— Jan Mazur 2014/02/09 17:55
Licznik Geigera - Millera należy do grupy liczników gazowych. Stosowany jest do detekcji cząstek jonizujących jak i promieniowania elektromagnetycznego.
Licznik G-M zbudowany jest z cylindrycznej katody i przeciągniętej wzdłuż jej osi metalowej nici stanowiącej anodę. Elektrody te umieszczone są w zamkniętym naczyniu szklanym, wypełnionym gazem ( np. argonem ), pod zmniejszonym ciśnieniem do około 100 - 200 mmHg (13,3-26,6 kPa).
Między anodę i katodę przykłada się wysokie napięcie rzędu 300 - 1500 V. Promieniowanie jądrowe przechodzące przez licznik powoduje jonizację gazu w wyniku czego powstają elektrony, które są przyspieszane w silnym polu elektrycznym i wywołują dalszą jonizację gazu. Do anody podąża znaczna liczba elektronów (coraz większa), narasta również liczba jonów dodatnich, które są znacznie cięższe, poruszają się wolniej i tworzą w gazie ładunek przestrzenny, co powoduje zmniejszenie natężenia pola elektrycznego między anodą i chmurą jonów oraz zanik wyładowań lawinowych. Jednakże jony dodatnie po osiągnięciu katody wybijają z niej elektrony i lawiny rozwijają się od nowa.
Licznik przestałby być czuły na następne cząstki promieniowania jądrowego. Aby powstrzymać wyładowania ciągłe w liczniku, włącza się w obwód licznika duży opór 109 omów. Tak duży opór nie pozwala na szybkie odprowadzenie ładunku ujemnego z anody, co obniża jej potencjał aż do chwili, gdy jony dodatnie zostaną zebrane na katodzie. Prowadzi to do wygaśnięcia wyładowań lawinowych. Po czasie rzędu 0,1 s ładunek z anody zostaje odprowadzony a licznik jest zdolny do zarejestrowania następnej cząstki (czas martwy licznika).
Zestaw pomiarowy składa się z licznika G-M o katodzie zewnętrznej, zasilacza wysokiego napięcia typu 2,5 kV oraz przelicznika elektronowego typu PT - 72.
Rys. 52.1. Schemat układu pomiarowego.
Przygotowanie urządzenie do pracy:
Uwaga: pomiary można rozpocząć po ok. 15 minutach wygrzania aparatury.
Wyznaczanie charakterystyki licznika G-M:
Uwaga:
Wyniki pomiarów zestawić w tabeli:
Tabela 52.1. Wyniki pomiarów.
| $\mathrm{Lp.}$ | $U$ | $n_i$ | $\bar n_i$ | $N_i$ | $\Delta N_i=\pm \sqrt{N_i}$ | |||
| $\mbox{[V]}$ | $\mbox{[imp/40sec]}$ | $\mbox{[imp/min]}$ | ||||||
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | $\phantom{XX}$ | $\phantom{XX}$ | $\phantom{XX}$ | $\phantom{XX}$ | $\phantom{XX}$ | $\phantom{XX}$ | $\phantom{XX}$ | $\phantom{XX}$ |
| 2 | ||||||||
| 3 | ||||||||
| 4 | ||||||||
| … | ||||||||
W oparciu o tabelkę wykonać wykres $N = f (U)$. Przykładowy wykres na rysunku poniżej (nie zamieszczono na nim podziałki dla osi wykresu).
Rys. 52.2. Charakterystyka licznika G-M.
Z wykresu wyznaczyć długość „plateau” $\Delta U$ i odpowiadający mu przyrost zliczeń $\Delta N$ oraz liczbę zliczeń $N_p$ dla środka „plateau”. Z tych danych wyliczamy nachylenie „plateau” wyrażające względny przyrost liczby zliczeń w obszarze prostoliniowym charakterystyki (w procentach) przypadający na 100 V.
$$\mbox{NACHYLENIE PLATEAU} =\frac{\displaystyle{\frac{\Delta N}{N_p} \cdot 100\%}}{\displaystyle{\frac{\Delta U}{100}}}$$
gdzie:
$\Delta N=N_2-N_1 \,\!$
$\Delta U=U_2-U_1 \,\!$
$N_p=(N_1+N_2)/2 \,\!$
$U_p=(U_1+U_2)/2 \,\!$
Uwaga – liczbę zliczeń $N_i$ oraz błąd statystyczny $\Delta N_i$ (patrz tabela) zaokrąglamy do liczby całkowitej. Błąd maksymalny ustawienia napięcia licznika przyjmujemy $\Delta U = 2\% \cdot U $.