cw._nr_29_cieplo_wlasciwe

To jest stara wersja strony!


Ćw. 34. Kalorymetryczne wyznaczanie ciepła właściwego płynu

1. Cel ćwiczenia

  • Wyznaczenie ciepła właściwego płynu (np. wody) za pomocą kalorymetru z grzałką elektryczną.

2. Zagadnienia

  • Temperatura i ciepło.
  • Pojemność cieplna i ciepło właściwe.
  • Kalorymetr

3. Wprowadzenie

W XVII zaczęto sobie zdawać sprawę z faktu, że ciepło podlega prawu zachowania, a więc na przykład:

  • Jeśli ciało ogrzejemy o pewną ilość stopni $\Delta T$ to:
    • pochłania ono pewną ilość ciepła $Q$,
    • taką samą ilość ciepła odda ono przy ponownym jego ochłodzeniu o $-\Delta T$.
  • Ilość ciepła potrzebna do ogrzania ciała o jednostkę temperatury jest proporcjonalna do jego masy (ilości gramów, kilogramów).
  • Ilość ciepła potrzebna do ogrzania ciała jest proporcjonalna do przyrostu temperatury.
  • Różne substancje potrzebują różnej ilości ciepła, by jednostkę masy tej substancji (gram, kilogram) ogrzać o 1 stopień. Substancje charakteryzują się więc różnym ciepłem właściwym $c$.

Za jednostkę ciepła uznano w XIX w kalorię [cal], która z definicji równa jest ilości ciepła potrzebnego do ogrzania 1 g wody o 1°C. Oznacza to też, że ciepło właściwe wody wynosi 1 cal/(g·°C). Systematyczne pomiary J. Joule'a wykazały, że praca mechaniczna zamienia się w ciepło, czyli każda jednostka pracy (dziś mierzona w dżulach, J), wykonywanej przy pokonywaniu sił tarcia lub oporów ruchu, zamienia się w taką samą ilość ciepła, niezależnie od rodzaju ciał uczestniczących w tarciu, ich cech fizycznych i chemicznych. Dotyczy to też pracy prądu elektrycznego „przeciwko” oporowi elektrycznemu.

$$ \mathrm{ 1 cal = 4,1868\ J }\ .$$

Ciepło $Q$ potrzebne do ogrzania $m$ gramów substancji o $\Delta T$ stopni Celsjusza (kelwinów) wyrazić można jako:

$$ Q = c\, m\, \Delta T\ ,$$ $$ \mathrm{\left[ cal = \frac{cal}{g\,\cdot °C}\,\cdot g\ \cdot °C \right]}\ ,$$

lub we właściwszych jednostkach: $$ \mathrm{\left[ J = \frac{J}{kg\,\cdot °C}\,\cdot kg\ \cdot °C \right]}\ .$$

Oprócz ciepła właściwego stosuje się wielkość zwaną pojemnością cieplną $C$, która określona jest jako ilość ciepła potrzebna do ogrzania danego ciała (a nie jednostki masy) o 1°C (lub o 1 K). zbiorniku $$ Q = C\, \Delta T\ ,$$ $$ \mathrm{\left[ J = \frac{J}{°C} °C \right]}\ .$$

Celem ćwiczenia jest wyznaczenie ciepła właściwego wody, przy czym ciepło będzie dostarczane na sposób elektryczny, przez grzałkę umieszczoną w naczyniu z wodą odizolowanym termicznie od otoczenia, czyli w tak zwanym kalorymetrze.

4. Opis eksperymentu

Do doświadczenia wykorzystamy szkolny, kalorymetr wyposażony w grzałkę elektryczną i termometr.

Grzałka dostarcza ciepła, które można obliczyć jako $$ Q = U I t\ ,$$

gdzie $U$ [V] to napięcie panujące pomiędzy końcówkami grzałki, $I$ [A] jest natężeniem prądu płynącego przez grzałkę, a $t$ [s] jest czasem przepływu prądu. To ciepło zostaje przekazane wodzie oraz naczyniu:

$$ U I t = c_\text{w} m_\text{w} \Delta t + C_\text{k} \Delta T\ .$$

Jak wynika z powyższego równania, do obliczenia ciepła właściwego wody $c_\text{w}$, oprócz łatwo mierzalnych wielkości $U, I, t, m_\text{w}, \Delta T$ potrzebna jest znajomość pojemności cieplnej kalorymetru $C_\text{k}$, której jednak nie znamy. Tę niedogodność daje się usunąć jeśli użyjemy powyższego równania dwukrotnie, dla dwóch różnych ilości wody:

$$ U I t = c_\text{w} m_\text{w1} \Delta T_1 + C_\text{k} \Delta T_1 $$ $$ U I t = c_\text{w} m_\text{w2} \Delta T_2 + C_\text{k} \Delta T_2 \ .$$

