cw._nr_3
Różnice
Różnice między wybraną wersją a wersją aktualną.
| Poprzednia rewizja po obu stronachPoprzednia wersjaNowa wersja | Poprzednia wersja | ||
| cw._nr_3 [2025-03-21 17:14] – [4.1 Sprawdzenie prawa Boyle'a-Mariotte'a] ts | cw._nr_3 [2026-10-12 07:32] (aktualna) – [4.1 Sprawdzenie prawa Boyle'a-Mariotte'a] ts-admin-lab | ||
|---|---|---|---|
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| - | ====== Ćw. nr 3. Prawa gazów doskonałych ====== | + | ====== Ćw. nr 3. Prawa gazów doskonałych. Prawo Boyle’a-Mariotte’a |
| ===== - Cel ćwiczenia | ===== - Cel ćwiczenia | ||
| - | * Eksperymentalne sprawdzenie prawa Boyle’a-Mariotte’a i prawa Charles' | + | * Eksperymentalne sprawdzenie prawa Boyle’a-Mariotte’a |
| ===== - Zagadnienia ===== | ===== - Zagadnienia ===== | ||
| Linia 13: | Linia 13: | ||
| * Prawo Gay-Lussaca | * Prawo Gay-Lussaca | ||
| * Prawo (hipoteza) Avogadra | * Prawo (hipoteza) Avogadra | ||
| - | * Temperatura | + | * Temperatura |
| Linia 21: | Linia 21: | ||
| Gazem doskonałym nazywa się gaz, który nie podlega przy zmianie temperatury i ciśnienia takim przemianom jak skraplanie ani nie podlega reakcjom chemicznym. Gaz doskonały zasadniczo nie istnieje, ale w praktyce wszystkie gazy, które są dostatecznie rozrzedzone (gęstość ich jest przynajmniej kilkaset razy mniejsza niż cieczy) a temperatura jest wyższa niż temperatura skraplania przy danym ciśnieniu, możemy traktować jako gazy doskonałe. Oznacza to też, że podlegają one prawom opisanym niżej. | Gazem doskonałym nazywa się gaz, który nie podlega przy zmianie temperatury i ciśnienia takim przemianom jak skraplanie ani nie podlega reakcjom chemicznym. Gaz doskonały zasadniczo nie istnieje, ale w praktyce wszystkie gazy, które są dostatecznie rozrzedzone (gęstość ich jest przynajmniej kilkaset razy mniejsza niż cieczy) a temperatura jest wyższa niż temperatura skraplania przy danym ciśnieniu, możemy traktować jako gazy doskonałe. Oznacza to też, że podlegają one prawom opisanym niżej. | ||
| - | W połowie XVII w. odkryto , że dla danej ilości dowolnego gazu **w danej temperaturze iloczyn ciśnienia $p$ i objętości $V$ jest stały** lub też inaczej ciśnienie gazu jest odwrotnie proporcjonalne do objętości: | + | W połowie XVII w. odkryto, że dla danej ilości dowolnego gazu **w danej temperaturze iloczyn ciśnienia $p$ i objętości $V$ jest stały** lub też inaczej ciśnienie gazu jest odwrotnie proporcjonalne do objętości: |
| $$ pV = \text{const}\ , \tag{3.1}$$ | $$ pV = \text{const}\ , \tag{3.1}$$ | ||
| Linia 32: | Linia 32: | ||
| Na przełomie XIII i XIX w., a więc znacznie później, dzięki pracom zapoczątkowanym przez francuskiego fizyka Jacques’a Charles’a i kontynuowanym przez także francuskiego uczonego Josepha Gay-Lussaca jeszcze dwa inne prawa: | Na przełomie XIII i XIX w., a więc znacznie później, dzięki pracom zapoczątkowanym przez francuskiego fizyka Jacques’a Charles’a i kontynuowanym przez także francuskiego uczonego Josepha Gay-Lussaca jeszcze dwa inne prawa: | ||
| - | * Prawo Charlesa | + | * Prawo Gay-Lusacca |
| - | * Prawo Gay-Lusacca | + | * Prawo Charlesa |
| Okazało się też, co było niezwykłe, że: | Okazało się też, co było niezwykłe, że: | ||
| - | * Ekstrapolowana linia na wykresie zależności objętości gazu od jego temperatury $V(T)$ wynikająca z prawa Charles' | + | * Ekstrapolowana linia na wykresie zależności objętości gazu od jego temperatury $V(T)$ wynikająca z prawa Gay-Lussaca |
| - | * Ekstrapolowana linia na wykresie $p(T)$ wynikająca z prawa Gay-Lussaca | + | * Ekstrapolowana linia na wykresie $p(T)$ wynikająca z prawa Charles' |
