Narzędzia użytkownika

Narzędzia witryny


cw._nr_52._charakterystyka_licznika_geigera_-_millera

To jest stara wersja strony!


— Jan Mazur 2014/02/09 17:55

Ćw. nr 52. Charakterystyka licznika Geigera - Millera

1. Cel ćwiczenia

  1. Wyznaczenie charakterystyki licznika.
  2. Określenie napięcia progowego.
  3. Określenie obszaru występowania „plateau”.
  4. Wyznaczenie nachylenia „plateau”.

2. Zagadnienia teoretyczne

  1. Metody detekcji promieniowania jądrowego - różne typy detektorów promieniowania.
  2. Wydajność i czas martwy licznika.
  3. Budowa i działanie licznika G-M.

3. Pytania kontrolne

  1. Objaśnić podstawowe typy przemian promieniotwórczych.
  2. Omówić oddziaływanie cząstek naładowanych z materią.
  3. Podać budowę i zasadę działania licznika G-M.
  4. Jakie cząstki rejestrować może licznik G-M.
  5. Czym uwarunkowany jest „czas martwy” licznika ?

4. Zagadnienia elementarne

5. Metoda pomiaru

Licznik Geigera - Millera należy do grupy liczników gazowych. Stosowany jest do detekcji cząstek jonizujących jak i promieniowania elektromagnetycznego.

Licznik G-M zbudowany jest z cylindrycznej katody i przeciągniętej wzdłuż jej osi metalowej nici stanowiącej anodę. Elektrody te umieszczone są w zamkniętym naczyniu szklanym, wypełnionym gazem ( np. argonem ), pod zmniejszonym ciśnieniem do około 100 - 200 mmHg (13,3-26,6 kPa).

Między anodę i katodę przykłada się wysokie napięcie rzędu 300 - 1500 V. Promieniowanie jądrowe przechodzące przez licznik powoduje jonizację gazu w wyniku czego powstają elektrony, które są przyspieszane w silnym polu elektrycznym i wywołują dalszą jonizację gazu. Do anody podąża znaczna liczba elektronów (coraz większa), narasta również liczba jonów dodatnich, które są znacznie cięższe, poruszają się wolniej i tworzą w gazie ładunek przestrzenny, co powoduje zmniejszenie natężenia pola elektrycznego między anodą i chmurą jonów oraz zanik wyładowań lawinowych. Jednakże jony dodatnie po osiągnięciu katody wybijają z niej elektrony i lawiny rozwijają się od nowa.

Licznik przestałby być czuły na następne cząstki promieniowania jądrowego. Aby powstrzymać wyładowania ciągłe w liczniku, włącza się w obwód licznika duży opór 109 omów. Tak duży opór nie pozwala na szybkie odprowadzenie ładunku ujemnego z anody, co obniża jej potencjał aż do chwili, gdy jony dodatnie zostaną zebrane na katodzie. Prowadzi to do wygaśnięcia wyładowań lawinowych. Po czasie rzędu 0,1 s ładunek z anody zostaje odprowadzony a licznik jest zdolny do zarejestrowania następnej cząstki (czas martwy licznika).

Zestaw pomiarowy składa się z licznika G-M o katodzie zewnętrznej, zasilacza wysokiego napięcia typu 2,5 kV oraz przelicznika elektronowego typu PT - 72.

Rys. 52.1. Schemat układu pomiarowego.

6. Pomiary

Przygotowanie urządzenie do pracy:

  1. Zasilacz wysokiego napięcia - pokrętła regulatorów napięcia ustawić na minimum,
  2. Pokrętło polaryzacji ustawić w pozycji „0”,
  3. Włączyć zasilacz do sieci.
  4. Po zapaleniu się czerwonej lampki sygnalizującej wstępną stabilizację urządzenia ustawić przełącznik polaryzacji na „+”.
  5. Przelicznik - nastawić: polaryzacja impulsów wejściowych „–”, próg dyskryminacji impulsów (threshold) – „0,1”, „preset time” – wciśnięty.

