To jest stara wersja strony!
Spis treści
Ćw. nr 1. Wyznaczenie przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła prostego
1. Cel ćwiczenia
- Wyznaczenie przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła prostego (matematycznego).
2. Zagadnienia teoretyczne
- Ruch harmoniczny (równanie ruchu, wielkości charakteryzujące ruch harmoniczny).
- Teoria wahadła matematycznego.
- Zależność przyspieszenia ziemskiego od szerokości geograficznej i innych czynników.
3. Wprowadzenie
Znając okres wahań wahadła $T$ oraz jego długość $l$ można w oparciu o wzór:
$$ T^2 =4 \pi^2 \frac{l}{g} \tag{1.1} $$
wyznaczyć przyspieszenie ziemskie.
Dla poprawy dokładności można wykonać wykonać wiele pomiarów dla wahadeł o różnych długościach, dla każdego z nich wyliczyć przyspieszenie ziemskie, a następnie rezultaty uśrednić.
Można też wykonać wykres zależności $T^2(l)$. Zależność ta powinna być proporcją $(y = ax)$ jak to wynika ze wzoru (1.1)
$$ T^2 =\frac{4 \pi^2}{g} l\ ,$$
a więc wykres powinien być linią. Współczynnik kierunkowy prostej można wyznaczyć z wykresu, a skoro jest on też równy $\frac{4 \pi^2}{g}$, to stąd można obliczyć przyspieszenie ziemskie.
3.1 Metoda pomiaru
W celu uniknięcia systematycznego błędu występującego przy pomiarze długości $l$, związanego z trudnością wyznaczenia położenia punktu zaczepienia wahadła oraz położenia środka ciężkości ciężarka wahadła, można tę metodę nieco zmodyfikować przyjmując, że prawdziwa długość $l = l_m + \Delta l$, gdzie $l_m$ jest długością mierzoną, a $\Delta l$ jest stałą ale nieznaną poprawką. Po podstawieniu do równania (1.1) otrzymamy $$ T^2 =4 \pi^2 \frac{l_m + \Delta l}{g} $$
i dalej
$$ T^2 = \frac{4 \pi^2}{g} l_m + \frac{4 \pi^2 \Delta l}{g}\ . \tag{1.2} $$
Zależność $T^2(l_m)$ powinna więc być prostą $(y = ax + b)$, aczkolwiek niekoniecznie musi przecinać punkt (0,0) wykresu. Współczynnik kierunkowy $a$ równy będzie: $\displaystyle a = \frac{4 \pi^2}{g}$, po przekształceniu otrzymamy wyrażenie na przyśpieszenie ziemskie $g$:
$$ g = \frac{4 \pi^2}{a}\ . \tag{1.3} $$
W ćwiczeniu:
- zmieniamy długość wahadła w przedziale od ok. 100 do 50 cm co ok. 5 cm, zapisujemy jego długość $l_m$ i mierzymy czas $t$ pełnych wahnięć $n$ wahadła,
- obliczamy okresy $T$ wahań i ich kwadraty $T^2$,
- wykonujemy wykres zależności $T^2(l_m)$, punkty pomiarowe będą układać się wzdłuż linii prostej,
- wyznaczamy współczynniki $a$ i $b$ równania tej prostej metodą najmniejszych kwadratów i wykreślamy ją,
- mając wyznaczony współczynnika $a$ i korzystając ze wzoru (1.3) wyznaczamy przyspieszenie ziemskie.
4. Opis eksperymentu
4.1 Przygotowanie stanowiska i wykonanie pomiarów
- Przygotować wahadło o długości ok. 100 cm.
- Zmierzyć możliwie precyzyjnie długość $l_m$ wahadła (licząc do dolnej krawędzi ciężarka). Zapisać wynik w tabeli.
- Odchylić kulkę wahadła o kąt nie większy niż 10° i następnie puścić ją. Stoperem zmierzyć czas $t$, w którym zachodzi np. $n=20$ pełnych wahnięć. Wynik zapisać jw.
- Skracać wahadło o ok. 5 cm i powtarzać pomiary jak w punktach 2 – 3.
- Określić niepewność pomiaru długości $l_m$ wahadła.
