Narzędzia użytkownika

Narzędzia witryny


cw.chi_04_refraktometr

Różnice

Różnice między wybraną wersją a wersją aktualną.

Odnośnik do tego porównania

Poprzednia rewizja po obu stronachPoprzednia wersja
Nowa wersja
Poprzednia wersja
cw.chi_04_refraktometr [2026-11-12 15:04] – ts-admin-labcw.chi_04_refraktometr [2026-11-17 11:22] (aktualna) – [3.3 Pomiar za pomocą ręcznego refraktometru optycznego] karolina
Linia 51: Linia 51:
 **Rys. 2.** Przebieg promienia światła z ośrodka optycznie gęstszego (1) do ośrodka optycznie rzadszego (2): a) jeśli kąt padania  $α$ < $\alpha_{\mathrm{gr}}$, promień ulega załamaniu zgodnie z prawem Snelliusa, b) jeśli kąt padania jest równy $\alpha_{\mathrm{gr}}$, kąt załamania wynosi 90°, c) jeśli kąt padania $γ$ > $\alpha_{\mathrm{gr}}$, promień nie przechodzi do ośrodka 2, tylko ulega wewnętrznemu odbiciu. **Rys. 2.** Przebieg promienia światła z ośrodka optycznie gęstszego (1) do ośrodka optycznie rzadszego (2): a) jeśli kąt padania  $α$ < $\alpha_{\mathrm{gr}}$, promień ulega załamaniu zgodnie z prawem Snelliusa, b) jeśli kąt padania jest równy $\alpha_{\mathrm{gr}}$, kąt załamania wynosi 90°, c) jeśli kąt padania $γ$ > $\alpha_{\mathrm{gr}}$, promień nie przechodzi do ośrodka 2, tylko ulega wewnętrznemu odbiciu.
  
