Narzędzia użytkownika

Narzędzia witryny


cw._nr_1

To jest stara wersja strony!


Ćw. nr 1. Wyznaczenie przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła prostego

1. Cel ćwiczenia

  • Wyznaczenie przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła prostego (matematycznego).

2. Zagadnienia teoretyczne

  • Ruch harmoniczny (równanie ruchu, wielkości charakteryzujące ruch harmoniczny).
  • Teoria wahadła matematycznego.
  • Zależność przyspieszenia ziemskiego od szerokości geograficznej i innych czynników.

3. Wprowadzenie

Znając okres wahań wahadła $T$ oraz jego długość $l$ można w oparciu o wzór:

$$ T^2 =4 \pi^2 \frac{l}{g} \tag{1.1} $$

wyznaczyć przyspieszenie ziemskie.

Dla poprawy dokładności można wykonać wykonać wiele pomiarów dla wahadeł o różnych długościach, dla każdego z nich wyliczyć przyspieszenie ziemskie, a następnie rezultaty uśrednić.

Można też wykonać wykres zależności $T^2(l)$. Zależność ta powinna być proporcją $(y = ax)$ jak to wynika ze wzoru (1.1)

$$ T^2 =\frac{4 \pi^2}{g} l\ ,$$

a więc wykres powinien być linią. Współczynnik kierunkowy prostej można wyznaczyć z wykresu, a skoro jest on też równy $\frac{4 \pi^2}{g}$, to stąd można obliczyć przyspieszenie ziemskie.

3.1 Metoda pomiaru

W celu uniknięcia systematycznego błędu występującego przy pomiarze długości $l$, związanego z trudnością wyznaczenia położenia punktu zaczepienia wahadła oraz położenia środka ciężkości ciężarka wahadła, można tę metodę nieco zmodyfikować przyjmując, że prawdziwa długość $l = l_m + \Delta l$, gdzie $l_m$ jest długością mierzoną, a $\Delta l$ jest stałą ale nieznaną poprawką. Po podstawieniu do równania (1.1) otrzymamy $$ T^2 =4 \pi^2 \frac{l_m + \Delta l}{g} $$

i dalej

$$ T^2 = \frac{4 \pi^2}{g} l_m + \frac{4 \pi^2 \Delta l}{g}\ . \tag{1.2} $$

Zależność $T^2(l_m)$ powinna więc być prostą $(y = ax + b)$, aczkolwiek niekoniecznie musi przecinać punkt (0,0) wykresu. Współczynnik kierunkowy $a$ równy będzie: $\displaystyle a = \frac{4 \pi^2}{g}$, po przekształceniu otrzymamy wyrażenie na przyśpieszenie ziemskie $g$:

$$ g = \frac{4 \pi^2}{a}\ . \tag{1.3} $$

W ćwiczeniu:

  • zmieniamy długość wahadła w przedziale od ok. 100 do 50 cm co ok. 5 cm, zapisujemy jego długość $l_m$ i mierzymy czas $t$ pełnych wahnięć $n$ wahadła,
  • obliczamy okresy $T$ wahań i ich kwadraty $T^2$,
  • wykonujemy wykres zależności $T^2(l_m)$, punkty pomiarowe będą układać się wzdłuż linii prostej,
  • wyznaczamy współczynniki $a$ i $b$ równania tej prostej metodą najmniejszych kwadratów i wykreślamy ją,
  • mając wyznaczony współczynnika $a$ i korzystając ze wzoru (1.3) wyznaczamy przyspieszenie ziemskie.

4. Opis eksperymentu

4.1 Przygotowanie stanowiska i wykonanie pomiarów

  1. Przygotować wahadło o długości ok. 100 cm.
  2. Zmierzyć możliwie precyzyjnie długość $l_m$ wahadła (licząc do dolnej krawędzi ciężarka). Zapisać wynik w tabeli.
  3. Odchylić kulkę wahadła o kąt nie większy niż 10° i następnie puścić ją. Stoperem zmierzyć czas $t$, w którym zachodzi np. $n=20$ pełnych wahnięć. Wynik zapisać jw.
  4. Skracać wahadło o ok. 5 cm i powtarzać pomiary jak w punktach 2 – 3.
  5. Określić niepewność pomiaru długości $l_m$ wahadła.
  6. Oszacować niepewność pomiaru czasu $n$ wahnięć wahadła $\delta t$ (uwzględnij niepewność stopera i niepewność wynikającą z czasu reakcji na moment rozpoczęcia i moment zakończenia pomiaru).
  7. Dane zapisać w tabeli (Tab.1).

