Narzędzia użytkownika

Narzędzia witryny


cw._nr_50._pochlanianie_swiatla

To jest stara wersja strony!


Ćw. nr 50. Pochłanianie światła

0.1 Cel ćwiczenia

  1. Wyznaczenie zależności współczynnika absorpcji światła od długości fali (krzywej absorpcji) dla barwnych szkieł przy pomocy jednowiązkowego spektrofotometru fotoelektrycznego spekol.

0.2 Zagadnienia teoretyczne

  1. Absorpcja światła w dielektrykach.
  2. Prawo Lamberta-Beera.
  3. Pochłanianie światła w gazach.
  4. Budowa i zasada działania spektrofotometru Spekol.

0.3 Zagadnienia elementarne

0.4 Metoda pomiaru

Absorpcją światła, czyli pochłanianiem, nazywamy straty energii strumienia światła występujące przy przechodzeniu tego strumienia przez ośrodek materialny, w którym światło nie ulega rozproszeniu. Straty strumienia świetlnego w substancji są wynikiem przemiany energii strumienia świetlnego w różne rodzaje energii wewnętrznej substancji (np. ciepło, jonizacja) oraz w energię promieniowania wtórnego, wysyłanego w innych kierunkach lub mającego inny skład widmowy.

Gdy przez warstwę $dx$ jednorodnego, przeźroczystego ośrodka przechodzi w kierunku $x$ wiązka światła monochromatycznego (Rys. 50.1), to osłabienie strumienia świetlnego $-d\phi$ na drodze $dx$ jest proporcjonalne do wartości tego strumienia i grubości warstwy: $$-d \phi = k \phi dx$$ a więc

$$\frac{d \phi}{\phi} =- k dx\tag{50.1}$$ gdzie $k$ - współczynnik absorpcji który jest wielkością charakteryzującą absorpcyjne własności ośrodka.

Rys. 50.1. Rysunek pomocniczy do wyznaczania absorpcji w ośrodku materialnym.

Jeżeli strumień światła przechodzi przez warstwę o skończonej grubości $l$ i zmienia się od wartości początkowej $\phi_o$ do wartości końcowej $\phi_l$, to całkując w tych granicach równanie różniczkowe (50.1) otrzymamy: $$\ln \phi_l - \ln \phi_o =- k l\tag{50.2}$$ czyli $$\phi_l =\phi_o e^{-kl}\tag{50.3}$$

Zależność tę nazywamy prawem Lamberta-Beera. Sens fizyczny współczynnika $k$ wynika bezpośrednio ze wzoru (50.3). Dla $l = 1/k$ przyjmuje ono postać: $$\phi_{l=\frac{1}{k}}=\frac{\phi_o}{ e}$$

Zatem odwrotność współczynnika absorpcji określa taką drogę w ośrodku, po przejściu której strumień światła zmaleje $e$ razy ($e = 2,72\dots$). W układzie współrzędnych półlogarytmicznych równanie (50.2) przedstawia linię prostą (rys. 50.2).Stosunek $\phi_l/\phi_o$ nazywany jest transmisją $T$.

Rys. 50.2. Wykres zależności $\ln \frac{\phi_l}{\phi_o} = -kl$

Z równania (50.2) i rys. 50.2 wynika, że:

$$k = \tan \alpha =\frac{\Delta \ln \frac{\phi_l}{\phi_o}}{\Delta l}\tag{50.4}$$

Pomiary pochłaniania światła mogą być obarczone błędami związanymi z odbiciem i rozproszeniem. Osłabienie strumienia światła spowodowane rozpraszaniem (ośrodki mętne) opisane jest zależnością eksponencjalną, podobnie jak absorpcja. Jednak dla ciał przeźroczystych, rozproszenie można zaniedbać. Eliminacja błędów powodowanych przez odbicie światła na powierzchniach warstw możliwa jest przy pomiarach względnego osłabienia strumienia świetlnego przez kilka warstw o różnych grubościach.

W ćwiczeniu, pomiary współczynnika pochłaniania światła przeprowadza się przy użyciu jedno wiązkowego spektrofotometru fotoelektrycznego Spekol (Rys. 50.3.). Źródło światła L zostaje odwzorowane za pośrednictwem kondensora K oraz zwierciadła Z na szczelinie wejściowej Sz1. Kolimator S1 kieruje dalej równoległą wiązkę promieniowania na siatkę dyfrakcyjną SD. Ugięta i rozszczepiona przez siatkę dyfrakcyjną wiązka promieni przechodzi przez drugi kolimator S2 i zostaje zogniskowana w płaszczyźnie szczeliny wyjściowej Sz2. Obracając siatkę dyfrakcyjną za pomocą bębna $R_\lambda$ dokonujemy wyboru długości fali światła padającego na szczelinę wyjściową z zakresu 360-750 nm.