 +
 +==== - Zasada działania refraktometru ====
 +
 +**Refraktometr Abbego**
 +
 +Sercem układu optycznego refraktometru Abbego jest blok **dwóch pryzmatów** wykonanych ze szkła o dużym współczynniku załamania światła (około 1,7), pomiędzy którymi umieszcza się próbkę badanego roztworu:
 +  * pryzmat oświetlający (P1) – charakteryzuje się matową, nieregularną powierzchnią od strony próbki,
 +  * pryzmat pomiarowy (P2) – posiada idealnie gładką powierzchnię stykającą się z cieczą.
 +
 +Przebieg zjawisk optycznych w układzie:
 +  - Wprowadzenie próbki i oświetlenie: Kilka kropel badanej cieczy nanosi się na powierzchnię pryzmatu P2 i przykrywa pryzmatem P1 – próbka rozpływa się w postaci cienkiej warstwy. Następnie na pryzmat P1 kierowane jest światło.
 +  - Rozproszenie światła: Przechodząc przez matową powierzchnię pryzmatu P1, światło ulega silnemu rozproszeniu we wszystkich kierunkach, po czym wnika do warstwy badanej cieczy i dalej pada na powierzchnię pryzmatu P2.
 +  -  Załamanie światła: Przechodząc przez granicę ciecz-gładka powierzchnia pryzmatu P2, promienie światła ulegają załamaniu, a do pryzmatu P2 wchodzi wiązka ograniczona promieniem granicznym, zależnym bezpośrednio od współczynnika załamania badanej cieczy.
 +  - Obserwacja i odczyt: Układ optyczny refraktometru kieruje wiązkę opuszczającą pryzmat P2 do do lunety. Jeśli do oświetlenia pryzmatów użyto światła monochromatycznego, patrząc przez okular, obserwator widzi dwa wyraźne pola: jasne i ciemne, rozdzielone granicą odpowiadającą promieniowi granicznemu. Jeśli zastosowano światło białe,  rozmycie granicy pól powstałe na skutek dyspersji (rozszczepienia) świata koryguje się za pomocą pokrętła kompensatora. 
 +
 +Za pomocą pokrętła regulacyjnego ustawia się linię podziału między polami dokładnie na przecięciu nici pajęczych w okularze, a następnie odczytuje się wynik pomiaru – współczynnik załamania światła $n$ lub stężenie w stopnich Brixa (°Brix) – ze skali umieszczonej w dolnej części okularu (rys. 3). Skala Brixa jest oparta na zależności między współczynnikiem załamania światła a stężeniem sacharozy w roztworach wodnych. Jeden stopień Brixa odpowiada 1 g sacharozy w 100 g wodnego roztworu sacharozy.
 +
 +**Refraktometr ręczny**
 +
 +Ręczny refraktometr optyczny ma zdecydowanie prostszą konstrukcję w porównaniu do refraktometru Abbego. W tym przyrządzie zastosowano jeden pryzmat, na który nanosi się kilka kropel badanej cieczy, a następnie dociska się ją przezroczystą pokrywką o matowej powierzchni od strony próbki. Przyrząd ten umożliwia bezpośrednie oznaczanie stężenia sacharozy w badanym roztworze (odczyt ze skali po lewej stronie w °Brix) lub oznaczanie stężenia alkoholu (odczyt ze skali po prawej stronie).
 +
 +==== - Czynniki mające wpływ na wynik pomiaru refraktometrycznego ====
 +
 +W przypadku soków, napojów izotonicznych i innych mieszanin wieloskładnikowych wynik w stopniach Brixa nie oznacza bezpośrednio zawartości samej sacharozy. **Na współczynnik załamania światła wpływają również inne rozpuszczone składniki**, np. inne cukry, kwasy organiczne czy sole. Odczyt należy więc traktować jako przybliżoną miarę refraktometrycznej zawartości substancji rozpuszczonych.
 +
 +Na wynik pomiaru wpływa również **temperatura**, dlatego należy ją kontrolować lub uwzględnić odpowiednią korekcję. Refraktometr Abbego jest tak skonstruowany, aby możliwe było sprzężenie tego instrumentu z termostatem, pozwalającym na przeprowadzenie analiz w stałej temperaturze. Standardowa temperatura wykonywania pomiarów refraktometrycznych wynosi 20°C.
 +
 +Refraktometry mogą też posiadać funkcję ATC – automatyczną kompensację temperatury, która koryguje wskazanie w określonym zakresie warunków, dzięki czemu ze skali odczytujemy wartość skorygowaną dla 20°C. Aby funkcja ATC działała poprawnie, refraktometr i badana próbka muszą mieć zbliżoną temperaturę – należy chwilę odczekać, aż nałożona na pryzmat kropla cieczy osiągnie temperaturę urządzenia. 
 +
 +===== - Aparatura, materiały i odczynniki =====
 +
 +==== Aparatura i sprzęt laboratoryjny: ====
 +
 +  * refraktometr Abbego;
 +  * ręczny refraktometr optyczny;
 +  * termostat;
 +  * waga laboratoryjna;
 +  * łyżeczka laboratoryjna;
 +  * zlewki szklane.
 +    
 +==== Materiały i odczynniki: ====
 +
 +  * cukier biały;
 +  * woda dejonizowana;
 +  * próbki napojów dostępnych w handlu;
 +  * alkohol etylowy.
 +
 +===== - Wykonanie ćwiczenia =====
 +
 +==== - Przygotowanie do pomiarów ====
 +
 +  - Zapoznać się z budową i zasadą działania obu dostępnych refraktometrów oraz termostatu.
 +  - Przygotować roztwory sacharozy o znanych stężeniach (5%, 10%, 15%, 20%) oraz roztwór o nieznanym stężeniu.
 +  - Przygotować próbki napoju izotonicznego i soku jabłkowego.
 +  - Sprawdzić czystość powierzchni pomiarowych i zapoznać się z instrukcją obsługi każdego przyrządu.
 +  - Zanotować temperaturę pomiaru.
 +
 +==== - Pomiar za pomocą refraktometru Abbego ====
 +
 +  - Za pomocą elastycznych wężyków podłączyć refraktometr do termostatu przepływowego (zgodnie z rys. 4).
 +  - Podnieść głowicę termostatu, wlać do zbiornika 100 ml wody dejonizowanej (do kreski) i zamontować ponownie głowicę.
 +  - Za pomocą przycisku (X) uruchomić termostat i po chwili go wyłączyć. Sprawdzić poziom wody w zbiorniku termostatu – w razie potrzeby dolać wodę do wyznaczonego poziomu.
 +  - Ponownie uruchomić termostat i ustawić temperaturę na 20°C.
 +  - Odchylić oprawę pryzmatu oświetlającego (górnego) i oczyścić powierzchnie pryzmatów miękką ściereczką zwilżoną alkoholem etylowym.
 +  - Za pomocą pipety umieścić kilka kropel (3-4) wody dejonizowanej na powierzchni pryzmatu pomiarowego.
 +  - Zamknąć układ pryzmatów i odsłonić okienko pryzmatu oświetlającego.
 +  - Ustawić ostrość obrazu za pomocą pokrętła DISPERSION CORRECTION, a następnie ustawić położenie granicy między jasnym i ciemnym polem widzenia na przecięciu nici linii pajęczych za pomocą pokrętła ADJUSTMENT.
 +  - Odczytać współczynnik załamania światła ($n$) oraz wskazanie ze skali Brixa.
 +  - Oczyścić powierzchnię pomiarową za pomocą miękkiej ściereczki i nanieść ponownie kilka kropel wody dejonizowanej. Dla każdej badanej cieczy należy wykonać minimum 3 pomiary.
 +  - Wykonać pomiary dla wszystkich roztworów sacharozy o znanych stężeniach, roztworu o nieznanym stężeniu oraz wybranych napojów.
 +
 +==== - Pomiar za pomocą ręcznego refraktometru optycznego ====
 +
 +  - Oczyścić i osuszyć powierzchnię pryzmatu. Do czyszczenia pryzmatu należy używać miękkiej, niepylącej ściereczki. 
 +  - Podnieść pokrywkę pryzmatu.
 +  - Nanieść 2–3 krople badanej cieczy na powierzchnię pryzmatu.
 +  - Zamknąć pokrywkę pryzmatu, tak aby próbka równomiernie pokryła całą powierzchnię pomiarową.
 +  - Odczekać około 30 s, aby temperatura próbki i pryzmatu wyrównała się.
 +  - Skierować refraktometr w stronę źródła światła.
 +  - Spojrzeć przez okular i, w razie potrzeby, wyregulować ostrość.
 +  - Odczytać wartość w miejscu, w którym granica między jasnym i ciemnym polem przecina odpowiednią skalę.
 +  - Wynik zapisać wraz z odpowiednią jednostką.
 +  - Po wykonaniu pomiaru natychmiast usunąć próbkę z powierzchni pryzmatu i dokładnie go oczyścić.
 +  - Wykonać po 3 pomiary dla roztworów sacharozy o znanych stężeniach, roztworu o nieznanym stężeniu oraz wybranych napojów.
  
 <wrap lo><wrap info>K. Kminikowska (2026)</wrap></wrap>   <wrap lo><wrap info>K. Kminikowska (2026)</wrap></wrap>  
cw.chi_04_refraktometr.1794492299.txt.gz · ostatnio zmienione: przez ts-admin-lab