- Oszacować niepewność pomiaru czasu $n$ wahnięć wahadła $\delta t$ (uwzględnij niepewność stopera i niepewność wynikającą z czasu reakcji na moment rozpoczęcia i moment zakończenia pomiaru).
- Dane zapisać w tabeli (Tab.1).
5. Opracowanie wyników
- Wykonać obliczenia uzupełniając tabelę wg wzoru (Tab. 2).
- Wykonać wykres zależności $T^2(l_m)$. Punktów pomiarowych nie łączyć!
- Wyznaczyć współczynnik kierunkowy $a$ prostej $y=ax+b$ metodą najmniejszych kwadratów oraz niepewność tej wielkości $S_a$.
- Wyznaczyć wyraz wolny $b$ w równaniu prostej metodą jw.
- Wykreślić na zrobionym wykresie prostą na podstawie jej równania.
- Obliczyć wartość przyspieszenia ze wzoru (1.3). $$ g = \frac{4 \pi^2}{a}\ . $$
- Wyznaczyć niepewność pomiarową $\delta g$ ze wzoru: $$\delta g = g \frac{\delta a}{a}\ . $$
za $\delta a$ przyjąć wyznaczoną wcześniej niepewność standardową $S_a$. - Podać wynik końcowy we właściwej formie odpowiednio zaokrąglając wartości liczbowe.
- Porównać otrzymany wynik z danymi tablicowymi i skomentować to.
5.1 Zawartość sprawozdania
Sprawozdanie można napisać ręcznie lub przy użyciu edytora tekstu. Ten drugi sposób wcale nie jest mniej pracochłonny! Konieczna zawartość sprawozdania:
- Tabelka identyfikacyjna wg wzoru.
- Opis doświadczenia. Krótkie określenie celu ćwiczenia, opisu metody wraz ze schematycznym rysunkiem układu pomiarowego - nie więcej niż strona tekstu wraz z rysunkiem.
- Pomiary bezpośrednie i ich dokładność. W tym punkcie krótko opisujemy mierzone bezpośrednio wielkości, użyte przyrządy i określamy niepewności tych pomiarów.
- Tabela pomiarów i obliczonych danych do wykresu.
- Obliczenia parametrów prostej regresji.
- Wykres. Jako osobna kartka papieru milimetrowego lub strona z wydrukiem jeśli używano komputera.
- Rachunek niepewności.
- Wynik końcowy (pamiętać należy o właściwym zaokrągleniu).
- Komentarz.
Wartości przyspieszenia ziemskiego $[\mathrm{m/s}^2]$:
- na biegunie - 9,83332
- na poziomie morza, 45° szer. geogr. (normalne) - 9,80665
- na równiku - 9,78030
- Gdańsk - 9,8145
- Warszawa - 9,8123
- Kraków - 9,8105
6. Wzory tabel
| Tab. 1. Ćw. nr 1. Dane pomiarowe | ||
| L.p. | $l_m\ \mathrm{[m]} $ | $t\ \mathrm{[s]}$ |
|---|---|---|
| 1 | ||
| 2 | ||
| 3 | ||
| 4 | ||
| 5 | ||
| 6 | ||
| 7 | ||
| 8 | ||
| 9 | ||
| 10 | ||
| Dane dodatkowe (zapisać wraz z właściwą jednostką): |
||
| Liczba wahnięć $n=$ | ||
| Dokładność pomiaru długości $l_m$ wahadła $\delta l_m = $ | ||
| Dokładność pomiaru czasu $n$ drgań $\delta t = $ | ||
| Dokładność pomiaru okresu drgań $\delta T = $ |
| Tab. 2. Dane do regresji liniowej | |||||
| — | $l_m\ \mathrm{[m]}$ | $T^2\ \mathrm{[s^2]}$ | — | — | — |
|---|---|---|---|---|---|
| Lp. | $x_i$ | $y_i$ | $x_iy_i$ | $x_i^2$ | $y_i^2$ |
| 1 | |||||
| 2 | |||||
| 3 | |||||
| 4 | |||||
| 5 | |||||
| 6 | |||||
| 7 | |||||
| 8 | |||||
| 9 | |||||
| 10 | |||||
| Sumy | |||||
T. Suszko (2019)
