cw._nr_35_zasada_zachow_pedu

Różnice

Różnice między wybraną wersją a wersją aktualną.

Odnośnik do tego porównania

Poprzednia rewizja po obu stronachPoprzednia wersja
Nowa wersja
Poprzednia wersja
cw._nr_35_zasada_zachow_pedu [2025-02-05 09:42] – [4.1 Zderzenie całkowicie niesprężyste] karolinacw._nr_35_zasada_zachow_pedu [2026-10-09 11:38] (aktualna) – [4.3 Zderzenie dowolne] karolina
Linia 3: Linia 3:
 ===== - Cel ćwiczenia  ===== ===== - Cel ćwiczenia  =====
  
-* Eksperymentalne sprawdzenie zasady zachowania pędu w zderzeniach +  * Eksperymentalne sprawdzenie zasady zachowania pędu w zderzeniach 
  
 ===== - Zagadnienia ===== ===== - Zagadnienia =====
Linia 11: Linia 11:
   * Definicja i jednostka **pędu**   * Definicja i jednostka **pędu**
   * Definicja i jednostka **impulsu siły**, czyli inaczej **popędu**   * Definicja i jednostka **impulsu siły**, czyli inaczej **popędu**
-  * Zasada zachowania pędu jako wniosek z zasad dynamiki.+  * Zasada zachowania pędu jako wniosek z zasad dynamiki
  
  
Linia 71: Linia 71:
 ===== - Opis ćwiczenia ===== ===== - Opis ćwiczenia =====
  
-Ćwiczenie wykonywane będzie przy użyciu toru, po którym poruszać się będą wózki (ślizgacze). Dzięki zastosowaniu poduszki powietrznej ślizgacze poruszają się po torze z minimalnym tarciem, które w praktyce można tu zaniedbać. Opory powietrza także są minimalne ze względu na niewielkie prędkości. Jeżeli tor jest dobrze wypoziomowany, to ślizgacz powinien zasadniczo spoczywać, jeśli wcześniej nie został rozpędzony.+Ćwiczenie wykonywane będzie przy użyciu tzw. toru powietrzngo (Rys. 1), po którym poruszać się będą wózki (ślizgacze). Dzięki zastosowaniu poduszki powietrznej ślizgacze poruszają się po torze z minimalnym tarciem, które w praktyce można tu zaniedbać. Opory powietrza także są minimalne ze względu na niewielkie prędkości. Jeżeli tor jest dobrze wypoziomowany, to ślizgacz powinien zasadniczo spoczywać, jeśli wcześniej nie został rozpędzony. 
 + 
 +{{:cw35-ped-stanowisko.png?|Ćw. 35. Układ pomiarowy}}\\ 
 +**Rys. 1.** Układ pomiarowy z torem powietrznym. 
  
 Zadaniem studentów w tym ćwiczeniu będzie obserwacja różnego typu zderzeń (elastycznych i nieelastycznych) pomiędzy dwoma wózkami, oraz rachunkowe sprawdzanie zgodności wyników z zasadą zachowania pędu. Pęd mierzony będzie pośrednio przez pomiar masy wózków i prędkości przed i po zderzeniu. Ta natomiast będzie mierzona pośrednio przez czas przejazdu przez fotobramkę stopera elektronicznego. Zadaniem studentów w tym ćwiczeniu będzie obserwacja różnego typu zderzeń (elastycznych i nieelastycznych) pomiędzy dwoma wózkami, oraz rachunkowe sprawdzanie zgodności wyników z zasadą zachowania pędu. Pęd mierzony będzie pośrednio przez pomiar masy wózków i prędkości przed i po zderzeniu. Ta natomiast będzie mierzona pośrednio przez czas przejazdu przez fotobramkę stopera elektronicznego.
Linia 105: Linia 108:
 W pierwszym eksperymencie sprawdzać będziemy zachowanie pędu w zderzeniu całkowicie niesprężystym, czyli gdy w zderzeniu nastąpi połączenie wózków i dalszy ruch będzie wspólny.  W pierwszym eksperymencie sprawdzać będziemy zachowanie pędu w zderzeniu całkowicie niesprężystym, czyli gdy w zderzeniu nastąpi połączenie wózków i dalszy ruch będzie wspólny. 
  
-{{:dyn-ped-nieelast.png?250|}}+{{:dyn-ped-nieelast.png?250|}}\\ 
 +**Rys. 2.** Zderzenie całkowicie niesprężyste.
  
