Jeżeli ciało o masie $m$ będące w spoczynku jest poddane działaniu siły grawitacji to zaczyna się poruszać zgodnie z kierunkiem działania siły i z przyspieszeniem proporcjonalnym do wartości tej siły co wynika z II zasady dynamiki Newtona.
$$ a = \frac{F}{m} = \frac{mg}{m} = g $$
Jako, że siła ciężkości jest proporcjonalna do masy ( $ F = mg $ ) i miarą bezwładności jest też masa to każde ciało niezależnie od masy będzie spadało z takim samym przyspieszeniem jeśli tylko nie będzie dodatkowych sił, jak na przykład siła oporu powietrza, lub te siły będą zaniedbywalnie małe,
Stałe przyspieszenie oznacza proporcjonalny do czasu przyrost prędkości
$$ v(t) = at = gt $$
a to z kolei oznacza proporcjonalną do kwadratu czasu opadania pokonywaną wysokość
$$ h(t) = \frac{1}{2}gt^2 \tag{XX.1}$$
W ćwiczeniu wykorzystana zostanie zależność XX.1 dzięki której wyznaczone zostanie przyspieszenie ziemskie. Do jego wyznaczenia można wykorzystać proste przekształcenie wzoru XX.1 z którego otrzymujemy:
$$ g = \frac{2 h}{t^2} \tag{XX.2} $$
Wykonując pomiary czasu opadania z różnych wysokości można wyznaczyć kilkukrotnie wartość $g$ co daje też możliwość sprawdzenia statystycznego rozrzutu wartości.
Można też wykorzystać do obliczeń zależność funkcyjną między czasem i wysokością opadania. Wykres h(t) powinien być parabolą jak wskazuje wzór XX.1 ale a kolei jeżeli sporządzimy wykres $h(t^2)$ to powinien on być liniowy (Rys. 1).
W doświadczeniu mierzony będzie czas opadania metalowej kulki z różnej, coraz większej wysokości. Ze względu na krótkie do zmierzenia czasy wykorzystany zostanie stoper automatyczny, który uruchamiany będzie w momencie zwolnienia kulki a zatrzymywany będzie przełącznikiem uderzeniowym w momencie upadku.
Celem ćwiczenia sprawdzenie zależności XX.2 przedstawionych schematycznie na wykresach z Rys. XX.1.
Układ pomiarowy składa się ze statywu z podziałką milimetrową wysokości na którym zamocowano układ zwalniający kulkę na górze oraz przełącznik uderzeniowy na dole. Układ zwalniający i przełącznik uderzeniowy podłączone są do stopera. Stoper jest uruchamiany przez przerwę w obwodzie elektrycznym – prąd płynie przez zamocowaną kulkę a następnie przepływ prądu jest przerwany gdy kulka jest zwolniona. Uderzenie kulki w talerzyk przełącznika uderzeniowego powoduje jego ponowne zamknięcie obwodu i zatrzymanie stopera.
Rys. zdjęcie
Pomiary polegać będą na stopniowym zwiększaniu wysokości spadania, pomiarze tej wysokości i czasu opada kulki.
| Tabela XX.1. Wyniki pomiarów | ||||
|---|---|---|---|---|
| Wysokość | Czasy opadania | |||
| Lp. | $h\ \mathrm{[m]}$ | $t_1\ \mathrm{[s]}$ | $t_2\ \mathrm{[s]}$ | $t_3\ \mathrm{[s]}$ |
| 1. | ||||
| 2. | ||||
| 3. | ||||
| 4. | ||||
| 5. | ||||
| 6. | ||||
| 7. | ||||
| 8. | ||||
| Niepewność pomiaru wysokości | $\delta h = \mbox{_____}\ \mathrm{[m]}$ |
|---|
Zwróćmy na wstępie uwagę, że przyspieszenie ziemskie będzie w tym ćwiczeniu wyznaczone dwoma sposobami. Punkty 1–3 poniższych poleceń obejmują pierwszy sposób a kolejne sposób drugi.
| Tab. XX.2. Dane do wykresu $h(t)$ oraz do obliczenia przyspieszenia ziemskiego |
|||
|---|---|---|---|
| Lp. | $t\ \mathrm{[s]}$ | $h\ \mathrm{[m]}$ | $g=\frac{2h}{t^2}\ \mathrm{[m/s^2]}$ |
| 1. | |||
| 2. | |||
| 3. | |||
| 4. | |||
| 5. | |||
| 6. | |||
| 7. | |||
| 8. | |||
| Warość średnia przyspieszenia | $\bar{g} = \mbox{_____}\ \mathrm{[m/s^2]}$ |
|---|---|
| Niepewność wartości przyspieszenia | $\delta g$ lub $\sigma g = \mbox{_____}\ \mathrm{[m/s^2]}$ |
| Tab. XX.3. Dane do wykresu $h(t^2)$ | ||
|---|---|---|
| Lp. | $t^2\ \mathrm{[s^2]}$ | $h\ \mathrm{[m]}$ |
| 1. | ||
| 2. | ||
| 3. | ||
| 4. | ||
| 5. | ||
| 6. | ||
| 7. | ||
| 8. | ||
Sprawozdanie powinno zawierać: