Narzędzia użytkownika

Narzędzia witryny


cw._nr_8

To jest stara wersja strony!


Ćw. nr 8. Opór hydrodynamiczny, prawo Poiseuille’a

Zagadnienia

  • Przepływ laminarny i turbulentny
  • Lepkość i współczynnik lepkości dynamicznej
  • Liczba Reynoldsa jako kryterium określające rodzaj przepływu
  • Opór hydrodynamiczny

1. Cel ćwiczenia

  • Eksperymentalne sprawdzenie prawa Poiseuille’a dla płynu przepływającego przez igły iniekcyjne oraz wyznaczenie lepkości wody wykorzystując to prawo

2. Zagadnienia

  • Przepływ laminarny i turbulentny
  • Lepkość i współczynnik lepkości dynamicznej
  • Opór hydrodynamiczny
  • prawo Poiseuille’a

3. Wprowadzenie

3.1 Lepkość

Przy omawianiu podstawowych zjawisk z hydrodynamiki (np. równanie Bernoulliego), idealizuje się mocno przepływ, zakładając brak istnienia oporu (rodzaju tarcia) między warstwami płynu lub gazu, poruszającymi się z różnymi prędkościami.

Gdy wyobrazić sobie dwie płyty o powierzchni $S$ rozdzielone warstwą cieczy o grubości $h$, to by przesuwać względem siebie te płyty, potrzebujemy użyć pewnej siły $F$ by ten opór pokonać.

Przepływ laminarny warstwy płynu
Rys. 1. Przepływ laminarny warstwy płynu.

Przy niewielkich prędkościach ta siła oporu okazuje się być proporcjonalna do powierzchni $S$ oraz do prędkości przesuwania się płyt $v$ oraz jest odwrotnie proporcjonalna do grubości warstwy cieczy $h$:

$$F \sim \frac{Sv}{h}\ .$$

Współczynnikiem proporcjonalności jest tzw. współczynnik lepkości $\eta$:

$$F = \eta \frac{Sv}{h}\ .$$

Należy jeszcze raz podkreślić, że wywód powyższy dotyczy sytuacji gdy obraz przepływu da się przybliżyć przemieszczającymi się (także względem siebie) warstwami płynu (lub gazu). Taki przepływ nazywamy laminarnym. Gdy różnice prędkości między warstwami stają się zbyt duże, pojawiają się wiry i przepływ nabiera charakteru burzliwego lub inaczej turbulentnego.

Lepkość cieczy jest jedną z ważnych wielkości charakteryzujących ciecze, ważną w praktycznych zastosowaniach. Przyrządy do pomiaru lepkości nazywane się wiskozymetrami.

3.2 Przepływ laminarny płynu w okrągłych kanałach. Prawo Poiseuille’a

By wywołać przepływ cieczy (lub gazu) o niezerowej lepkości rodzaju kanału potrzebna jest pewna różnica ciśnienia pomiędzy końcami odcinka kanału. Jeśli przepływ jest laminarny to zależność między objętościowym natężeniem przepływu $\dot{V}$ i ciśnieniem jest proporcjonalna:

$$ \dot{V} = \frac{V}{t} = \frac{1}{R}\Delta p\quad \mathrm{\left[ \frac{m^3}{s} = \frac{1}{ \frac{Pa}{m^3/s}}Pa \right]} \ ,$$

gdzie $\Delta p$ jest różnicą ciśnienia, a $R$ jest oporem hydrodynamicznym przepływu – parametrem zależnym od długości kanału, jego średnicy i lepkości płynu. Im większa długość, tym większy jest opór $R$, im mniejsza średnica, tym większy opór, im większa lepkość, tym większy opór. Jednostką oporu hydrodynamicznego musi być Pa/(m3/s) i jest to ciśnienie potrzebne do wywołania jednostkowego objętościowego natężenia przepływu (1 m3/s).

Lepkość płynu powoduje, że w kanale (rurze) najszybciej porusza się centralna jego część, a im bliżej ścianek tym warstwy płynu poruszają się wolniej. Biorąc pod uwagę definicję lepkości można wyprowadzić za pomocą rachunku całkowego wzór na opór $R$ odcinka $l$ okrągłego kanału o promieniu $r$:

$$ R = \frac{8 \eta l}{\pi r^4}\quad \mathrm{ \left[ \frac{Pa\cdot s \cdot m }{m^4} = \frac{Pa}{m^3/s} \right] } . $$

Wzór powyższy nosi miano prawa Poiseuille’a (franc. puasei, prawo puaseia).