Światło o wybranej długości fali przechodzi przez badaną próbkę A do detektora promieniowania D. Jest nim fotoogniwo selenowe o dużej czułości. Powstały prąd foto-elektryczny doprowadzany jest do wzmacniacza W i dalej do miernika M (na przedniej ścianie obudowy). Prąd ten jest miarą natężenia promieniowania wyjściowego(przechodzącego) w stosunku do natężenia promieniowania padającego (100%), jest więc współczynnikiem przepuszczalności próbki (transmisji). Skala transmisji podaje w procentach wartość stosunku $T=\phi_l / \phi_o$, gdy bez absorbenta strumień $\phi_o$ spowoduje pełne wychylenie wskazówki miernika (100%).

Rys. 50.3. Zasada działania i budowa jednowiązkowego spektrometru fotoelektrycznego spekol.

0.5 Pomiary

  1. Włączyć zasilacz Z do sieci na około 15 minut przed pomiarem.
  2. Przy pomocy śruby mikrometrycznej zmierzyć grubości jednobarwnych płytek szklanych (w kilku miejscach każdej płytki); wyznaczyć wartość średnią d grubości płytki.
  3. Na polecenie prowadzącego zajęcia, dokonać pomiarów grubości płytek z pozostałych jednobarwnych kompletów.
  4. Przesłonę szczeliny Sz2 ustawić za pomocą gałki w położeniu O (zamknięte).
  5. Ustawić wzmocnienie wzmacniacza W na maksimum, przekręcając pokrętło „100” w prawo do oporu.
  6. Pokrętłem „0” wzmacniacza nastawić punkt zerowy – zero na skali liniowej przyrządu wskazującego.
  7. Pokrętło „100” wzmacniacza skręcić w lewo do oporu.
  8. Bęben długości fal nastawić na 750 nm.
  9. Otworzyć przesłonę szczeliny Sz2 (przełączyć gałkę do położenia I). Następnie pokrętło „100” wzmacniacza skręcać powoli w prawo, aż wskazówka miernika osiągnie wartość 100%.
  10. Włożyć pojedynczą, barwną płytkę szklaną do odpowiedniej komory (prostopadle do biegu promienia świetlnego) i odczytać wychylenie wskazówki (transmisję). Czynności te powtórzyć dla podwójnej, potrójnej itp. grubości płytek tej samej barwy.
  11. Wyniki zanotować w Tabeli 1, przy czym transmisję T zapisać w postaci ułamka właściwego.
  12. Wybrać, przy pomocy bębna, inne długości fal : 700nm, 620nm, 570nm, 500nm i 450nm, powtarzając każdorazowo czynności ujęte w punktach 9, 10 i 11.
  13. Na polecenie prowadzącego zajęcia, dokonać analogicznych pomiarów dla kolejnego zestawu płytek szklanych o innej barwie, powtarzając czynności z punktów 10, 11, 12.

Tabela 50.1. Zestawienie wyników transmisji $T$ wybranych długości fali λ [nm] oraz $\ln T$ dla zestawu płytek o barwie ………. i średniej grubości d = ………..

Długośćfali λ $1d$ $2d$ $3d$ $4d$ $5d$ $6d$ $7d$
$[\mbox{nm}]$ $T$ $\ln T$ $T$ $\ln T$ $T$ $\ln T$ $T$ $\ln T$ $T$ $\ln T$ $T$ $\ln T$ $T$ $\ln T$
750 $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$
700 $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$
620 $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$
570 $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$
500 $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$
450 $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$

0.6 Opracowanie wyników

  1. Wykonać wykresy $\ln T=f(l)$ dla każdego rodzaju absorbenta (zestawu jednobarwnych płytek szklanych).
  2. Na podstawie wykresów wyznaczyć współczynniki $k_{\lambda}$ zgodnie ze wzorem (50.4) i zestawić je w tabeli.
  3. Wykonać wykres zależności współczynnika od $k_{\lambda}$od długości fali k =f(λ) dla każdego zestawu jednobarwnych płytek szklanych.
  4. Oszacować błąd maksymalny (metodą różniczki zupełnej) współczynnika $k_{\lambda}$. Do obliczeń przyjmujemy wartości transmisji pojedynczej płytki i najgrubszej warstwy płytek, dla której pomiar mógł być wykonany. Za $\Delta T$ przyjąć 1/2 najmniejszej podziałki skali transmisji, zaś $\Delta l = n \Delta d$, gdzie $n$ - ilość płytek przy transmisji $T$, a $\Delta d$ - dokładność śruby mikrometrycznej.
cw._nr_50._pochlanianie_swiatla.1426025573.txt.gz · ostatnio zmienione: przez 127.0.0.1