To jest stara wersja strony!
Spis treści
Ćw. ChF-02. Pomiar entalpii parowania eteru dwuetylowego
1. Cel ćwiczenia
- Celem ćwiczenia jest wyznaczenie molowej entalpii parowania eteru dwuetylowego z krzywej prężności pary w zadanym zakresie temperatury.
2. Zagadnienia
- Różnica między entalpią a ciepłem parowania.
- Równianie Clausiusa-Clapeyrona.
- Rodzaje oddziaływań miedzycząsteczkowych.
- Związek między rodzajem oddziaływań miedzycząsteczkowych a temperaturą i entalpią parowania.
3. Wprowadzenie
W zamkniętym naczyniu zawierającym ciecz i jej parę ustala się równowaga dynamiczna między cząsteczkami opuszczającymi fazę ciekłą a cząsteczkami przechodzącymi z fazy gazowej z powrotem do cieczy. Oznacza to, że w jednostce czasu średnio tyle samo cząsteczek opuszcza ciecz, ile do niej powraca. W danej temperaturze takiemu stanowi równowagi odpowiada ściśle określona prężność (ciśnienie) pary nasyconej.
Wraz ze wzrostem temperatury $T$ wzrasta ciśnienie pary nasyconej $p$, a zależność tę opisuje różniczkowe równanie Clapeyrona:
$$ \frac{dp}{dT} = \frac{\Delta_v H}{T\Delta_v V}\ , \tag{1}$$
gdzie $\Delta_v H$ jest molową entalpią parowania cieczy, a $\Delta_v V$ zmianą objętości molowej podczas przejścia cieczy w parę.
W warunkach dostatecznie odległych od punktu krytycznego objętość molowa pary jest znacznie większa niż objętość molowa tej samej ilości cieczy. Można więc przyjąć, że $\Delta_v V \approx V_g$, gdzie $V_g$ jest objętością molową pary. Otrzymujemy wówczas:
$$ \frac{dp}{dT} = \frac{\Delta_v H}{V_g T}\ . \tag{2}$$
Ponadto, przy niezbyt wysokich ciśnieniach, parę można w przybliżeniu traktować jak gaz doskonały. Z równania stanu gazu doskonałego otrzymujemy:
$$ V_g = \frac{RT}{p}\ , \tag{3} $$
gdzie $R$ jest uniwersalną stałą gazową. Po podstawieniu równania (3) do (2) otrzymujemy różniczkowe równanie Clausiusa–Clapeyrona:
$$ \frac{dp}{dT} = \frac{\Delta_v H}{R}\frac{p}{T^2}\ .$$
Zakładając, że entalpia parowania jest w rozważanym, niezbyt szerokim zakresie temperatur w przybliżeniu stała, możemy rozdzielić zmienne i scałkować równanie:
$$ \frac{1}{p} dp = \frac{\Delta_v H}{R}\frac{1}{T^2} dT $$
$$ \boxed{\ln p = -\frac{\Delta_v H}{R}\frac{1}{T} + C}\ , \tag{4} $$
gdzie $C$ jest stałą całkowania. Równanie (4) można również zapisać w postaci wykładniczej:
$$ \boxed{ p = p_0 \exp\left( -\frac{\Delta_v H}{RT}\right) }\ , \tag{5}$$
gdzie $p_0$ jest stałą o wymiarze ciśnienia. Jest to zależność matematycznie analogiczna do równania Arrheniusa, opisującego temperaturową zależność stałej szybkości reakcji chemicznej.
W przypadku cieczy łatwo lotnych, takich jak eter dietylowy $\ce{C_2H_6O}$ ($\ce{H_3C--O--CH_3}$) , zależność prężności pary od temperatury można w ograniczonym zakresie temperatur dobrze opisać powyższymi równaniami. Umożliwia to wyznaczenie entalpi parowania na podstawie pomiarów ciśnienia pary nasyconej w różnej temperaturze.