4. Opis ćwiczenia

Zależności służce do opisu prawa Poiseuille’a wykorzystamy do pomiaru lepkości wody. Łącząc dwa powyższe równania otrzymujemy:

$$ \dot{V} = \frac{\pi r^4}{8 \eta l} \Delta p\ ,$$

lub nieco inaczej:

$$ \dot{V} = \frac{\pi \Delta p}{8 \eta l} r^4\ ,$$ lub $$ dot{V}_text{jedn} = \frac{\dot{V}}{\Delta p} = \frac{\pi}{128\, \eta l} d^4\ ,$$

gdzie $d$ jest średnicą kanału $\left( r^4 = \left( d/2\right)^4\right)$. Tak więc objętościowe natężenie przepływu przy jednostkowym ciśnieniu, oznaczone tu $dot{V}_text{jedn}$, powinno być proporcjonalne do czwartej potęgi średnicy kanału. We współczynniku proporcjonalności „ukryta” jest lepkość, której wartość wyznaczymy.

Woda przepływać będzie przez igły różne igły iniekcyjne o różnych średnicach, a mierzyć będziemy czas $t$ przepływu określonej objętości $V$ wody. Na podstawie otrzymanych danych wykonamy wykres zależności $\dot{V_text{jedn}}(r^4) = a\, r^4$. Poprzez regresję liniową wyznaczymy współczynnik proporcjonalności $a$. Wiedząc, że

$$ a = \frac{\pi}{128\, \eta l} $$

można wyznaczyć lepkość płynu $\eta$:

$$ \eta = \frac{\pi}{128\, l a}\ .$$

Zadania do wykonania:

  1. Zapoznać się ze stanowiskiem.
  2. Przeprowadzić pomiary wpisując dane do tabeli wg wzoru (Tab. 1). Dbać, by przy każdej zastosowanej igle natężenie przepływu było porównywalne.
  3. Uzupełnić tabelę do wykonania regresji liniowej (Tab. 2).
  4. Wykonać regresję liniową, obliczyć współczynnik kierunkowy $a$ i jego niepewność $\delta a$
  5. Obliczyć lepkość.
  6. Obliczyć niepewność pomiarową przyjmując, że głównym źródłem błędów są przypadkowe zaburzenia pomiarów czyli $$ \delta \eta = \eta\frac{\delta a}{a}$$.
Tabela 1. Dane z pomiarów
Lp. $d$ $V$ $t$ $h$ $\Delta p = \rho_\text{wody}gh$
$\mathrm{[mm]}$ $\mathrm{[cm^3]}$ $\mathrm{[s]}$ $\mathrm{[m]}$ $\mathrm{[Pa]}$
1
2
3
4
5
Tabela 2
Lp. $x$ $y$
$d^4$ $\dot{V}_\text{jedn}=\frac{V}{\Delta p\, t}$
$\mathrm{[\times 10^{12}\ m]}$ $\mathrm{[m^3/(Pa\ s)]}$
1
2
3
4
5

Sprawozdanie powinno zawierać następujące punkty:

  • Tabelkę identyfikacyjną studenta (lub zespołu) w formie podobnej do proponowanej.
  • 1. Opis ćwiczenia. Należy krótko i zwięźle opisać ćwiczenie ze schematycznym rysunkiem układu pomiarowego. Nie powinno to zająć więcej niż pół strony A4.
  • 2. Wielkości mierzone bezpośrednio i ich niepewności. Należy wskazać, jakie wielkości były mierzone bezpośrednio oraz jaka była dokładność tych pomiarów.
  • 3. Tabela wyników. Należy umieścić tabelę podobną do Tab. 1.
  • 4. Regresja liniowa. Należy zamieścić tabele jak Tab. 2 lub w formie obszerniejszej w zależności od tego, jakie metody i narzędzia zostały użyte. Podać informację o nich.
  • 5. Wynik końcowy. Podać wynik końcowy odpowiednio zaokrąglony, wraz z jednostką. Porównać ten wynik z danymi z innych źródeł.
  • 6. Konkluzje, uwagi, wnioski. Można jednak zawrzeć tu dowolne uwagi dotyczące ćwiczenia. Pozostawiamy to kreatywności studentów.
cw._nr_8.1739087288.txt.gz · ostatnio zmienione: przez ts