cw._nr_24_rezystor_i_kondensator

To jest stara wersja strony!


Ćw. nr 24. Pomiar oporności w obwodzie stałego i przemiennego

1. Cel ćwiczenia:

  1. Poznanie metod wyznaczania oporności biernych.

2. Zagadnienia teoretyczne

  1. Rodzaje oporności w obwodach prądu stałego i przemiennego:
    1. rezystancja,
    2. reaktancja,
    3. impedancja.
  2. Wykres wskazowy obwodu RLC.

3. Wprowadzenie

3.1 Obwód prądu stałego

Ćwiczenie dotyczy elementarnego prawa związanego z przepływem prądu elektrycznego tzn. prawa Ohma. Jeżeli do przewodnika przyłożymy stałe napięcie $U$, to zacznie w nim płynąć prąd elektryczny o natężeniu $I$. Natężenie prądu okazuje się być proporcjonalne do przyłożonego napięcia, co jest treścią tego prawa:

$$I=\frac{U}{R} \tag{24.1}$$ gdzie R – opór elektryczny przewodnika, zwany inaczej rezystancją.

Stwierdzenie powyższe jest słuszne dopóki przewodnik zachowuje stałą temperaturę, ponieważ opór elektryczny jest od temperatury zależny. Trzeba nadmienić, że są też materiały, w przypadku których rezystancja zależy także od innych wielkości fizycznych, jak natężenie padającego światła (lub promieniowania elektromagnetycznego z innego zakresu), indukcja zewnętrznego pola magnetycznego itp.

Opór elektryczny zależny jest od wymiarów przewodnika oraz od rodzaju materiału z którego jest wykonany. Jeżeli przewodnik będzie miał kształt walca (np. drut), to opór będzie wprost proporcjonalny do długości $l$ przewodnika, a odwrotnie proporcjonalny do pola $S$ jego przekroju poprzecznego. Współczynnikiem proporcjonalności $\varrho$ jest natomiast tzw. oporność właściwa będąca jedną z podstawowych właściwości materiałów.

$$ R = \varrho \frac{l}{S} \tag{24.2}$$

Są też materiały, dla których przewodnictwo elektryczne zależy od natężenia pola elektrycznego wewnątrz przewodnika, a więc i od przyłożonego napięcia. Wtedy zależność $I(U)$ nie jest liniowa i trudno wówczas mówić o oporze elektrycznym, ponieważ jest on zmienny. Prawo Ohma ma więc ograniczony charakter i stosuje się tylko do „zwykłych” przewodników.

4. Obwód prądu przemiennego z kondensatorem

Kondensator jest elementem, który w obwodach elektrycznych służy do gromadzenia w określonym celu ładunku elektrycznego. Ze względu na jego budowę, dwie metalowe folie oddzielone od siebie izolatorem, można domniemywać, że prąd może płynąć przez kondensator tylko przez krótki czas – do momentu jego naładowania lub rozładowania. Tak jest w istocie i zasadniczo dla prądu stałego kondensator stanowi przerwę w obwodzie.

W przypadku kondensatora (obwód wg Rys. 24.2) podłączonego do źródła prądu przemiennego zauważamy, że prąd jednak płynie, ponieważ mamy wtedy do czynienia z naprzemiennym jego ładowaniem i rozładowaniem.

Można też mówić wtedy o pewnym oporze kondensatora, który w obwodach prądu przemiennego nazywany jest impedancją lub niekiedy także zawadą, choć to określenie stało się już archaizmem.

$$ Z = \frac{U}{I}. \tag{24.3}$$

Tak więc impedancję zmierzyć można w ten sam sposób jak rezystancję, aczkolwiek zastosować należy specjalne, przeznaczone do prądu przemiennego, rodzaje woltomierzy i amperomierzy, które wskazują w pewien sposób uśrednioną wartość napięcia i natężenia prądu – wartość skuteczną.

Impedancja kondensatora zależy od jego pojemności $C$ (im większa pojemność, tym mniejszy opór) oraz od częstotliwości $f$ prądu (im większa częstotliwość, tym mniejszy opór):

$$ Z = \frac{1}{2 \pi\, f\, C}\ . \tag{24.4}$$

5. Opis eksperymentu

W pomiarach w obwodzie prądu stałego postawimy sobie cel, jakim będzie będzie sprawdzenie prawa Ohma wyrażonego równaniem (24.1) i wyznaczenie rezystancji używanego opornika.

Wyniki pomiarów w obwodzie prądu przemiennego wykorzystamy natomiast do wyznaczenia pojemności zastosowanego kondensatora, bo połączenie równań (24.3) i (24.4) daje taką możliwość:

$$ C = \frac{I}{2\pi\, f\, U}\ . \tag{24.5}$$

5.1 Przeprowadzenie pomiarów

5.1.1 Obwód prądu stałego

  1. W celu przeprowadzenia pomiaru zestawiamy następujący obwód wg schematu z Rys. 24.1.
  2. Zmieniając napięcie $U$ od 2 do około 20 V odczytać natężenie prądu płynącego przez drut oporowy, a dane zapisać w tabeli wg wzoru (Tab. 24.1).
  3. Określić i zapisać niepewność pomiaru napięcia i natężenia prądu dla minimalnych i maksymalnych ich wartości (Tab. 24.2).
  4. Zmierzyć rezystancję opornika przy użyciu miernika cyfrowego oraz odczytać i zapisać dokładność pomiaru.


Rys. 24.1. Schemat układu pomiarowego. $R_x$ – badany opornik, mA – miliamperomierz, V – woltomierz (zakres 0–30 V), Z – zasilacz regulowany prądu stałego (zakres 0–25 V).


