiaru wysokości | $\delta h = \mbox{_____}\ \mathrm{[m]}$ | ===== - Opracowanie wyników ===== Zwróćmy na wstępie uwagę, że przyspieszenie ziemskie będzie w tym ćwiczeniu wyznaczone dwoma sposobami. Punkty 1--3 poniższych poleceń obejmują pierwszy sposób a kolejne sposób drugi. * 1. Na podstawie wyników pomiarów przygotować tabelę danych wg wzoru (Tab, XX.2). Za czas $t$ przyjąć średnią czasów opadania z poszczególnych wysokości. * 2. Obliczyć przyspieszenie ziemskie $g$ na podstawie danych z poszczególnych wierszy tabeli. * 3. Wyliczyć średnią wartość $g$ oraz jej niepewność przeciętną $\delta g$ lub odchylenie standardowe $\sigma g$ (w zależności od biegłości posługiwania się kalkulatorem). ^ Tab. XX.2. Dane do wykresu $h(t)$ oraz \\ do obliczenia przyspieszenia ziemskiego ^^^^ ^ Lp. | $t\ \mathrm{[s]}$ | $h\ \mathrm{[m]}$ | $g=\frac{2h}{t^2}\ \mathrm{[m/s^2]}$ | ^ 1. | | | | ^ 2. | | | | ^ 3. | | | | ^ 4. | | | | ^ 5. | | | | ^ 6. | | | | ^ 7. | | | | ^ 8. | | | | ^ Warość średnia przyspieszenia | $\bar{g} = \mbox{_____}\ \mathrm{[m/s^2]}$ | ^ Niepewność wartości przyspieszenia | $\delta g$ lub $\sigma g = \mbox{_____}\ \mathrm{[m/s^2]}$ | * 4. Przygotować tabelę danych wg wzoru (Tab. XX.3) do wykonania wykresu $h(t^2)$ ^ Tab. XX.3. Dane do wykresu $h(t^2)$ ^^^ ^ Lp. | $t^2\ \mathrm{[s^2]}$ | $h\ \mathrm{[m]}$ | ^ 1. | | | ^ 2. | | | ^ 3. | | | ^ 4. | | | ^ 5. | | | ^ 6. | | | ^ 7. | | | ^ 8. | | | * 5. Nanieść punkty pomiarowe na wykres oraz pola błędów jeśli to możliwe. * 6. Dokonać ich aproksymacji prostą wybranym sposobem: * Graficznie. Po narysowaniu prostej najlepiej pasującej do punktów wyznaczyć jej parametry $a$ i $b$ oraz oszacować ich niepewność. * Korzystając z [[labfizyki:wzory-do-regresji-liniowej|regresji liniowej]]. **Po obliczeniu** parametrów $a$ i $b$ prostej nanieść prostą z tymi parametrami na wykres. Obliczyć też wg podanych wzorów odchylenia standardowe $\sigma_a$ $\sigma_b$ tych parametrów . * 7. Wiedząc, że współczynnik kierunkowy prostej $ a = \frac{g}{2} $ obliczyć przyspieszenie ziemskie $g$ * 8. Wyznaczyć niepewność $\delta g$ pomiaru $$ \delta g = g \frac{\delta a}{a} $$ lub też gdy skorzystamy z odchylenia standardowego $$ \sigma g = g \frac{\sigma_a}{a} $$ * 9. Porównać wyniki otrzymane obydwoma sposobami ze standardową wartością przyspieszenia ziemskiego. Przyjrzeć się statystyce danych. Wyciągnąć wnioski. Sformułować uwagi. Sprawozdanie powinno zawierać: - Tabelę identyfikacyjną ćwiczenia - Krótki opis celu ćwiczenia i metody pomiarowej - Oryginalną tabelę danych pomiarowych - Tabele wyników obliczeń. - Odpowiednio zaokrąglony wynik końcowy i niepewność pomiarową - Wnioski i uwagi.