To jest stara wersja strony!
Spis treści
Ćw. nr 30. Spadek swobodny
1. Cel ćwiczenia
- Wyznaczenie przyspieszenia z zależności między czasem spadania a wysokością.
2. Zagadnienia
- Ruch prostoliniowy ze stałym przyspieszeniem.
- Spadek swobodny w polu grawitacyjnym.
- Przyspieszenie ziemskie.
3. Wprowadzenie
Jeżeli ciało o masie $m$ będące w spoczynku jest poddane działaniu siły grawitacji, to zaczyna się poruszać zgodnie z kierunkiem działania siły i z przyspieszeniem proporcjonalnym do wartości tej siły, co wynika z II zasady dynamiki Newtona.
$$ a = \frac{F}{m} = \frac{mg}{m} = g $$
Jako że siła ciężkości jest proporcjonalna do masy ( $ F = mg $ ) i miarą bezwładności jest też masa, to każde ciało niezależnie od masy będzie spadało z takim samym przyspieszeniem, jeśli tylko nie będzie dodatkowych sił, jak na przykład siła oporu powietrza, lub te siły będą zaniedbywalnie małe.
Stałe przyspieszenie oznacza proporcjonalny do czasu przyrost prędkości:
$$ v(t) = at = gt, $$
a to z kolei oznacza proporcjonalną do kwadratu czasu opadania pokonywaną wysokość:
$$ h(t) = \frac{1}{2}gt^2 .\tag{30.1}$$
4. Opis eksperymentu
W ćwiczeniu wykorzystana zostanie zależność (30.1), dzięki której wyznaczone zostanie przyspieszenie ziemskie. Do jego wyznaczenia można wykorzystać proste przekształcenie wzoru (30.1), z którego otrzymujemy:
$$ g = \frac{2 h}{t^2} .\tag{30.2} $$
Wykonując pomiary czasu opadania z różnych wysokości można wyznaczyć kilkukrotnie wartość $g$, co daje też możliwość sprawdzenia statystycznego rozrzutu wartości.
Można też wykorzystać do obliczeń zależność funkcyjną między czasem i wysokością opadania. Wykres $h(t)$ powinien być parabolą jak wskazuje wzór (30.1), ale z kolei jeżeli sporządzimy wykres $h(t^2)$, to powinien on być liniowy (Rys. 30.1).

Rys. 30.1. Zestawienie zależności $h(t)$ i $h(t^2)$.
W doświadczeniu mierzony będzie czas opadania metalowej kulki z różnej, coraz większej wysokości. Ze względu na krótkie do zmierzenia czasy wykorzystany zostanie stoper automatyczny, który uruchamiany będzie w momencie zwolnienia kulki, a zatrzymywany będzie przełącznikiem uderzeniowym w momencie upadku.
Celem ćwiczenia sprawdzenie zależności (30.2) przedstawionych schematycznie na wykresach z (Rys. 30.1).
4.1 Układ pomiarowy
Układ pomiarowy składa się ze statywu z podziałką milimetrową wysokości, na którym zamocowano układ zwalniający kulkę na górze oraz przełącznik uderzeniowy na dole. Układ zwalniający i przełącznik uderzeniowy podłączone są do stopera. Stoper jest uruchamiany przez przerwę w obwodzie elektrycznym – prąd płynie przez zamocowaną kulkę a następnie przepływ prądu jest przerwany gdy kulka jest zwolniona. Uderzenie kulki w talerzyk przełącznika uderzeniowego powoduje jego ponowne zamknięcie obwodu i zatrzymanie stopera.
Rys. zdjęcie
4.2 Przeprowadzenie pomiarów
Pomiary polegać będą na stopniowym zwiększaniu wysokości spadania, pomiarze tej wysokości i czasu opadania kulki.
- Zestawić układ pomiarowy i wykonać kilka próbnych pomiarów. Sprawdzić przy tym na przykład, jak różnią się między sobą zmierzone czasy opadania z tej samej wysokości.
- Przesunąć układ zwalniający kulkę na wybraną minimalną wysokość, którą następnie zmierzyć.
- Dokonać pomiaru czasu opadania. Wyniki zapisać w tabeli.
- Przesunąć układ zwalniający wyżej i powtórzyć pomiary.
- Zwiększać kolejno wysokość i dokonać kolejnych pomiarów.
- Oszacować niepewność pomiaru wysokości i zapisać wartość.
5. Opracowanie wyników
Na wstępie zwróćmy uwagę, że przyspieszenie ziemskie będzie w tym ćwiczeniu wyznaczone dwoma sposobami. Punkty 1–3 poniższych poleceń obejmują pierwszy sposób, a kolejne sposób drugi.
- 1. Uzupełnić Tab. 30.1 obliczając kwadrat czasu opadania.
- 2. Na podstawie danych pomiarowych narysować zależność $h(t)$.
- 5. Wykonać wykres zależności $h(t^2)$ nanosząc punkty pomiarowe oraz pola błędów jeśli to możliwe.
- 6. Dokonać ich aproksymacji prostą wybranym sposobem:
- Graficznie. Po narysowaniu prostej najlepiej pasującej do punktów wyznaczyć jej parametry $a$ i $b$ oraz oszacować ich niepewność.
- Korzystając z regresji liniowej. Po obliczeniu parametrów $a$ i $b$ prostej nanieść prostą z tymi parametrami na wykres. Obliczyć też wg podanych wzorów odchylenia standardowe $\sigma_a$ $\sigma_b$ tych parametrów .
- Wykorzystując do tego specjalne funkcje w progamach obliczeniowych (LibreOffice Calc, LabPlot, Octave itp)
- 7. Wiedząc, że współczynnik kierunkowy prostej $ a = \frac{g}{2} $, obliczyć przyspieszenie ziemskie $g$
- 8. Wyznaczyć niepewność $\delta g$ pomiaru $$ \delta g = g \frac{\delta a}{a}\ .$$
- 9. Porównać otrzymane wyniki ze standardową wartością przyspieszenia ziemskiego. Przyjrzeć się statystyce danych. Wyciągnąć wnioski. Sformułować uwagi.
Sprawozdanie powinno zawierać:
- Tabelę identyfikacyjną ćwiczenia.
- Krótki opis celu ćwiczenia i metody pomiarowej.
- Tabelę danych pomiarowych.
- Odpowiednio zaokrąglony wynik końcowy i niepewność pomiarową.
- Wnioski i uwagi.
6. Wzory tabel
| Tabela 30.1. Wyniki pomiarów | |||
|---|---|---|---|
| Niepewność pomiaru wysokości $\delta h\ \mathrm{[m]} = \text{____}$ | |||
| Lp. | $t\ \mathrm{[s]}$ | $t^2\ \mathrm{[s^2]}$ | $h\ \mathrm{[m]}$ |
| 1. | |||
| 2. | |||
| 3. | |||
| 4. | |||
| 5. | |||
| 6. | |||
| 7. | |||
| 8. | |||
| 9. | |||
| 10. | |||
T. Suszko (2018, 2025)