 Zadania do wykonania: Zadania do wykonania:
   - Zapoznać się ze stanowiskiem, działaniem toru powietrznego, stopera z fotobramkami i ogólną ideą pomiarów prędkości wózków za pomocą tego zestawu.     - Zapoznać się ze stanowiskiem, działaniem toru powietrznego, stopera z fotobramkami i ogólną ideą pomiarów prędkości wózków za pomocą tego zestawu.  
-  - Wziąć dwa wózki o mniej więcej równych masach, zaopatrzonych w zderzak igła-plastelina, z których jeden powinien mieć przesłonę dla fotobramek. Masy można wyrównać, używając wagi i dokładając stosowne odważniki. Masy wózków zapisać. Zapisać także niepewność pomiaru masy. Dla wagi o rozdzielczości 0,01 g przyjmujemy niepewność równą 0,03 g.+  - Wziąć dwa wózki o mniej więcej równych masach, zaopatrzonych w zderzak igła-plastelina, z których jeden powinien mieć przesłonę dla fotobramek. Masy można wyrównać, używając wagi i dokładając stosowne odważniki. Masy wózków zapisać. Zapisać także niepewność pomiaru masy. Dla wagi o rozdzielczości 0,01 g przyjmujemy niepewność równą 0,03 g (0,000 03 kg).
   - Wykonać kilka próbnych zderzeń, gdzie za każdym razem jeden z wózków przed zderzeniem powinien być nieruchomy.   - Wykonać kilka próbnych zderzeń, gdzie za każdym razem jeden z wózków przed zderzeniem powinien być nieruchomy.
   - Wykonać następnie kilka pomiarów, których wyniki zapisać w tabeli jak poniżej (Tab. 1). Przynajmniej po trzy pomiary w każdym kierunku ruchu.    - Wykonać następnie kilka pomiarów, których wyniki zapisać w tabeli jak poniżej (Tab. 1). Przynajmniej po trzy pomiary w każdym kierunku ruchu. 
Linia 118: Linia 122:
 |< - 3em 5em 5em 5em 5em 5em 5em >| |< - 3em 5em 5em 5em 5em 5em 5em >|
 ^  Tab. 1  Tabela danych, eksperyment nr 1  ||||||| ^  Tab. 1  Tabela danych, eksperyment nr 1  |||||||
-|  $m_1 = \mbox{___}\ \text{g},\quad m_2 = \mbox{___}\ \text{g},\quad \delta m = \mbox{___}\ \text{g},\quad  l = \mbox{___}\ \text{cm}$  ||||||| +| $m_1 =$ _____ kg, $m_2 =$ _____ kg, $\delta m =$ _____ kg, $l =$ _____ m |||||||
 ^  Lp.  ^   $ t_1 $     ^   $t'_1$      ^   $p_\text{przed}$   ^  $p_\text{po}$  ^  $R$  ^  $\delta R$  ^ ^  Lp.  ^   $ t_1 $     ^   $t'_1$      ^   $p_\text{przed}$   ^  $p_\text{po}$  ^  $R$  ^  $\delta R$  ^
-^  :::  ^  $\text{[s]}$  ^  $\text{[s]}$  ^  $\text{[g×cm/s]}$  ^  $\text{[g×cm/s]}$  ^  ^ ^   +^  :::  ^  $\text{[s]}$  ^  $\text{[s]}$  ^  $\text{[kg×m/s]}$  ^  $\text{[kg×m/s]}$  ^  ^ ^   
 |  1    | | | | | | |   |  1    | | | | | | |  
 |  2    | | | | | | |  |  2    | | | | | | | 
Linia 135: Linia 139:
 W drugim eksperymencie sprawdzać będziemy zachowanie pędu w zderzeniu sprężystym. Sprężystość zderzenia zapewni, choć nie w pełnym stopniu, zastosowanie jako zderzaka gumowej taśmy.  W drugim eksperymencie sprawdzać będziemy zachowanie pędu w zderzeniu sprężystym. Sprężystość zderzenia zapewni, choć nie w pełnym stopniu, zastosowanie jako zderzaka gumowej taśmy. 
  
-{{:dyn-ped-elast.png?250|}}+{{:dyn-ped-elast.png?250|}}\\ 
 +**Rys. 3.** Zderzenie sprężyste.
  
