— Jan Mazur 2014/02/08 20:17
Celem ćwiczenia jest zbadanie zależności natężenia prądu emisji termoelektrycznej od temperatury katody i wyznaczenie pracy wyjścia elektronu z metalu metodą prostych Richardsona.
Zjawisko emisji termoelektrycznej wygodnie jest zbadać przy pomocy lampy elektronowej, np. AZ-1. Doświadczenie wykazuje, że gęstość prądu nasycenia $j_n$ ( wielkość wyrażająca prąd termoelektryczny z jednostki powierzchni emitującego układu ) wzrasta nadzwyczaj szybko ze zwiększeniem temperatury katody. Teoria kwantowa zjawiska termoelektrycznego pozwala na obliczenie wartości $j_n$. Wyraża ją wzór Richardsona - Dushmana: $$j_n=BT^2 \exp \left( \frac{-W}{kT} \right) \tag{63.1}$$ gdzie:
$T$ – temperatura bezwzględna w K,
$W$ – praca wyjścia,
$k$ – stała Boltzmanna,
$B$ – stała emisyjna zależna od stanu powierzchni metalu i stopnia jego czystości,
$j_n$ – gęstość prądu nasycenia, $j_n=\frac {I_n}{S_k}$,
$I_n$ – natężenie prądu nasycenia,
$S_k$ – powierzchnia katody.
Pomiar prądu nasycenia $I_n$ oraz znajomość temperatury katody T pozwala znaleźć pracę wyjścia W [eV]. Logarytmując wzór (63.1 ) i dokonując pewnych uproszczeń, uzyskujemy: $$\ln j_n = \mathrm{const} - \frac{W}{kT}\tag{63.2}$$ Wykresem zależności (63.2 ) w układzie współrzędnych $ln j_n$ i l/T jest tzw. prosta Richardsona. Z wykresu i w oparciu o wzór (63.2 ) wyznaczamy pracę wyjścia W:
$$W = k \, \mbox{tg}\,\alpha \tag{63.3}$$

Rys. 63.1. Sposób wyznaczenia nachylenia prostej Richardsona.
Temperaturę katody wyznaczamy w oparciu o prawo Stefana - Boltzmanna. Moc wypromieniowana przez jednostkę powierzchni katody o temperaturze T wynosi:
$$ P_e =\epsilon \,\sigma \,T^4 \tag{63.4}$$
gdzie: $\sigma $ jest stałą Stefana-Boltzmana $\sigma = 5,67 \cdot 10^{-12} \left [\frac{\mathrm{W}}{\mathrm{cm}^2 \mathrm{K}^4}\right]$, $\epsilon$ – emisyjność całkowita równa 0,5 dla katody lampy AZ-1.
Przyjmując (w przybliżeniu), że cała pobierana przez katodę moc zużywa się na promieniowanie, otrzymujemy:
$$P_{\dot{z}} = P_e \tag{63.5}$$
gdzie: $P_{\dot{z}}$ - tzw. moc właściwa katody czyli moc żarzenia przypadająca na jednostkę powierzchni katody.
Ze wzorów (63.4) i (63.5) otrzymujemy: $$T = \sqrt [4]{\frac{P_{\dot{z}}}{\epsilon \, \sigma}} \tag{63.6}$$
Pomiar prądu nasycenia i mocy właściwej katody należy przeprowadzić w układzie pomiarowym wg schematu:
Rys. 63.2. Schemat układu pomiarowego.
ZNN – zasilacz niskiego napięcia w obwodzie żarzenia lampy,
V, A – woltomierz i amperomierz (napięcie i natężenie prądu żarzenia),
ZWN – zasilacz wysokiego napięcia w obwodzie anodowym lampy,
mA – miliamperomierz mierzy natężenie prądu anodowego.
Procedura pomiarowa:
Należy pamiętać, że: $$P_{\dot{z}} = \frac{{U_{\dot{z}}}\; I_{\dot{z}}}{S_k}\tag{63.7}$$
Tabela 63.1. Wyniki pomiarów.
| $Lp.\,\!$ | $U_a=\,\!$ $150 [V]\,\!$ | ||
| $I_{\dot{z}}\pm \Delta I_{\dot{z}} \,\!$ | $U_{\dot{z}}\pm \Delta U_{\dot{z}} \,\!$ | $I_n \pm \Delta I_n \,\!$ | |
| $[\mathrm{A}] \,\!$ | $[\mathrm{V}] \,\!$ | $[\mathrm{mA}] \,\!$ | |
| 1 | |||
| 2 | |||
| 3 | |||
| 4 | |||
| 5 | |||
| 6 | |||
| 7 | |||
| 8 | |||
| 9 | |||
| 10 | |||
Tabela 63.2. Wyniki obliczeń.
| $Lp.\,\!$ | $P_{\dot{z}}\pm \Delta P_{\dot{z}}\,\!$ | $T\,\!$ | $\frac{1}{T}\pm \Delta \frac{1}{T}\,\!$ | $ j_n\,\!$ | $\ln \! j_n\pm \Delta \ln \! j_n \,\!$ |
| $\left[\frac{\mathrm{W}}{\mathrm{cm}^2}\right]\,\!$ | $ [\mathrm{K}] \,\! $ | $[\mathrm{K}^{-1}]\,\!$ | $\left [\frac{\mathrm{mA}}{\mathrm{cm}^2}\right ]\,\!$ | – | |
| 1 | |||||
| 2 | |||||
| 3 | |||||
| 4 | |||||
| 5 | |||||
| 6 | |||||
| 7 | |||||
| 8 | |||||
| 9 | |||||
| 10 |