| Dochodzimy tu do ciekawego wniosku, że **istnieje najniższa możliwa temperatura**, | Dochodzimy tu do ciekawego wniosku, że **istnieje najniższa możliwa temperatura**, | ||
| Linia 80: | Linia 80: | ||
| **Opracowanie wyników** | **Opracowanie wyników** | ||
| - Obliczyć liczbę moli $n$, a raczej ułamek mola gazu korzystając z danych każdego z pomiarów. Wypełnić odpowiednią kolumnę tabeli 3.1. | - Obliczyć liczbę moli $n$, a raczej ułamek mola gazu korzystając z danych każdego z pomiarów. Wypełnić odpowiednią kolumnę tabeli 3.1. | ||
| - | - Obliczyć aparaturowy błąd $\delta n$ każdego pomiaru korzystając ze wzoru $$ \delta n = n \left( \frac{\delta p}{p} + \frac{\delta V}{V} \right) \ . \tag{3.6}$$ Nie uwzględniamy tu niepewności pomiaru temperatury, | + | - Obliczyć aparaturowy błąd $\delta n$ każdego pomiaru korzystając ze wzoru: $$ \delta n = n \left( \frac{\delta p}{p} + \frac{\delta V}{V} \right) \ . \tag{3.6}$$ Nie uwzględniamy tu niepewności pomiaru temperatury, |
| - Obliczyć średnią wartość ilości moli oraz niepewność statystyczną jako niepewność przeciętną lub jako odchylenie standardowe. W razie potrzeby dodać odpowiednią kolumnę danych (patrz [[art-rach-niep-pogladowo|Poglądowe wprowadzenie do rachunku niepewności]]). | - Obliczyć średnią wartość ilości moli oraz niepewność statystyczną jako niepewność przeciętną lub jako odchylenie standardowe. W razie potrzeby dodać odpowiednią kolumnę danych (patrz [[art-rach-niep-pogladowo|Poglądowe wprowadzenie do rachunku niepewności]]). | ||
| - | - Wykonać wykres zależności $V(p)$ nanosząc punkty pomiarowe z polem niepewności. | + | - Wykonać wykres zależności $p(V)$ nanosząc punkty pomiarowe z polem niepewności. |
| - | - Na tym samym wykresie nanieść linię „teoretyczną” $$ V = nRT\, p$$ wstawiając w obliczeniach za $n$ obliczoną wartość liczby moli. | + | - Na tym samym wykresie nanieść linię „teoretyczną” $$ V = nRT\frac{1}{p}$$ wstawiając w obliczeniach za $n$ obliczoną |
| ^ Tabela 3.1. Dane z pomiarów | ^ Tabela 3.1. Dane z pomiarów | ||
| ^ (prawo Boyle' | ^ (prawo Boyle' | ||
| - | | $T = \text{___}\pm \text{___ °C} = \text{___}\pm \text{___ K}$ ||||| | + | | $T = \text{\_\_\_}\pm\text{\_\_\_}\mathrm{°C} = \text{\_\_\_}\pm \text{\_\_\_}\mathrm{K}$ ||||| |
| - | | $ \delta V = \text{___}\ \mathrm{cm^3} $ ||||| | + | | $ \delta V = \text{\_\_\_}\ \mathrm{cm^3} $ ||||| |
| - | | $ \delta p = \text{___}\ \mathrm{hPa} | + | | $ \delta p = \text{\_\_\_}\ \mathrm{hPa} |
| ^ | ^ | ||
| ^ Lp. ^ $\mathrm{[cm^3]}$ | ^ Lp. ^ $\mathrm{[cm^3]}$ | ||
| Linia 103: | Linia 103: | ||
| | 10 | | | | | | | 10 | | | | | | ||
| ^ $\bar{n} = $^^^| | | ^ $\bar{n} = $^^^| | | ||
| - | |||
| - | ==== - Sprawdzenie prawa Charlesa ==== | ||
| - | |||
| - | Sprawdzenie będzie polegało na pomiarze ciśnienia powietrza zamkniętego w zbiorniku. Pomiar **zmian ciśnienia** względem początkowej wartości równej ciśnieniu atmosferycznemu $p_A$, dokonywany będzie za pomocą manometru wodnego (u-rurki) połączonego ze zbiornikiem. Gaz będzie podgrzewany, | ||
| - | $$ p = p_A + \varrho g \left( h_2 - h_1\right)\ , \tag{3.7}$$ | ||
| - | |||
| - | gdzie $\left( h_2 - h_1\right)$ jest różnicą wysokości słupa wody w ramionach manometru, $\varrho$ | ||
| - | |||
| - | {{: | ||
| - | **Rys. 3.2.** Układ pomiarowy do sprawdzania prawa Charles' | ||
| - | |||
