Narzędzia użytkownika

Narzędzia witryny


cw.chf_02_entalpia-parowania

Ćw. ChF-02. Wyznaczanie entalpii parowania z zależności prężności par od temperatury

1. Cel ćwiczenia

  • Celem ćwiczenia jest wyznaczenie molowej entalpii parowania eteru dietylowego oraz alkoholu etylowego z krzywej prężności pary w zadanym zakresie temperatury.

2. Zagadnienia

  • Różnica między entalpią a ciepłem parowania.
  • Równianie Clausiusa-Clapeyrona.
  • Rodzaje oddziaływań miedzycząsteczkowych.
  • Związek między rodzajem oddziaływań miedzycząsteczkowych a temperaturą i entalpią parowania.

3. Wprowadzenie

W zamkniętym naczyniu zawierającym ciecz i jej parę ustala się równowaga dynamiczna między cząsteczkami opuszczającymi fazę ciekłą a cząsteczkami przechodzącymi z fazy gazowej z powrotem do cieczy. Oznacza to, że w jednostce czasu średnio tyle samo cząsteczek opuszcza ciecz, ile do niej powraca. W danej temperaturze takiemu stanowi równowagi odpowiada ściśle określona prężność (ciśnienie) pary nasyconej.

Wraz ze wzrostem temperatury $T$ wzrasta ciśnienie pary nasyconej $p$, a zależność tę opisuje różniczkowe równanie Clapeyrona:

$$ \frac{dp}{dT} = \frac{\Delta_v H}{T\Delta_v V}\ , \tag{1}$$

gdzie $\Delta_v H$ jest molową entalpią parowania cieczy, a $\Delta_v V$ zmianą objętości molowej podczas przejścia cieczy w parę.

W warunkach dostatecznie odległych od punktu krytycznego objętość molowa pary jest znacznie większa niż objętość molowa tej samej ilości cieczy. Można więc przyjąć, że $\Delta_v V \approx V_g$, gdzie $V_g$ jest objętością molową pary. Otrzymujemy wówczas:

$$ \frac{dp}{dT} = \frac{\Delta_v H}{V_g T}\ . \tag{2}$$

Ponadto, przy niezbyt wysokich ciśnieniach, parę można w przybliżeniu traktować jak gaz doskonały. Z równania stanu gazu doskonałego otrzymujemy:

$$ V_g = \frac{RT}{p}\ , \tag{3} $$

gdzie $R$ jest uniwersalną stałą gazową. Po podstawieniu równania (3) do (2) otrzymujemy różniczkowe równanie Clausiusa–Clapeyrona:

$$ \frac{dp}{dT} = \frac{\Delta_v H}{R}\frac{p}{T^2}\ .$$

Zakładając, że entalpia parowania jest w rozważanym, niezbyt szerokim zakresie temperatur w przybliżeniu stała, możemy rozdzielić zmienne i scałkować równanie:

$$ \frac{1}{p} dp = \frac{\Delta_v H}{R}\frac{1}{T^2} dT $$

$$ \boxed{\ln p = -\frac{\Delta_v H}{R}\frac{1}{T} + C}\ , \tag{4} $$

gdzie $C$ jest stałą całkowania. Równanie (4) można również zapisać w postaci wykładniczej:

$$ \boxed{ p = p_0 \exp\left( -\frac{\Delta_v H}{RT}\right) }\ , \tag{5}$$

gdzie $p_0$ jest stałą o wymiarze ciśnienia. Jest to zależność matematycznie analogiczna do równania Arrheniusa, opisującego temperaturową zależność stałej szybkości reakcji chemicznej.

W przypadku cieczy łatwo lotnych, takich jak eter dietylowy $\ce{C_4H_{10}O}$ ($\ce{H_3C-CH_2-O-CH_2-CH_3}$) , zależność prężności pary od temperatury można w ograniczonym zakresie temperatur dobrze opisać powyższymi równaniami. Umożliwia to wyznaczenie entalpi parowania na podstawie pomiarów ciśnienia pary nasyconej w różnej temperaturze.