Zakładamy, że napięcie i natężenie prądu oraz czas podgrzewania w obu wypadkach będzie taki sam. Dzieląc obie strony równiania przez odpowiednio $\Delta T_1$ i $\Delta T_2$, oraz odejmując stronami otrzymujemy:

$$ U I t \left( \frac{1}{\Delta T_1} - \frac{1}{\Delta T_2} \right) = c_\text{w} \left( m_\text{w1} - m_\text{w2} \right) \ .$$

W rezultacie kolejnego przekształcenia otrzymujemy wzór na ciepło właściwe wody:

$$ c_\text{w} = U I t \frac{ \frac{1}{\Delta T_1} - \frac{1}{\Delta T_2} }{ m_\text{w1} - m_\text{w2} } \ .$$

4.1 Przygotowanie stanowiska i przeprowadzenie pomiarów

  1. Do wewnętrznego naczynia kalorymetru wlać wodę (mierząc jej masę) tak, aby prawie całe naczynie byłe wypełnione.
  2. Zamknąć kalorymetr i podłączyć zasilacz nie włączając go, oraz mierniki wg schematu:
  3. W odpowiednim miejscu zainstalować termometr.
  4. Odczytać temperaturę początkową i włączyć stoper.
  5. Odczytywać temperaturę co minutę, a po upływie 5 minut włączyć zasilanie.
  6. Po kolejnych 10 minutach (czas pracy grzałki), podczas których także rejestrujemy temperaturę oraz napięcie i natężenie prądu, wyłączyć zasilanie, a przez kolejne pięć minut odczytywać temperaturę.
  7. Procedurę z poprzednich punktów powtórzyć dla mniejszej ilości wody w kalorymetrze – takiej ilości, by jedynie przykryta była grzałka.
  8. Wyniki zapisywać w dwóch tabelach, takich jak poniższa.
  9. Określić niepewności pomiarowe mierzonych bezpośrednio wielkości.

Tabela 1. Dane pomiarowe

Masa wody $\quad m_\text{w1} = \mbox{____} \pm \mbox{____}\ \mathrm{g}$
$t\mathrm{[min.]}$ $U\mathrm{[V]}$ $I\mathrm{[A]}$ $T_1\mathrm{[°C]}$
0 – –
1 – –
2 – –
3 – –
4 – –
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16 – –
17 – –
18 – –
19 – –
20 – –

5. Opracowanie wyników

  1. Na podstawie tabeli przygotować wykresy zależności temperatury od czasu $T(t)$ dla obu eksperymentów. Jest on potrzebny, by rzetelnie określić przyrost temperatury. Jest to związane z czasem potrzebnym do uzyskania staniu równowagi termicznej.
  2. Po określeniu przyrostu temperatury, dokonać obliczenia ciepła właściwego. Zwrócić uwagę na poprawne jednostki wielkości do obliczeń!
  3. Niepewność pomiaru ciepła właściwego obliczyć jako średnią kwadratową niepewności względnych poszczególnych mierzonych wielkości: $$ \delta c_\text{w} = c_\text{w} \sqrt{ \frac{\delta U}{U} + \frac{\delta I}{I} + \frac{\delta t}{t} + \frac{\delta T}{\Delta T_2} + \frac{\delta m}{\Delta m} } \,$$ gdzie $\Delta m$ jest różnicą mas wody w dwóch przeprowadzonych eksperymentach.
  4. Wynik końcowy podać właściwie zaokrąglony

Sprawozdanie powinno zawierać następujące punkty:

  • Tabelkę identyfikacyjną studenta (lub zespołu) w formie podobnej do proponowanej.
  • 1. Opis ćwiczenia. Należy krótko i zwięźle opisać ćwiczenie ze schematycznym rysunkiem układu pomiarowego. Nie powinno to zająć więcej niż pół, czy 3/4 strony A4.
  • 2. Wielkości mierzone bezpośrednio i ich niepewności. Należy wskazać, jakie wielkości były mierzone bezpośrednio oraz jaka była dokładność tych pomiarów.
  • 3. Wyniki eksperymentów. Zamieścić należy tabele pomiarowe wg wzorów proponowanych wyżej, wykresy oraz przykładowe obliczenia z komentarzem.
  • 4. Wynik końcowy. Końcowy wynik odpowiednio zaokrąglony i z właściwą jednostką.
  • 5. Konkluzje, uwagi, wnioski. Pozostawiamy to kreatywności studentów.

T. Suszko (2024)

cw._nr_29_cieplo_wlasciwe.1741070270.txt.gz · ostatnio zmienione: przez ts