Narzędzia użytkownika

Narzędzia witryny


cw._nr_24

To jest stara wersja strony!


Ćw. nr 24. Pomiar oporności w obwodzie prądu stałego

1. Cel ćwiczenia

  1. Wyznaczenie oporności czynnej metodą techniczną w obwodzie prądu stałego.
  2. Wyznaczenie oporności właściwej materiału.

2. Zagadnienia

  1. Prawo Ohma.
  2. Metody pomiaru oporności.
  3. Moc w obwodzie prądu stałego.

3. Wprowadzenie

Ćwiczenie dotyczy elementarnego prawa związanego z przepływem prądu elektrycznego, tzn. prawa Ohma. Jeżeli do przewodnika przyłożymy stałe napięcie $U$, to zacznie w nim płynąć prąd elektryczny o natężeniu $I$. Natężenie prądu okazuje się być proporcjonalne do przyłożonego napięcia, co jest treścią tego prawa:

$$I=\frac{U}{R} \tag{24.1}$$ gdzie R – opór elektryczny przewodnika, zwany inaczej rezystancją.

Stwierdzenie powyższe jest słuszne, dopóki przewodnik zachowuje stałą temperaturę, ponieważ opór elektryczny jest od temperatury zależny. Trzeba nadmienić, że są też materiały, w przypadku których rezystancja zależy także od innych wielkości fizycznych, jak natężenie padającego światła (lub promieniowania elektromagnetycznego z innego zakresu), indukcja zewnętrznego pola magnetycznego itp.

Opór elektryczny zależny jest od wymiarów przewodnika oraz od rodzaju materiału, z którego jest wykonany. Jeżeli przewodnik będzie miał kształt wydłużonego walca (okrągły drut) lub wydłużonego graniastosłupa (drut o przekroju kwadratowym lub prostokątnym, wszelkiego rodzaju taśmy itp.), to opór będzie wprost proporcjonalny do długości $l$ przewodnika i odwrotnie proporcjonalny do pola $S$ jego przekroju poprzecznego. Współczynnikiem proporcjonalności $\varrho$ jest natomiast tzw. oporność właściwa, będąca jedną z podstawowych właściwości materiałów.

$$ R = \varrho \frac{l}{S} \tag{24.2}$$

Są też materiały, dla których przewodnictwo elektryczne zależy od natężenia pola elektrycznego wewnątrz przewodnika, a więc i od przyłożonego napięcia. Wtedy zależność $I(U)$ nie jest liniowa i trudno wówczas mówić o oporze elektrycznym, ponieważ jest on zmienny. Prawo Ohma ma więc ograniczony charakter i stosuje się tylko do „zwykłych” przewodników.

4. Opis eksperymentu

Obiektem eksperymentu jest drut lub taśma wykonana z tzw. kantalu (od handlowej nazwy Kanthal) – jednego ze stopów szeroko stosowanych na grzejniki elektryczne, zawierającego żelazo, aluminium, chrom i kobalt. Rozpięta na stole taśma podłączona będzie do zasilacza prądu stałego, a do tego układu podłączony będzie woltomierz i amperomierz. Zależność $I(U)$ powinna być w przypadku tego przewodnika liniowa, chyba że dostarczana moc

$$P=UI\ \tag{24.3}$$

spowoduje rozgrzanie drutu i zmianę oporu.

FIXME Zdjęcie stołu pomiarowego

4.1 Przeprowadzenie pomiarów

  • 1. W celu przeprowadzenia pomiaru zestawiamy następujący obwód wg schematu (Rys.24.1).
  • 2. Zmieniając napięcie $U$ od 2 do około 20 V odczytać natężenie prądu płynącego przez drut oporowy, a dane zapisać w tabeli wg wzoru (Tab. 24.1).
  • 3. Odszukać w specyfikacji technicznej użytych mierników dokładności pomiarowe i zapisać odpowiednie formuły w Tab. 24.2.
  • 4. Zmierzyć rezystancję opornika przy użyciu miernika cyfrowego oraz odszukać w specyfikacji i zapisać dokładność pomiarową miernika.
  • 5. Dokonać pomiaru wymiarów geometrycznych przewodnika. Oszacować niepewności pomiarowe tych wielkości.



Rys. 24.1. Schemat układu pomiarowego. $R_x$ – badany przewodnik, A – amperomierz (zakres 0–2 A), V – woltomierz (zakres 0–20 V), Z – zasilacz regulowany prądu stałego (zakres 0–25 V).

5. Opracowanie wyników

  1. Wykonać wykres zależności $I(U)$ zaznaczając na wykresie, o ile to możliwe, pola błędów $\delta U$ i $\delta I$. Do wykreślenia najlepiej dopasowanej prostej wskazane jest wykorzystanie regresji liniowej metodą najmniejszych kwadratów.
  2. Jeżeli zależność nie jest liniowa wskazać możliwe źródła nieliniowości.
  3. Obliczyć na podstawie wyników z tabeli opór $R$ przewodnika dla każdego zastosowanego napięcia $U$.
  4. Obliczyć wartość średnią oporu i niepewność przeciętną (lub odchylenie standardowe) oraz niepewność maksymalną dla wybranych dwóch, trzech pomiarów $$\delta R = R \left( \frac{\delta U}{U}+\frac{\delta I}{I} \right)$$.
  5. Porównać obliczone wartości oporu z wynikiem otrzymanym z bezpośredniego pomiaru miernikiem cyfrowym.
  6. Wyznaczyć oporność właściwą drutu oporowego $$ \varrho = R \frac{c d}{l} $$ oraz niepewność tej wartości jako niepewność maksymalną $$ \delta \varrho = \varrho \left( \frac{\delta R}{R} + \frac{\delta l}{l} + \frac{\delta c}{c} + \frac{\delta d}{d} \right)$$

Sprawozdanie powinno zawierać:

  • tabelkę identyfikacyjną,
  • opisany krótko cel ćwiczenia oraz opis i schemat układu pomiarowego,
  • tabelę pomiarów uzupełnioną o wyniki obliczeń (:!: wzory tabel można zmodyfikować jeśli zachodzi taka potrzeba),
  • przykładowe obliczenia,
  • wynik końcowy czyli:
    • wykres zależności $I(U)$,
    • wyznaczony opór z jego niepewnością pomiarową (odpowiednio zaokrąglony),
    • wyznaczoną oporność właściwą z jej niepewnością,
  • wnioski, uwagi końcowe.


6. Wzory tabel

Tabela 24.1. Wyniki pomiarów i obliczeń
Lp. $U\ \mathrm{[V]}$ $I\ \mathrm{[A]} $ $ R=\frac{U}{I}\ \mathrm{[\Omega]}$ $\left| \bar{R} - R_i \right| $
1
2
3
4
5
6
7
Średnie
Tabela 24.2. Dane dodatkowe
Dokładność woltomierza $\delta U = \mbox{____________________}\ \mathrm{V}$
Dokładność amperomierza $\delta I = \mbox{____________________}\ \mathrm{A}$
Opór zmierzony miernikiem cyfrowym, niepewność $R = \mbox{____}±\mbox{____}\ \mathrm{\Omega}$
Długość przewodnika, niepewność $l = \mbox{____}±\mbox{____}\ \mathrm{mm}$
Szerokość przewodnika, niepewność $c = \mbox{____}±\mbox{____}\ \mathrm{mm}$
Grubość przewodnika, niepewność $d = \mbox{____}±\mbox{____}\ \mathrm{mm}$

Miernik cyfrowy UT58 C

T. Suszko (2018)

cw._nr_24.1743686282.txt.gz · ostatnio zmienione: przez karolina