5. Opracowanie wyników

  1. Wykonać obliczenia uzupełniając tabelę wg wzoru (Tab. 2).
  2. Wykonać wykres zależności $T^2(l_m)$. Punktów pomiarowych nie łączyć!
  3. Wyznaczyć współczynnik kierunkowy $a$ prostej $y=ax+b$ metodą najmniejszych kwadratów oraz niepewność tej wielkości $S_a$.
  4. Wyznaczyć wyraz wolny $b$ w równaniu prostej metodą jw.
  5. Wykreślić na zrobionym wykresie prostą na podstawie jej równania.
  6. Obliczyć wartość przyspieszenia ze wzoru (1.3). $$ g = \frac{4 \pi^2}{a}\ . $$
  7. Wyznaczyć niepewność pomiarową $\delta g$ ze wzoru: $$\delta g = g \frac{\delta a}{a}\ . $$
    za $\delta a$ przyjąć wyznaczoną wcześniej niepewność standardową $S_a$.
  8. Podać wynik końcowy we właściwej formie odpowiednio zaokrąglając wartości liczbowe.
  9. Porównać otrzymany wynik z danymi tablicowymi i skomentować to.

5.1 Zawartość sprawozdania

Sprawozdanie można napisać ręcznie lub przy użyciu edytora tekstu. Ten drugi sposób wcale nie jest mniej pracochłonny! Konieczna zawartość sprawozdania:

  1. Tabelka identyfikacyjna wg wzoru.
  2. Opis doświadczenia. Krótkie określenie celu ćwiczenia, opisu metody wraz ze schematycznym rysunkiem układu pomiarowego - nie więcej niż strona tekstu wraz z rysunkiem.
  3. Pomiary bezpośrednie i ich dokładność. W tym punkcie krótko opisujemy mierzone bezpośrednio wielkości, użyte przyrządy i określamy niepewności tych pomiarów.
  4. Tabela pomiarów i obliczonych danych do wykresu.
  5. Obliczenia parametrów prostej regresji.
  6. Wykres. Jako osobna kartka papieru milimetrowego lub strona z wydrukiem jeśli używano komputera.
  7. Rachunek niepewności.
  8. Wynik końcowy (pamiętać należy o właściwym zaokrągleniu).
  9. Komentarz.

Wartości przyspieszenia ziemskiego $[\mathrm{m/s}^2]$:

  • na biegunie - 9,83332
  • na poziomie morza, 45° szer. geogr. (normalne) - 9,80665
  • na równiku - 9,78030
  • Gdańsk - 9,8145
  • Warszawa - 9,8123
  • Kraków - 9,8105


6. Wzory tabel

Tab. 1. Ćw. nr 1. Dane pomiarowe
L.p. $l_m\ \mathrm{[m]} $ $t\ \mathrm{[s]}$
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10


Dane dodatkowe
(zapisać wraz z właściwą jednostką):
Liczba wahnięć $n=$
Dokładność pomiaru długości $l_m$ wahadła $\delta l_m = \rule{10mm}{0mm} $
Dokładność pomiaru czasu $n$ drgań $\delta t = $
Dokładność pomiaru okresu drgań $\delta T = $



Tab. 2. Dane do regresji liniowej
— $l_m\ \mathrm{[m]}$ $T^2\ \mathrm{[s^2]}$ — — —
Lp. $x_i$ $y_i$ $x_iy_i$ $x_i^2$ $y_i^2$
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Sumy

T. Suszko (2019)

cw._nr_1.1645702067.txt.gz · ostatnio zmienione: przez ts