cw._nr_30_spadek_swobodny

To jest stara wersja strony!


Ćw. nr 30. Spadek swobodny

1. Cel ćwiczenia

  • Wyznaczenie przyspieszenia z zależności między czasem spadania a wysokością.

2. Zagadnienia

  1. Ruch prostoliniowy ze stałym przyspieszeniem.
  2. Spadek swobodny w polu grawitacyjnym.
  3. Przyspieszenie ziemskie.

3. Wprowadzenie

Jeżeli ciało o masie $m$ będące w spoczynku jest poddane działaniu siły grawitacji, to zaczyna się poruszać zgodnie z kierunkiem działania siły i z przyspieszeniem proporcjonalnym do wartości tej siły, co wynika z II zasady dynamiki Newtona.

$$ a = \frac{F}{m} = \frac{mg}{m} = g $$

Jako że siła ciężkości jest proporcjonalna do masy ( $ F = mg $ ) i miarą bezwładności jest też masa, to każde ciało niezależnie od masy będzie spadało z takim samym przyspieszeniem, jeśli tylko nie będzie dodatkowych sił, jak na przykład siła oporu powietrza, lub te siły będą zaniedbywalnie małe.

Stałe przyspieszenie oznacza proporcjonalny do czasu przyrost prędkości:

$$ v(t) = at = gt, $$

a to z kolei oznacza proporcjonalną do kwadratu czasu opadania pokonywaną wysokość:

$$ h(t) = \frac{1}{2}gt^2 .\tag{30.1}$$

4. Opis eksperymentu

W ćwiczeniu wykorzystana zostanie zależność (30.1), dzięki której wyznaczone zostanie przyspieszenie ziemskie. Do jego wyznaczenia można wykorzystać proste przekształcenie wzoru (30.1), z którego otrzymujemy:

$$ g = \frac{2 h}{t^2} .\tag{30.2} $$

Wykonując pomiary czasu opadania z różnych wysokości można wyznaczyć kilkukrotnie wartość $g$, co daje też możliwość sprawdzenia statystycznego rozrzutu wartości.

Można też wykorzystać do obliczeń zależność funkcyjną między czasem i wysokością opadania. Wykres $h(t)$ powinien być parabolą jak wskazuje wzór (30.1), ale z kolei jeżeli sporządzimy wykres $h(t^2)$, to powinien on być liniowy (Rys. 30.1).


Rys. 30.1. Zestawienie zależności $h(t)$ i $h(t^2)$.

W doświadczeniu mierzony będzie czas opadania metalowej kulki z różnej, coraz większej wysokości. Ze względu na krótkie do zmierzenia czasy wykorzystany zostanie stoper automatyczny, który uruchamiany będzie w momencie zwolnienia kulki, a zatrzymywany będzie przełącznikiem uderzeniowym w momencie upadku.

:!: Celem ćwiczenia jest sprawdzenie zależności (30.2) przedstawionych schematycznie na wykresach (Rys. 30.1) z danymi eksperymentalnymi oraz wyznaczenie z nich przyspieszenia ziemskiego.

4.1 Układ pomiarowy

Układ pomiarowy składa się ze statywu, na którym zamocowany jest liniał podziałką milimetrową do pomiaru wysokości. Na statywie zamocowane są także: układ zwalniający kulkę na górze z bramką startową stopera oraz na dole bramka końcowa stopera z przełącznikiem uderzeniowym. Stoper jest uruchamiany przez przerwę w obwodzie elektrycznym – prąd płynie przez zamocowaną kulkę, a następnie przepływ prądu jest przerwany gdy kulka jest zwolniona. Uderzenie kulki w talerzyk przełącznika uderzeniowego powoduje jego ponowne zamknięcie obwodu i zatrzymanie stopera.


Rys. 30.2. Zdjęcie układu pomiarowego.

4.2 Przeprowadzenie pomiarów

Pomiary polegać będą na stopniowym zwiększaniu wysokości spadania, pomiarze tej wysokości i czasu opadania kulki.

  1. Zestawić układ pomiarowy i wykonać kilka próbnych pomiarów. Sprawdzić przy tym na przykład, jak różnią się między sobą zmierzone czasy opadania z tej samej wysokości.
  2. Przesunąć układ zwalniający kulkę na wybraną minimalną wysokość, którą następnie zmierzyć.
  3. Dokonać pomiaru czasu opadania. Wyniki zapisać w tabeli.
  4. Przesunąć układ zwalniający wyżej i powtórzyć pomiary.
  5. Zwiększać kolejno wysokość i dokonać kolejnych pomiarów.
  6. Oszacować niepewność pomiaru wysokości i zapisać wartość.

5. Opracowanie wyników

Na wstępie zwróćmy uwagę, że przyspieszenie ziemskie będzie w tym ćwiczeniu wyznaczone dwoma sposobami. Punkty 1–3 poniższych poleceń obejmują pierwszy sposób, a kolejne sposób drugi.

  • 1. Uzupełnić Tab. 30.1 obliczając kwadrat czasu opadania.
  • 2. Na podstawie danych pomiarowych narysować zależność $h(t)$.
  • 5. Wykonać wykres zależności $h(t^2)$ nanosząc punkty pomiarowe oraz pola błędów jeśli to możliwe.
  • 6. Dokonać ich aproksymacji prostą wybranym sposobem:
    • Graficznie. Po narysowaniu prostej najlepiej pasującej do punktów wyznaczyć jej parametry $a$ i $b$ oraz oszacować ich niepewność.
    • Korzystając z regresji liniowej. Po obliczeniu parametrów $a$ i $b$ prostej nanieść prostą z tymi parametrami na wykres. Obliczyć też wg podanych wzorów niepewności pomiarowe (odchylenia standardowe) $\delta_a$ i $\delta_b$ tych parametrów .
    • Wykorzystując do tego specjalne funkcje w progamach obliczeniowych (LibreOffice Calc, LabPlot, Octave itp)
  • 7. Wiedząc, że współczynnik kierunkowy prostej $ a = \frac{g}{2} $, obliczyć przyspieszenie ziemskie $g$
  • 8. Wyznaczyć niepewność $\delta g$ pomiaru $$ \delta g = g \frac{\delta a}{a}\ .$$
  • 9. Porównać otrzymane wyniki ze standardową wartością przyspieszenia ziemskiego. Przyjrzeć się statystyce danych. Wyciągnąć wnioski. Sformułować uwagi.

Sprawozdanie powinno zawierać:

  1. Tabelę identyfikacyjną ćwiczenia.
  2. Krótki opis celu ćwiczenia i metody pomiarowej.
  3. Tabelę danych pomiarowych.
  4. Odpowiednio zaokrąglony wynik końcowy i niepewność pomiarową.
  5. Wnioski i uwagi.
Tabela 30.1. Wyniki pomiarów
Niepewność pomiaru wysokości $\delta h\ \mathrm{[m]} = \text{____}$
Lp. $t\ \mathrm{[s]}$ $t^2\ \mathrm{[s^2]}$ $h\ \mathrm{[m]}$
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.

T. Suszko (2018, 2025)

cw._nr_30_spadek_swobodny.1740481100.txt.gz · ostatnio zmienione: przez ts