Jeżeli ciało o masie $m$ będące w spoczynku jest poddane działaniu siły grawitacji, to zaczyna się poruszać zgodnie z kierunkiem działania siły i z przyspieszeniem proporcjonalnym do wartości tej siły, co wynika z II zasady dynamiki Newtona.
$$ a = \frac{F}{m} = \frac{mg}{m} = g $$
Jako że siła ciężkości jest proporcjonalna do masy ( $ F = mg $ ) i miarą bezwładności jest też masa, to każde ciało niezależnie od masy będzie spadało z takim samym przyspieszeniem, jeśli tylko nie będzie dodatkowych sił, jak na przykład siła oporu powietrza, lub te siły będą zaniedbywalnie małe.
Stałe przyspieszenie oznacza proporcjonalny do czasu przyrost prędkości:
$$ v(t) = at = gt, $$
a to z kolei oznacza proporcjonalną do kwadratu czasu opadania pokonywaną wysokość:
$$ h(t) = \frac{1}{2}gt^2 .\tag{30.1}$$
W ćwiczeniu wykorzystana zostanie zależność (30.1), dzięki której wyznaczone zostanie przyspieszenie ziemskie. Do jego wyznaczenia można wykorzystać proste przekształcenie wzoru (30.1), z którego otrzymujemy:
$$ g = \frac{2 h}{t^2} .\tag{30.2} $$
Wykonując pomiary czasu opadania z różnych wysokości można wyznaczyć kilkukrotnie wartość $g$, co daje też możliwość sprawdzenia statystycznego rozrzutu wartości.
Można też wykorzystać do obliczeń zależność funkcyjną między czasem i wysokością opadania. Wykres $h(t)$ powinien być parabolą jak wskazuje wzór (30.1), ale z kolei jeżeli sporządzimy wykres $h(t^2)$, to powinien on być liniowy (Rys. 30.1).

Rys. 30.1. Zestawienie zależności $h(t)$ i $h(t^2)$.
W doświadczeniu mierzony będzie czas opadania metalowej kulki z różnej, coraz większej wysokości. Ze względu na krótkie do zmierzenia czasy wykorzystany zostanie stoper automatyczny, który uruchamiany będzie w momencie zwolnienia kulki, a zatrzymywany będzie przełącznikiem uderzeniowym w momencie upadku.
Celem ćwiczenia jest sprawdzenie zależności (30.2) przedstawionych schematycznie na wykresach (Rys. 30.1) z danymi eksperymentalnymi oraz wyznaczenie z nich przyspieszenia ziemskiego.
Układ pomiarowy składa się ze statywu, na którym zamocowany jest liniał podziałką milimetrową do pomiaru wysokości. Na statywie zamocowane są także: układ zwalniający kulkę na górze z bramką startową stopera oraz na dole bramka końcowa stopera z przełącznikiem uderzeniowym. Stoper jest uruchamiany przez przerwę w obwodzie elektrycznym – prąd płynie przez zamocowaną kulkę, a następnie przepływ prądu jest przerwany gdy kulka jest zwolniona. Uderzenie kulki w talerzyk przełącznika uderzeniowego powoduje jego ponowne zamknięcie obwodu i zatrzymanie stopera.
Pomiary polegać będą na stopniowym zwiększaniu wysokości spadania, pomiarze tej wysokości i czasu opadania kulki.
Sprawozdanie powinno zawierać:
| Tabela 30.1. Wyniki pomiarów | |||
|---|---|---|---|
| Niepewność pomiaru wysokości $\delta h$ [m] = ________ | |||
| Lp. | $t\ \mathrm{[s]}$ | $t^2\ \mathrm{[s^2]}$ | $h\ \mathrm{[m]}$ |
| 1. | |||
| 2. | |||
| 3. | |||
| 4. | |||
| 5. | |||
| 6. | |||
| 7. | |||
| 8. | |||
| 9. | |||
| 10. | |||
T. Suszko (2018, 2025)