4. Opis eksperymentu
Z równania (4) wynika, że wykres zależności $\ln p(1/T)$ powinien być liniowy. Jeżeli współczynnik kierunkowy prostej dopasowanej do punktów pomiarowych oznaczymy przez $a$, to
$$ a = -\frac{\Delta_v H}{R}\ , $$
a więc molową entalpię parowania $\Delta_v H$ można obliczyć ze wzoru:
$$ \Delta_v H = - a R \ . \tag{6}$$
5. Opis stanowiska i przeprowadzenie pomiarów
5.1 Stanowisko pomiarowe
Podstawowym elementem aparatury jest szczelne naczynie pomiarowe zawierające niewielką ilość cieczy (eteru dwuetylowego). W zestawie jest też elektroniczny miernik ciśnienia absolutnego, który można połączyć z naczyniem.
Naczynie pomiarowe umieszcza się najpierw w kąpieli chłodzącej, przygotowanej z lodu, wody i soli kuchennej. Temperaturę kąpieli, a tym samym temperaturę naczynia i par cieczy mierzy się termometrem.
5.2 Przeprowadzenie pomiarów
- Po przygotowaniu naczynia z eterem i usunięciu z niego powietrza, umieścić naczynie pomiarowe w kąpieli chłodzącej.
- Doprowadzić temperaturę kąpieli do około −10°C. Podczas pomiarów mieszać kąpiel, aby zapewnić możliwie równomierny rozkład temperatury.
- Po ustaleniu temperatury i wskazań miernika ciśnienia odczytać odczytać obie wielkości i zapisać w tabeli pomiarowej.
- Stopniowo podwyższać temperaturę kąpieli, wykonując pomiary w odstępach około 2–3°C, każdorazowo zapisując wyniki, aż do osiągnięcia temperatury około +15°C. Temperaturę podwyższać powoli by warunki można było uznać za semistatyczne.
- Po zakończeniu pomiarów naczynie pomiarowe zostawić zamknięte. Rozszczelnienie układu i usunięcie eteru wykonuje prowadzący.
Uwagi dotyczące bezpieczeństwa
Eter dwuetylowy jest substancją bardzo lotną i skrajnie łatwopalną. Pomiary należy wykonywać przy sprawnej wentylacji, z dala od potencjalnych źródeł zapłonu.
Tabela 1. Dane pomiarowe
| $T\ \mathrm{[°C]}$ | $p\ \mathrm{[hPa]}$ | $\frac{1}{T}\ \mathrm{[1/K]}$ | $\ln p$ |
|---|---|---|---|
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
| … | … | … | … |
6. Opracowanie wyników
- Na podstawie tabeli przygotować wykresy zależność logarytmu ciśnienia od odwrotności temperatury bzwzględnej.
- Przeprowadzić regresję liniową danych wybranym sposobem. Dopuszczalna jest metoda graficzna.
- Określić statystyczną niepewność wyznaczenia współczynnika kierunkowego.
- Wyznaczyć molową entalpię parowania za pomocą wzoru (6).
- Określić niepewność wyznaczania entalpii.
- Porównać otrzymany wynik z dostępnymi źródłami.
Sprawozdanie powinno zawierać następujące punkty:
- Tabelkę identyfikacyjną studenta (lub zespołu)
- 1. Opis ćwiczenia. Należy krótko i zwięźle opisać ćwiczenie ze schematycznym rysunkiem układu pomiarowego. Nie powinno to zająć więcej niż pół, czy 3/4 strony A4.
- 2. Wyniki eksperymentów. Zamieścić należy tabele pomiarowe wg wzorów proponowanych wyżej, wykresy oraz przykładowe obliczenia z komentarzem.
- 3. Wynik końcowy. Końcowy wynik odpowiednio zaokrąglony i z właściwą jednostką.
- 4. Konkluzje, uwagi, wnioski. Pozostawiamy to kreatywności studentów ale w tym punkcie powinna się znaleźć komentarz do następującej kwesti: Etanol i eter dimetylowy mają taki sam wzór sumaryczny C₂H₆O, ale ich temperatury wrzenia znacznie się różnią: odpowiednio około 78°C i −25°C. Wyjaśnij przyczynę tej różnicy.
T. Suszko (2026)