5.1.2 Obwód prądu przemiennego

  1. W celu przeprowadzenia pomiaru zawady zestawiamy obwód jak na Rys. 24.2.
  2. Dla różnych wartości napięcia odczytujemy natężenie prądu, a dane zapisujemy w Tab. 24.3.
  3. Określić i zapisać niepewność pomiaru napięcia i natężenia prądu dla minimalnych i maksymalnych ich wartości (Tab. 24.4).


Rys. 24.2. Schemat układu pomiarowego do wyznaczenia pojemności kondensatora, gdzie: A – amperomierz, V – woltomierz, Z – zasilacz regulowany prądu przemiennego, Cx – kondensator.

6. Opracowanie wyników

6.1 Obwód prądu stałego

  1. Wykonać wykres zależności $I(U)$.
  2. Obliczyć rezystancję $R$ dla każdej pary napięcia i natężenia prądu wg przekształconego wzoru (24.1) $$ R = \frac{U}{I}\ .$$ Wyniki wpisać do odpowiedniej kolumny Tab. 24.1.
  3. Obliczyć wartość średnią rezystancji a następnie odchylenia od wartości średniej uzupełniając ostatnią kolumnę tabeli.
  4. Obliczyć wartość średnią odchylenia od wartości średniej oporu, czyli tzw. niepewność przeciętną, stanowiącą miarę rozrzutu statystycznego rezultatów.
  5. Obliczyć niepewność aparaturową pierwszego i ostatniego pomiaru (dla minimalnej i maksymalnej wartości napięcia) jako niepewność średnią kwadratową lub jako niepewność maksymalną wg wzorów odpowiednio: $$ \sigma R = R \sqrt{ \left(\frac{\delta U}{U}\right)^2 + \left(\frac{\delta I}{I}\right)^2} \quad\mbox{lub}\quad \delta_m R = R \left( \frac{\delta U}{U} + \frac{\delta I}{I} \right) $$
  6. W sprawozdaniu podać wyznaczoną wartość rezystancji z końcową niepewnością pomiarową, której wartość powinna wynikać z porównania wyliczonych wartości.

Uwaga: Zwróćmy uwagę, że rezystancję możemy też wyznaczyć jako odwrotność współczynnika kierunkowego z założenia liniowej zależności $I(U)$: $$ R = \frac{1}{R}U\ ,$$ a ten z kolei można wyznaczyć stosując regresję liniową.

6.2 Obwód prądu przemiennego z kondensatorem

  1. Obliczyć pojemność $C$ wg wzoru (24.5) dla każdej pary napięcia i natężenia prądu. Wyniki wpisać do odpowiedniej kolumny Tab. 24.3.
  2. Obliczyć wartość średnią pojemności a następnie odchylenia od wartości średniej uzupełniając ostatnią kolumnę tabeli.
  3. Obliczyć wartość średnią odchylenia od wartości średniej pojemności czyli tzw. niepewność przeciętną stanowiącą miarę rozrzutu statystycznego rezultatów. Zamiast niepewności przeciętnej można też obliczyć odchylenie standardowe korzystając na przykład z zaawansowanych funkcji kalkulatora inżynierskiego.
  4. Obliczyć niepewność aparaturową pierwszego i ostatniego pomiaru (dla minimalnej i maksymalnej wartości napięcia) jako niepewność maksymalną wg wzoru: $$ \delta_m C = C \left( \frac{\delta U}{U} + \frac{\delta I}{I} \right) $$ lub też jako niepewność średnią kwadratową $$ \sigma C = C \sqrt{ \left(\frac{\delta U}{U}\right)^2 + \left(\frac{\delta I}{I}\right)^2} $$
  5. W sprawozdaniu podać wyznaczoną wartość pojemności z końcową niepewnością pomiarową, której wartość powinna wynikać z porównania i przeanalizowania wyliczonych wartości.


7. Wzory tabel


Tabela 24.1. Wyniki pomiarów i obliczeń
(obwód prądu stałego)
Lp. $U\ \mathrm{[V]}$ $I\ \mathrm{[A]} $ $ R=\frac{U}{I}\ \mathrm{[\Omega]}$ $\left| \bar{R} - R_i \right| $
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Średnie


Tabela 24.2. Dane dodatkowe (obwód prądu stałego)
Dokładność pomiaru napięcia $\delta U_\mathrm{min} = \mbox{____}\ \mathrm{V}$
$\delta U_\mathrm{max} = \mbox{____}\ \mathrm{V}$
Dokładność pomiaru natężenia prądu $\delta I_\mathrm{min} = \mbox{____}\ \mathrm{A}$
$\delta I_\mathrm{max} = \mbox{____}\ \mathrm{A}$
Opór zmierzony miernikiem cyfrowym, niepewność $R = \mbox{____}±\mbox{____}\ \mathrm{\Omega}$




Tabela 24.3. Wyniki pomiarów i obliczeń
(obwód prądu przemiennego)
Lp. $U\ \mathrm{[V]}$ $I\ \mathrm{[A]} $ $ C\ \mathrm{[\mu F]}$ $\left| \bar{C} - C_i \right| $
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Średnie


Tabela 24.4. Dane dodatkowe (obwód prądu przemiennego)
Dokładność pomiaru napięcia $\delta U_\mathrm{min} = \mbox{____}\ \mathrm{V}$
$\delta U_\mathrm{max} = \mbox{____}\ \mathrm{V}$
Dokładność pomiaru natężenia prądu $\delta I_\mathrm{min} = \mbox{____}\ \mathrm{A}$
$\delta I_\mathrm{max} = \mbox{____}\ \mathrm{A}$
cw._nr_24_rezystor_i_kondensator.1645626680.txt.gz · ostatnio zmienione: przez ts