Ćwiczenie dotyczy elementarnego prawa związanego z przepływem prądu elektrycznego, tzn. prawa Ohma. Jeżeli do przewodnika przyłożymy stałe napięcie $U$, to zacznie w nim płynąć prąd elektryczny o natężeniu $I$. Natężenie prądu okazuje się być proporcjonalne do przyłożonego napięcia, co jest treścią tego prawa:
$$I=\frac{U}{R} \tag{24.1}$$ gdzie R – opór elektryczny przewodnika, zwany inaczej rezystancją.
Stwierdzenie powyższe jest słuszne, dopóki przewodnik zachowuje stałą temperaturę, ponieważ opór elektryczny jest od temperatury zależny. Trzeba nadmienić, że są też materiały, w przypadku których rezystancja zależy także od innych wielkości fizycznych, jak natężenie padającego światła (lub promieniowania elektromagnetycznego z innego zakresu), indukcja zewnętrznego pola magnetycznego itp.
Opór elektryczny zależny jest od wymiarów przewodnika oraz od rodzaju materiału, z którego jest wykonany. Jeżeli przewodnik będzie miał kształt wydłużonego walca (okrągły drut) lub wydłużonego graniastosłupa (drut o przekroju kwadratowym lub prostokątnym, wszelkiego rodzaju taśmy itp.), to opór będzie wprost proporcjonalny do długości $l$ przewodnika i odwrotnie proporcjonalny do pola $S$ jego przekroju poprzecznego. Współczynnikiem proporcjonalności $\varrho$ jest natomiast tzw. oporność właściwa, będąca jedną z podstawowych właściwości materiałów.
$$ R = \varrho \frac{l}{S} \tag{24.2}$$
Są też materiały, dla których przewodnictwo elektryczne zależy od natężenia pola elektrycznego wewnątrz przewodnika, a więc i od przyłożonego napięcia. Wtedy zależność $I(U)$ nie jest liniowa i trudno wówczas mówić o oporze elektrycznym, ponieważ jest on zmienny. Prawo Ohma ma więc ograniczony charakter i stosuje się tylko do „zwykłych” przewodników.
Obiektem eksperymentu jest drut lub taśma wykonana z tzw. kantalu (od handlowej nazwy Kanthal) – jednego ze stopów szeroko stosowanych na grzejniki elektryczne, zawierającego żelazo, aluminium, chrom i kobalt. Rozpięta na stole taśma podłączona będzie do zasilacza prądu stałego, a do tego układu podłączony będzie woltomierz i amperomierz. Zależność $I(U)$ powinna być w przypadku tego przewodnika liniowa, chyba że dostarczana moc
$$P=UI\ \tag{24.3}$$
spowoduje rozgrzanie drutu i zmianę oporu.
Zdjęcie stołu pomiarowego
Sprawozdanie powinno zawierać:
| Tabela 24.1. Wyniki pomiarów i obliczeń | ||||
| Lp. | $U\ \mathrm{[V]}$ | $I\ \mathrm{[A]} $ | $ R=\frac{U}{I}\ \mathrm{[\Omega]}$ | $\left| \bar{R} - R_i \right| $ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | ||||
| 2 | ||||
| 3 | ||||
| 4 | ||||
| 5 | ||||
| 6 | ||||
| 7 | ||||
| Średnie | ||||
| Tabela 24.2. Dane dodatkowe | |
| Dokładność woltomierza | $\delta U = \underline{\hspace{3cm}}\ \mathrm{V}$ |
|---|---|
| Dokładność amperomierza | $\delta I = \underline{\hspace{3cm}}\ \mathrm{A}$ |
| Opór zmierzony miernikiem cyfrowym, niepewność | $R = \underline{\hspace{1cm}}\pm\underline{\hspace{1cm}}\ \mathrm{\Omega}$ |
| Długość przewodnika, niepewność | $l = \underline{\hspace{1cm}}\pm\underline{\hspace{1cm}}\ \mathrm{mm}$ |
| Szerokość przewodnika, niepewność | $c = \underline{\hspace{1cm}}\pm\underline{\hspace{1cm}}\ \mathrm{mm}$ |
| Grubość przewodnika, niepewność | $d = \underline{\hspace{1cm}}\pm\underline{\hspace{1cm}}\ \mathrm{mm}$ |
Miernik cyfrowy UT58 C
T. Suszko (2018)