| - | Zbiornik z gazem znajduje się wewnątrz drugiego zbiornika otoczonego matą grzejną. Wewnątrz znajduje się sonda termometru. Gaz (około 1 g) ma na tyle małą pojemność cieplną, że zakładamy jego równowagę termiczną ze ściankami zbiornika. Zbiornik jest połączony rurką z manometrem, a objętość powietrza zamkniętego w rurce jest na tyle mała, że nie uwzględniamy jej w rozważaniach. | ||
| - | |||
| - | **Zadania do wykonania: | ||
| - | - Zapoznać się ze stanowiskiem (rys. 3.2). Rurkę manometru odłączyć od zbiornika w celu wyrównania ciśnienia z ciśnieniem atmosferycznym. | ||
| - | - Sprawdzić i zapisać wartość ciśnienia atmosferycznego $p_A$ w czasie wykonywania ćwiczenia (tab. 3.2). | ||
| - | - Sprawdzić i zapisać wartość gęstości wody $\rho$ w temperaturze wykonywania ćwiczenia. | ||
| - | - Określić dokładność $\delta h$ pomiaru poziomów w manometrze. | ||
| - | - Podłączyć wężyk manometru do zbiornika i włączyć ogrzewanie zbiornika na poziom " | ||
| - | - Przeprowadzić pomiary poziomów wody w ramionach manometru w zakresie do 40°C, wpisując dane do tabeli. | ||
| - | |||
| - | **Opracowanie wyników** | ||
| - | - Obliczyć ciśnienie gazu w zbiorniku korzystając ze wzoru (3.7), wypełniając stosowną kolumnę tabeli 3.2. | ||
| - | - Obliczyć aparaturowy błąd $\delta p$ każdego pomiaru korzystając ze wzoru $$ \delta p = p \frac{\delta h}{h_2-h_1}\ . \tag{3.8}$$ Nie uwzględniamy tu niepewności pozostałych wielkości, traktując je jako nieporównywalnie mniejsze. | ||
| - | - Wykonać wykres zależności $p(T)$ nanosząc punkty pomiarowe z polem niepewności. | ||
| - | - Wykonać regresję liniową zależności (3.4) $y = ax + b$. | ||
| - | - Korzystając z obliczonych parametrów prostej obliczyć temperaturę, | ||
| - | - Porównać otrzymaną wartość z wartością uznawaną za prawdziwą. | ||
| - | |||
| - | ^ Tabela 3.2. Dane z pomiarów | ||
| - | ^ (prawo Charlesa) | ||
| - | | $ p_A = \text{____}\ \mathrm{hPa} = \text{____}\ \mathrm{Pa} $ |||||| | ||
| - | | $ \varrho = \text{___}\ \mathrm{kg/ | ||
| - | | $ g = \text{9.8126}\ \mathrm{m/ | ||
| - | | $ \delta h = \text{___}\ \mathrm{m} $ |||||| | ||
| - | ^ ^^^ $x$ | ||
| - | ^ | ||
| - | ^ Lp. ^ $\mathrm{[m]}$ | ||
| - | | 1 | | | | | | | ||
| - | | 2 | | | | | | | ||
| - | | 3 | | | | | | | ||
| - | | 4 | | | | | | | ||
| - | | 5 | | | | | | | ||
| - | | 6 | | | | | | | ||
| - | | 7 | | | | | | | ||
| - | | 8 | | | | | | | ||
| - | | 9 | | | | | | | ||
| - | | ... | | | | | | | ||
| Linia 161: | Linia 113: | ||
| * **2. Opis wielkości mierzonych bezpośrednio i ich niepewności** (należy wskazać, jakie wielkości były mierzone bezpośrednio oraz jaka była dokładność (aparaturowa) tych pomiarów). | * **2. Opis wielkości mierzonych bezpośrednio i ich niepewności** (należy wskazać, jakie wielkości były mierzone bezpośrednio oraz jaka była dokładność (aparaturowa) tych pomiarów). | ||
| * **3. Tabela wyników**. Należy umieścić tabele podobne do tab. 3.1 i 3.2. | * **3. Tabela wyników**. Należy umieścić tabele podobne do tab. 3.1 i 3.2. | ||
| - | * **4. Regresja liniowa**. Należy zamieścić informację o tym, jak przeprowadzono regresję. Można ją przeprowadzić [[art-rach-niep-pogladowo|wg „tradycyjnej” metody]] lub przy użyciu innych narzędzi. | + | * **4. Wykres zależności $p(V)$.** |
| - | * **5. Wyniki | + | * **5. Wynik końcowy**. |
| * **6. Konkluzje, uwagi, wnioski**. Można jednak zawrzeć tu dowolne uwagi dotyczące ćwiczenia. Pozostawiamy to kreatywności studentów. | * **6. Konkluzje, uwagi, wnioski**. Można jednak zawrzeć tu dowolne uwagi dotyczące ćwiczenia. Pozostawiamy to kreatywności studentów. | ||
cw._nr_3.1742573659.txt.gz · ostatnio zmienione: przez ts
