To jest stara wersja strony!
Spis treści
Ćw. nr 24. Pomiar oporności w obwodzie prądu stałego
1. Cel ćwiczenia
- Wyznaczenie oporności czynnej metodą techniczną w obwodzie prądu stałego.
- Wyznaczenie oporności właściwej materiału.
2. Zagadnienia
- Prawo Ohma.
- Metody pomiaru oporności.
- Moc w obwodzie prądu stałego.
3. Wprowadzenie
Ćwiczenie dotyczy elementarnego prawa związanego z przepływem prądu elektrycznego, tzn. prawa Ohma. Jeżeli do przewodnika przyłożymy stałe napięcie $U$, to zacznie w nim płynąć prąd elektryczny o natężeniu $I$. Natężenie prądu okazuje się być proporcjonalne do przyłożonego napięcia, co jest treścią tego prawa:
$$I=\frac{U}{R} \tag{24.1}$$ gdzie R – opór elektryczny przewodnika, zwany inaczej rezystancją.
Stwierdzenie powyższe jest słuszne, dopóki przewodnik zachowuje stałą temperaturę, ponieważ opór elektryczny jest od temperatury zależny. Trzeba nadmienić, że są też materiały, w przypadku których rezystancja zależy także od innych wielkości fizycznych, jak natężenie padającego światła (lub promieniowania elektromagnetycznego z innego zakresu), indukcja zewnętrznego pola magnetycznego itp.
Opór elektryczny zależny jest od wymiarów przewodnika oraz od rodzaju materiału z którego jest wykonany. Jeżeli przewodnik będzie miał kształt wydłużonego walca (okrągły drut) lub wydłużonego graniastosłupa (drut o przekroju kwadratowym lub prostokątnym, wszelkiego rodzaju taśmy itp) to opór będzie wprost proporcjonalny do długości $l$ przewodnika a odwrotnie proporcjonalny do pola $S$ jego przekroju poprzecznego. Współczynnikiem proporcjonalności $\varrho$ jest natomiast tzw. oporność właściwa będąca jedną z podstawowych właściwości materiałów.
$$ R = \varrho \frac{l}{S} \tag{24.2}$$
Są też materiały, dla których przewodnictwo elektryczne zależy od natężenia pola elektrycznego wewnątrz przewodnika, a więc i od przyłożonego napięcia. Wtedy zależność $I(U)$ nie jest liniowa i trudno wówczas mówić o oporze elektrycznym, ponieważ jest on zmienny. Prawo Ohma ma więc ograniczony charakter i stosuje się tylko do „zwykłych” przewodników.
4. Opis eksperymentu
Obiektem eksperymentu jest drut lub taśma wykonana z tzw. kantalu (od handlowej nazwy Kanthal) – jednego ze stopów szeroko stosowanych na grzejniki elektryczne, zawierającego żelazo, aluminium, chrom i kobalt. Rozpięta na stole taśma podłączona będzie do zasilacza prądu stałego, a do tego układu podłączony będzie woltomierz i amperomierz. Zależność $I(U)$ powinna być w przypadku tego przewodnika liniowa, chyba że dostarczana moc
$$P=UI\ \tag{24.3}$$
spowoduje rozgrzanie drutu i zmianę oporu.
Zdjęcie stołu pomiarowego
4.1 Przeprowadzenie pomiarów
- 1. W celu przeprowadzenia pomiaru zestawiamy następujący obwód wg schematu (Rys.24.1).
- 2. Zmieniając napięcie $U$ od 2 do około 20 V odczytać natężenie prądu płynącego przez drut oporowy, a dane zapisać w tabeli wg wzoru (Tab. 24.1).
- 3. Odszukać w specyfikacji technicznej użytych mierników dokładności pomiarowe i zapisać odpowiednie formuły w Tab. 24.2.
- 4. Zmierzyć rezystancję opornika przy użyciu miernika cyfrowego oraz odszukać w specyfikacji i zapisać dokładność pomiarową miernika.
- 5. Dokonać pomiaru wymiarów geometrycznych przewodnika. Oszacować niepewności pomiarowe tych wielkości.
5. Opracowanie wyników
- Wykonać wykres zależności $I(U)$ zaznaczając na wykresie, o ile to możliwe, pola błędów $\delta U$ i $\delta I$. Do wykreślenia najlepiej dopasowanej prostej wskazane jest wykorzystanie regresji liniowej metodą najmniejszych kwadratów.
- Jeżeli zależność nie jest liniowa wskazać możliwe źródła nieliniowości.
- Obliczyć na podstawie wyników z tabeli opór $R$ przewodnika dla każdego zastosowanego napięcia $U$.
- Obliczyć wartość średnią oporu i niepewność przeciętną (lub odchylenie standardowe) oraz niepewność maksymalną dla wybranych dwóch, trzech pomiarów $$\delta R = R \left( \frac{\delta U}{U}+\frac{\delta I}{I} \right)$$.
- Porównać obliczone wartości oporu z wynikiem otrzymanym z bezpośredniego pomiaru miernikiem cyfrowym.
- Wyznaczyć oporność właściwą drutu oporowego $$ \varrho = R \frac{c d}{l} $$ oraz niepewność tej wartości jako niepewność maksymalną $$ \delta \varrho = \varrho \left( \frac{\delta R}{R} + \frac{\delta l}{l} + \frac{\delta c}{c} + \frac{\delta d}{d} \right)$$
Sprawozdanie powinno zawierać:
- tabelkę identyfikacyjną,
- opisany krótko cel ćwiczenia oraz opis i schemat układu pomiarowego,
- tabelę pomiarów uzupełnioną o wyniki obliczeń (
wzory tabel można zmodyfikować jeśli zachodzi taka potrzeba),
- przykładowe obliczenia,
- wynik końcowy czyli:
- wykres zależności $I(U)$,
- wyznaczony opór z jego niepewnością pomiarową (odpowiednio zaokrąglony),
- wyznaczoną oporność właściwą z jej niepewnością,
- wnioski, uwagi końcowe.
6. Wzory tabel
| Tabela 24.1. Wyniki pomiarów i obliczeń | ||||
| Lp. | $U\ \mathrm{[V]}$ | $I\ \mathrm{[A]} $ | $ R=\frac{U}{I}\ \mathrm{[\Omega]}$ | $\left| \bar{R} - R_i \right| $ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | ||||
| 2 | ||||
| 3 | ||||
| 4 | ||||
| 5 | ||||
| 6 | ||||
| 7 | ||||
| 8 | ||||
| 9 | ||||
| 10 | ||||
| Średnie | ||||
| Tabela 24.2. Dane dodatkowe | |
| Dokładność woltomierza | $\delta U = \mbox{____________________}\ \mathrm{V}$ |
|---|---|
| Dokładność amperomierza | $\delta I = \mbox{____________________}\ \mathrm{A}$ |
| Opór zmierzony miernikiem cyfrowym, niepewność | $R = \mbox{____}±\mbox{____}\ \mathrm{\Omega}$ |
| Długość przewodnika, niepewność | $l = \mbox{____}±\mbox{____}\ \mathrm{mm}$ |
| Szerokość przewodnika, niepewność | $c = \mbox{____}±\mbox{____}\ \mathrm{mm}$ |
| Grubość przewodnika, niepewność | $d = \mbox{____}±\mbox{____}\ \mathrm{mm}$ |
{:metex_tabela.jpg?600|}
T. Suszko (2018)

