To jest stara wersja strony!
Spis treści
Ćw. nr 24B. Pomiar oporności w obwodzie prądu zmiennego
0.1 Cel ćwiczenia:
- Poznanie metod wyznaczania oporności biernych.
0.2 Zagadnienia teoretyczne
- Rodzaje oporności w obwodach prądu stałego i przemiennego.
- Obwód szeregowy RLC.
- Wykres wektorowy obwodu RLC.
- Rezonans napięć.
- Metody pomiaru oporności.
0.3 Zagadnienia elementarne
0.4 Metoda pomiaru
Rozpatrujemy obwód wg schematu <b>Rys. 24B.1</b>. Jeżeli przez cewkę płynie prąd przemienny, to jej zawadę (impedancję) możemy wyznaczyć mierząc napięcie na cewce i natężenie prądu przez nią płynącego korzystając ze wzoru: $$Z=\frac{U}{I}\tag{24B.1}$$ Na zawadę składa się opór czynny R (rezystancja drutu, z którego została wykonana cewka) i indukcyjny opór bierny (reaktancja indukcyjna) $X_L$: $$Z=\sqrt{R^2 + X_L^2}\tag{24B.2}$$ Znając rezystancję cewki oraz napięcie i natężenie prądu możemy z powyższych wzorów obliczyć reaktancję $X_L$: $$X_L=\sqrt{Z^2-R^2}\tag{24B.3}$$ Reaktancja indukcyjna zależy od indukcyjności cewki oraz od częstotliwości płynącego przez nią prądu: $$X_L=2 \pi f L\,\tag{24B.4}$$ Ze wzoru tego możemy wyznaczyć indukcyjność cewki: $$L=\frac{X_L}{2\pi f}\tag{24B.5}$$ W przypadku kondensatora (obwód wg <b>Rys. 24B.2</b>) podłączonego do źródła prądu przemiennego możemy zaniedbać rezystancję okładek kondensatora i uznać, że zawada składa się jedynie z oporu biernego i wyraża się wzorem:. $$Z=X_C= \frac{U}{I}\tag{24B.6}$$ Reaktancja pojemnościowa zależy od częstotliwości przyłożonego napięcia i pojemności kondensatora $$X_C=\frac{1}{2 \pi f C}\,\tag{24B.7}$$ Z powyższego równania możemy wyznaczyć pojemność kondensatora: $$C=\frac{1}{2\pi f X_C}\tag{24B.8}$$
0.5 Pomiary
- Mierzymy rezystancję cewki miernikiem cyfrowym (typ 1331).
- W celu przeprowadzenia pomiaru zawady zestawiamy obwód jak na rysunku jak niżej, upewniamy się, że z cewki został wyjęty rdzeń.
- Dla różnych wartości napięcia $(0 - 10 \mbox{ V})$ odczytujemy natężenie prądu, a dane zapisujemy w tabeli 24B.1a).
- Pomiary jak w pkt 3 powtarzamy dla cewki z rdzeniem zapisując wyniki w takiej samej tabeli 24B.1.b).
- Cewkę zastępujemy kondensatorem i ponownie wykonujemy pomiary, wyniki zapisujemy w tabeli 24B.2.
Rys. 24B.1. Schemat układu pomiarowego do wyznaczenia indukcyjności cewki.
gdzie:
A – amperomierz, zakres 2 A
V – woltomierz, zakres 15 V
Z – zasilacz regulowany, 0 - 25V, prąd przemienny,
Lx – cewka z rdzeniem (wyjmowalnym), zastąpiona w dalszej części kondensatorem.
Rys. 24B.2. Schemat układu pomiarowego do wyznaczenia pojemności kondensatora.
gdzie:
A – amperomierz, zakres 2 A
V – woltomierz, zakres 15 V
Z – zasilacz regulowany,0 - 25V, prąd przemienny,
Cx – kondensator.