 W zderzeniu idealnie sprężystym zachowana powinna być energia kinetyczna, tzn. suma energii kinetycznych przed zderzeniem powinna być taka sama jak po zderzeniu.  W zderzeniu idealnie sprężystym zachowana powinna być energia kinetyczna, tzn. suma energii kinetycznych przed zderzeniem powinna być taka sama jak po zderzeniu. 
Linia 150: Linia 155:
   - Wykonać następnie kilka pomiarów, których wyniki zapisać w tabeli jak poniżej (Tab. 2). Przynajmniej po trzy pomiary w każdym kierunku ruchu.    - Wykonać następnie kilka pomiarów, których wyniki zapisać w tabeli jak poniżej (Tab. 2). Przynajmniej po trzy pomiary w każdym kierunku ruchu. 
   - Dokonać obliczeń pozostałych wielkości (pędów przed i po zderzeniu, stosunku tych pędów, niepewności aparaturowej dla każdego pomiaru, średniej wartości stosunku pędów), a także energii kinetycznych. Pamiętać należy, że po zderzeniu jeden z wózków porusza się w przeciwną stronę, a więc jego pęd (ale nie energię) należy wziąć ze znakiem minus.   - Dokonać obliczeń pozostałych wielkości (pędów przed i po zderzeniu, stosunku tych pędów, niepewności aparaturowej dla każdego pomiaru, średniej wartości stosunku pędów), a także energii kinetycznych. Pamiętać należy, że po zderzeniu jeden z wózków porusza się w przeciwną stronę, a więc jego pęd (ale nie energię) należy wziąć ze znakiem minus.
-  - Do obliczania energi moża użyć nieco zapomnianej jednostki **erg** z układu jednostek CGS (centymetr/gram/sekunda).+<!--  - Do obliczania energi moża użyć nieco zapomnianej jednostki **erg** z układu jednostek CGS (centymetr/gram/sekunda). -->
   - Obliczyć niepewność statystyczną $R$ jako średnie odchylenie od wartości średniej $\delta R$ lub jako odchylenie standardowe $\sigma R$.     - Obliczyć niepewność statystyczną $R$ jako średnie odchylenie od wartości średniej $\delta R$ lub jako odchylenie standardowe $\sigma R$.  
   - Przeanalizować wyniki i odpowiedzieć na pytanie, w jakim stopniu ten studencki eksperyment potwierdza zasadę zachowania pędu oraz w jakim stopniu zachowana jest w eksperymencie energia kinetyczna.   - Przeanalizować wyniki i odpowiedzieć na pytanie, w jakim stopniu ten studencki eksperyment potwierdza zasadę zachowania pędu oraz w jakim stopniu zachowana jest w eksperymencie energia kinetyczna.
Linia 156: Linia 161:
 |< - 3em 5em 5em 5em 5em 5em 5em 5em 5em 5em >| |< - 3em 5em 5em 5em 5em 5em 5em 5em 5em 5em >|
 ^  Tab. 2  Tabela danych, eksperyment nr 2  |||||||||| ^  Tab. 2  Tabela danych, eksperyment nr 2  ||||||||||
-|  $m_1 = \mbox{____}\ \text{g},\quad m_2 = \mbox{____}\ \text{g},\quad \delta m = \mbox{____}\ \text{g},\quad  l = \mbox{____}\ \text{cm}$  ||||||||||  +|  $m_1 = \underline{\phantom{00000}}\ \text{kg},\quad m_2 = \underline{\phantom{00000}}\ \text{kg},\quad \delta m = \underline{\phantom{00000}}\ \text{kg},\quad l = \underline{\phantom{00000}}\ \text{m}$  |||||||||| 
-^  Lp.  ^   $ t_1 $     ^   $t'_1$      ^  $t'_2$     ^   $p_\text{przed}$   ^  $p_\text{po}$  ^  $R$  ^  $\delta R$  ^  $E_k$  ^ $E'_k$ ^    +^  Lp.  ^   $ t_1 $     ^   $t'_1$      ^  $t'_2$     ^   $p_\text{przed}$   ^  $p_\text{po}$  ^  $R$  ^  $|\bar{R} - R_i|$  ^  $E_k$  ^ $E'_k$ ^    
-^  :::  ^  $\text{[s]}$  ^  $\text{[s]}$  ^  $\text{[s]}$  ^  $\text{[g×cm/s]}$  ^  $\text{[g×cm/s]}$  ^  ^ ^  $\text{[erg]}$  ^  $\text{[erg]}$  ^   +^  :::  ^  $\text{[s]}$  ^  $\text{[s]}$  ^  $\text{[s]}$  ^  $\text{[kg×m/s]}$  ^  $\text{[kg×m/s]}$  ^  ^ ^  $\text{[J]}$  ^  $\text{[J]}$  ^   
 |  1    | | | | | | | | | | |  1    | | | | | | | | | |
 |  2    | | | | | | | | | | |  2    | | | | | | | | | |
Linia 166: Linia 171:
 |  6    | | | | | | | | | | |  6    | | | | | | | | | |
 |  ...  | | | | | | | | | | |  ...  | | | | | | | | | |
-^  Średnia ||||||  |  —  |  —  |  —  | +^  Średnia |||||| | ^ ^ ^ 
  
 ==== - Zderzenie dowolne ==== ==== - Zderzenie dowolne ====
Linia 172: Linia 177:
 W tym eksperymencie sprawdzać będziemy zachowanie pędu w zderzeniu wózków poruszających się naprzeciwko siebie. Może to być zderzenie sprężyste lub nie (decyzja należy do prowadzącego zajęcia).  W tym eksperymencie sprawdzać będziemy zachowanie pędu w zderzeniu wózków poruszających się naprzeciwko siebie. Może to być zderzenie sprężyste lub nie (decyzja należy do prowadzącego zajęcia). 
  