Uwaga: pomiary można rozpocząć po ok. 15 minutach wygrzania aparatury.

Wyznaczanie charakterystyki licznika G-M:

  1. Odszukać napięcie progowe ( dla używanych tu liczników waha się ona od 300 do 400 V ) w następujący sposób:
    po przełączeniu przelicznika na liczenie ciągłe ( wcisnąć klawisze: „$\infty$” i „start”) następnie stopniowo podnosimy napięcie zasilające licznik przez powolne pokręcenie gałki napięcia w prawo, aż do chwili pojawienia się na przeliczniku jednostkowych zliczeń. Oznacza to, że zostało przekroczone napięcie progowe. Następnie należy zatrzymać pracę przelicznika, skasować stan przelicznika wciskając klawisz „reset”, zaprogramować czas zliczeń impulsów przez przelicznik (wcisnąć klawisze : „4x”, „$10^1$” sec) i powtórzyć pomiar przy danym napięciu 2 krotnie.
  2. Poczynając od napięcia progowego zmieniać napięcie co 20 V i w czasie 40 sekund wykonywać pomiary liczby zliczeń, dwukrotnie dla każdego napięcia.

Uwaga:

  1. Na przejściach między różnymi zakresami charakterystyki zagęścić ilość pomiarów (ze skokiem np. co 2 V).
  2. W czasie pracy przelicznika na zaprogramowanym czasie nie należy zmieniać napięcia zasilającego układ - generowane są zakłócenia, które przelicznik traktuje jako wielkość mierzoną).
  3. Pomiary przerwać po zaobserwowaniu szybkiego wzrostu prędkości zliczeń (zbyt wysokie napięcie zasilające może doprowadzić do uszkodzenia licznika !).

Wyniki pomiarów zestawić w tabeli:

Tabela 52.1. Wyniki pomiarów.

$\mathrm{Lp.}$ $U$ $n_i$ $\bar n_i$ $N_i$ $\Delta N_i=\pm \sqrt{N_i}$
$\mbox{[V]}$ $\mbox{[imp/40sec]}$ $\mbox{[imp/min]}$
1 2 3 4 5 6 7 8 9
1 $\phantom{XX}$ $\phantom{XX}$ $\phantom{XX}$ $\phantom{XX}$ $\phantom{XX}$ $\phantom{XX}$ $\phantom{XX}$ $\phantom{XX}$
2
3
4
…

7. Opracowanie wyników

W oparciu o tabelkę wykonać wykres $N = f (U)$. Przykładowy wykres na rysunku poniżej (nie zamieszczono na nim podziałki dla osi wykresu).

Rys. 52.2. Charakterystyka licznika G-M.

Z wykresu wyznaczyć długość „plateau” $\Delta U$ i odpowiadający mu przyrost zliczeń $\Delta N$ oraz liczbę zliczeń $N_p$ dla środka „plateau”. Z tych danych wyliczamy nachylenie „plateau” wyrażające względny przyrost liczby zliczeń w obszarze prostoliniowym charakterystyki (w procentach) przypadający na 100 V.

$$\mbox{NACHYLENIE PLATEAU} =\frac{\displaystyle{\frac{\Delta N}{N_p} \cdot 100\%}}{\displaystyle{\frac{\Delta U}{100}}}$$ gdzie:

$\Delta N=N_2-N_1 \,\!$
$\Delta U=U_2-U_1 \,\!$
$N_p=(N_1+N_2)/2 \,\!$
$U_p=(U_1+U_2)/2 \,\!$

Uwaga – liczbę zliczeń $N_i$ oraz błąd statystyczny $\Delta N_i$ (patrz tabela) zaokrąglamy do liczby całkowitej. Błąd maksymalny ustawienia napięcia licznika przyjmujemy $\Delta U = 2\% \cdot U $.

cw._nr_52._charakterystyka_licznika_geigera_-_millera.1645628336.txt.gz · ostatnio zmienione: przez ts