Tabela 24B.1.a) i b) Wyniki pomiarów dla cewki (dwie tabele: a) dla cewki bez rdzenia i b) dla cewki z rdzeniem).
| Lp. | $U$ | $I$ | $Z$ | ${|\bar Z-Z_i|}$ | $X_L$ | ${|\bar X_L-X_{L_i}|}$ | $L$ | ${|\bar L-L_i|}$ |
| [V] | [mA] | [$\Omega$] | [$\Omega$] | [$\Omega$] | [$\Omega$] | [mH] | [mH] | |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 1 | ||||||||
| 2 | ||||||||
| 3 | ||||||||
| 4 | ||||||||
| … | ||||||||
| $\bar Z=$ $\,$ |
$\sum_{i=1}^n |\bar Z - Z_i|=$ | $\bar X_L=$ | $\sum_{i=1}^n |\bar X_L-X_{L_i}|=$ | $\bar L=$ | $\sum_{i=1}^n |\bar L -L_i|=$ |
Tabela 24B.2. Wyniki pomiarów dla kondensatora.
| Lp. | $U$ | $I$ | $Z$ | ${|\bar Z-Z_i|}$ | $X_C$ | ${|\bar X_C-X_{C_i}|}$ | $C$ | ${|\bar C-C_i|}$ |
| [V] | [mA] | [$\Omega$] | [$\Omega$] | [$\Omega$] | [$\Omega$] | [$\mu$F] | [$\mu$F] | |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 1 | ||||||||
| 2 | ||||||||
| 3 | ||||||||
| 4 | ||||||||
| … | ||||||||
| $\bar Z=$ $\,$ |
$\sum_{i=1}^n |\bar Z - Z_i|=$ | $\bar X_C=$ | $\sum_{i=1}^n |\bar X_C-X_{C_i}|=$ | $\bar C=$ | $\sum_{i=1}^n |\bar C -C_i|=$ |
0.6 Opracowanie wyników
- Obliczyć błędy pomiaru napięcia $\Delta U$, natężenia prądu $\Delta I$ i oporu cewki $\Delta R$ w oparciu o klasy mierników wskazówkowych ( korzystając z definicji klasy miernika: $\mbox{klasa}=\frac{\mbox{blad}}{\mbox{zakres}}\cdot 100$ ) i podane w instrukcji stanowiskowej formuły dla mierników cyfrowych.
- Wyznaczyć wielkości wyszczególnione w tabelach.
- Obliczyć błędy przeciętne (błąd przeciętny jest jedną z miar niepewności średniej arytmetycznej), wzór na błąd przeciętny średniej arytmetycznej $\bar x$: $\Delta_p(\bar x)=\frac{1}{n}\sum_{i=1}^n |\bar x-x_i|\ $:
- impedancji $\Delta_p(\bar Z)$ dla cewki bez rdzenia i z rdzeniem,
- reaktancji indukcyjnej $\Delta_p(\bar X_L)$ dla cewki bez rdzenia i z rdzeniem,
- indukcyjności $\Delta_p(\bar L)$ dla cewki bez rdzenia i z rdzeniem,
- impedancji $\Delta_p(\bar Z)$ dla kondensatora,
- reaktancji pojemnościowej $\Delta_p(\bar X_C)$,
- pojemności $\Delta_p(\bar C)$
- Dla wybranego pomiaru z każdej z tabel wyznaczyć błędy maksymalne następujących wielkości:
- zawady dla cewki ze wzoru $\Delta Z=Z\left(\frac{\Delta U}{U}+\frac{\Delta I}{I}\right)$ ,
- reaktancji indukcyjnej ze wzoru $\Delta X_L=X_L\frac{Z\Delta Z+R\Delta R}{Z^2-R^2}$ ,
- indukcyjności cewki ze wzoru $\Delta L=\frac{\Delta X_L}{2\pi f}$ ,
- zawady dla kondensatora (zwróć uwagę, że w naszym przypadku zawada kondensatora i reaktancja pojemnościowa są sobie równe) ze wzoru $\Delta Z=\Delta X_C=Z\left(\frac{\Delta U}{U}+\frac{\Delta I}{I}\right)$ ,
- pojemności kondensatora ze wzoru $\Delta C=C\frac{\Delta X_C}{X_C}$ .