-{{:dyn-ped-dowolne.png?250|}}+{{:dyn-ped-dowolne.png?250|}}\\ 
 +**Rys. 4.** Przed i po zderzeniu. Sytuacja ogólna. 
  
 Zadania do wykonania: Zadania do wykonania:
Linia 182: Linia 188:
   - Przeanalizować wyniki i odpowiedzieć na pytanie, w jakim stopniu eksperyment potwierdza zasadę zachowania pędu.   - Przeanalizować wyniki i odpowiedzieć na pytanie, w jakim stopniu eksperyment potwierdza zasadę zachowania pędu.
  
 +<pagebreak>
 |< - 3em 5em 5em 5em 5em 5em 5em 5em 5em >| |< - 3em 5em 5em 5em 5em 5em 5em 5em 5em >|
 ^  Tab. 3  Tabela danych, eksperyment nr 3  ||||||||| ^  Tab. 3  Tabela danych, eksperyment nr 3  |||||||||
-|  $m_1 = \mbox{____}\ \text{g},\quad m_2 = \mbox{____}\ \text{g},\quad \delta m = \mbox{____}\ \text{g},\quad  l = \mbox{____}\ \text{cm}$  ||||||||| +|  $m_1 = \underline{\phantom{00000}}\ \text{kg},\quad m_2 = \underline{\phantom{00000}}\ \text{kg},\quad \delta m = \underline{\phantom{00000}}\ \text{kg},\quad l = \underline{\phantom{00000}}\ \text{m}$  |||||||||
 ^  Lp.  ^   $ t_1 $     ^   $t_2$      ^   $t'_1$      ^  $t'_2$     ^   $p_\text{przed}$   ^  $p_\text{po}$  ^  $R$  ^  $\delta R$  ^ ^  Lp.  ^   $ t_1 $     ^   $t_2$      ^   $t'_1$      ^  $t'_2$     ^   $p_\text{przed}$   ^  $p_\text{po}$  ^  $R$  ^  $\delta R$  ^
-^  :::  ^  $\text{[s]}$  ^  $\text{[s]}$  ^  $\text{[s]}$  ^  $\text{[s]}$  ^  $\text{[g×cm/s]}$  ^  $\text{[g×cm/s]}$  ^  ^ ^   +^  :::  ^  $\text{[s]}$  ^  $\text{[s]}$  ^  $\text{[s]}$  ^  $\text{[s]}$  ^  $\text{[kg×m/s]}$  ^  $\text{[kg×m/s]}$  ^  ^ ^   
 |  1    | | | | | | | | |  |  1    | | | | | | | | | 
 |  2    | | | | | | | | | |  2    | | | | | | | | |
Linia 206: Linia 213:
   * **3. Wyniki eksperymentów**. W kolejnych podpunktach opisać bardzo krótko rodzaj eksperymentu (zderzenia), stan początkowy i końcowy. Zamieścić należy tabele pomiarowe wg wzorów proponowanych wyżej uzupełnione o obliczane wielkości. Właściwym jest tu też umieszczenie przykładowych podstawień do wzorów, podanie informacji o używanych narzędziach obliczeniowych (kalkulator, arkusz kalkulacyjny, inny program obliczeniowy itp.).   * **3. Wyniki eksperymentów**. W kolejnych podpunktach opisać bardzo krótko rodzaj eksperymentu (zderzenia), stan początkowy i końcowy. Zamieścić należy tabele pomiarowe wg wzorów proponowanych wyżej uzupełnione o obliczane wielkości. Właściwym jest tu też umieszczenie przykładowych podstawień do wzorów, podanie informacji o używanych narzędziach obliczeniowych (kalkulator, arkusz kalkulacyjny, inny program obliczeniowy itp.).
   * **4. Konkluzje, uwagi, wnioski**. W tym punkcie należy zapisać wynik analizy otrzymanych wyników. Dobrym tematem dyskusji w tym punkcie jest dokładność pomiarów i uzyskanych rezultatów. Można jednak zawrzeć tu dowolne uwagi dotyczące ćwiczenia. Pozostawiamy to kreatywności studentów.    * **4. Konkluzje, uwagi, wnioski**. W tym punkcie należy zapisać wynik analizy otrzymanych wyników. Dobrym tematem dyskusji w tym punkcie jest dokładność pomiarów i uzyskanych rezultatów. Można jednak zawrzeć tu dowolne uwagi dotyczące ćwiczenia. Pozostawiamy to kreatywności studentów. 
-      + 
 + 
 + 
 +<wrap lo><wrap info>T. Suszko (2025)</wrap></wrap>      
  
  
cw._nr_35_zasada_zachow_pedu.1738744975.txt.gz · ostatnio zmienione: przez karolina