4. Opis eksperymentu

Z równania (4) wynika, że wykres zależności $$\ln p(1/T)$$ powinien być liniowy. Jeżeli współczynnik kierunkowy prostej dopasowanej do punktów pomiarowych oznaczymy przez $a$, to

$$ a = -\frac{\Delta_v H}{R}\ , $$

a więc molową entalpię parowania $\Delta_v H$ można obliczyć ze wzoru:

$$ \Delta_v H = - a R \ . \tag{6}$$

5. Opis stanowiska i przeprowadzenie pomiarów

5.1 Stanowisko pomiarowe

Podstawowym elementem aparatury jest szczelne naczynie pomiarowe zawierające niewielką ilość cieczy (eteru dwuetylowego lub alkoholu etylowego). W zestawie jest też elektroniczny miernik ciśnienia absolutnego, który można połączyć z naczyniem.

Naczynie pomiarowe umieszcza się w kąpieli ogrzewającej lub chłodzącej. Temperaturę kąpieli, a tym samym temperaturę naczynia, cieczy i par cieczy mierzy się termometrem.

5.2 Przeprowadzenie pomiarów

  1. Po przygotowaniu kolby z cieczą umieścić ją otwartą w kąpieli ogrzewającej.
  2. Doprowadzić ciecz do wrzenia i przez minutowe przetrzymanie cieczy w tych warunkach usunąć z kolby powietrze.
  3. Po ustaniu wrzenia zatkać kolbę gumowym korkiem z termometrem i wężykiem do manometru.
  4. Wyjąć kolbę z kąpieli i rozpocząć pomiar temperatury i odpowiadającego jej ciśnienia.
  5. Wartości odczytywać co około 5°C.
  6. Gdy temparatura będzie opadała za wolno, posłużyć się kostkami chłodzącymi, by przyspieszyć proces.
  7. Pomiary prowadzić aż temperatura osiągnie około 0°C. Można też posłużyć się mieszaniną 3:1 pokruszonego lodu i soli kuchennej by obniżyć temperaturę jeszcze bardziej.
  8. Po zakończeniu pomiarów naczynie pomiarowe zostawić zamknięte. Rozszczelnienie układu wykonuje prowadzący.
  9. Ćwiczenie powtórzyć dwukrotnie (dla eteru i alkoholu).

Uwagi dotyczące bezpieczeństwa

Eter dwuetylowy jest substancją bardzo lotną i skrajnie łatwopalną. Pomiary należy wykonywać przy sprawnej wentylacji, z dala od potencjalnych źródeł zapłonu.

Tabela 1. Dane pomiarowe

$T\ \mathrm{[°C]}$ $p\ \mathrm{[hPa]}$ $\frac{1}{T}\ \mathrm{[1/K]}$ $\ln p$






… … … …

6. Opracowanie wyników

  1. Na podstawie tabeli przygotować wykresy zależność logarytmu ciśnienia od odwrotności temperatury bezwzględnej.
  2. Przeprowadzić regresję liniową wybranym sposobem danych (dopuszczalna jest metoda graficzna).
  3. Określić statystyczną niepewność wyznaczenia współczynnika kierunkowego.
  4. Wyznaczyć molową entalpię parowania za pomocą wzoru (6).
  5. Określić niepewność wyznaczania entalpii.
  6. Porównać otrzymany wynik z dostępnymi źródłami.

Sprawozdanie powinno zawierać następujące punkty:

  • Tabelkę identyfikacyjną studenta (lub zespołu)
  • 1. Opis ćwiczenia. Należy krótko i zwięźle opisać ćwiczenie ze schematycznym rysunkiem układu pomiarowego. Nie powinno to zająć więcej niż pół, czy 3/4 strony A4.
  • 2. Wyniki eksperymentu. Zamieścić należy tabele pomiarowe wg wzorów proponowanych wyżej, wykresy oraz przykładowe obliczenia z komentarzem.
  • 3. Wynik końcowy. Końcowy wynik odpowiednio zaokrąglony i z właściwą jednostką.
  • 4. Konkluzje, uwagi, wnioski. Pozostawiamy to kreatywności studentów ale w tym punkcie powinna się znaleźć komentarz do następującej kwesti: Etanol i eter dimetylowy mają taki sam wzór sumaryczny C₂H₆O, ale ich temperatury wrzenia znacznie się różnią: odpowiednio około 78°C i −25°C. Wyjaśnij przyczynę tej różnicy.

T. Suszko (2026)

cw.chf_02_entalpia-parowania.txt · ostatnio zmienione: przez ts-admin-lab