Narzędzia użytkownika

Narzędzia witryny


cw.chi_04_refraktometr

To jest stara wersja strony!


Ćw. ChI-04. Wyznaczanie stężenia roztworów za pomocą refraktometru

Cele ćwiczenia

  1. Poznanie zjawisk załamania i wewnętrznego odbicia światła i ich wykorzystanie w analizie instrumentalnej.
  2. Zapoznanie się z zasadą działania refraktometru Abbego i ręcznego refraktometru optycznego.
  3. Zbadanie zależności współczynnika załamania światła i wskazania refraktometru od stężenia sacharozy w roztworze wodnym.
  4. Wyznaczenie stężenia sacharozy w roztworze o nieznanym stężeniu.
  5. Porównanie wyników pomiarów wykonanych za pomocą dwóch rodzajów refraktometrów.
  6. Ocena wskazań refraktometrycznych dla wybranych napojów dostępnych w handlu.

Zagadnienia

  • Zjawisko załamania i odbicia światła.
  • Współczynnik załamania światła.
  • Zasada działania refraktometru Abbego i ręcznego refraktometru optycznego.
  • Zależność współczynnika załamania światła od stężenia roztworu, skala Brixa.
  • Wpływ temperatury i składu próbki na wynik pomiaru refraktometrycznego.

1. Wprowadzenie

Gdy światło przechodzi z jednego ośrodka do drugiego i pada na granicę między nimi pod kątem innym niż 0° względem normalnej, czyli prostej prostopadłej do powierzchni granicznej, zmienia się kierunek jego rozchodzenia się. Zjawisko to nazywamy załamaniem światła, czyli refrakcją. Wynika ono z faktu, że w różnych ośrodkach światło rozchodzi się z różną prędkością. Do opisu właściwości optycznych ośrodka wykorzystuje się współczynnik załamania światła (współczynnik refrakcji), oznaczany symbolem n. Określa on, jak zmienia się prędkość światła w danym ośrodku v w porównaniu z jego prędkością w próżni c. Współczynnik ten jest wielkością bezwymiarową.

$$ n = \frac{c}{v}. \tag{1} $$

Ze współczynnikiem załamania światła ściśle związana jest tzw. gęstość optyczna ośrodka. Ośrodek o większej wartości współczynnika n jest ośrodkiem optycznie gęstszym, natomiast ośrodek o mniejszej wartości n – ośrodkiem optycznie rzadszym. Przejście światła pomiędzy tymi ośrodkami powoduje zmianę kąta załamania zgodnie z prawem załamania światła (rys. 1), zwanym też prawem Snelliusa: promień padający, promień załamany i normalna leżą w jednej płaszczyźnie, a kąty spełniają zależność:

$$ \frac{\sin \alpha}{\sin \beta} = \mathrm{const} = \frac{v_1}{v_2}, \tag{2}$$

gdzie:

  • $v_1, v_2$ – prędkość światła odpowiednio w pierwszym i drugim ośrodku,
  • $\alpha$ – kąt padania,
  • $\beta$ – kąt załamania.


Rys. 1. Załamanie światła przy przejściu z ośrodka optycznie rzadszego do gęstszego

Wykorzystując definicję (1), zależność (2) możemy przedstawić w postaci: $$n_1sinα = n_2sinβ.\tag{3} $$

W optyce obowiązuje również zasada odwracalności biegu światła, zgodnie z którą promień światła może przebyć tę samą drogę w przeciwnym kierunku. Oznacza to, że jeśli światło przechodzi z ośrodka pierwszego do drugiego i ulega załamaniu, to po odwróceniu kierunku jego biegu, przy zachowaniu tych samych warunków, przejdzie przez granicę ośrodków po tej samej drodze, lecz w przeciwnym kierunku.

W przypadku roztworów wodnych współczynnik załamania światła zależy również od rodzaju i stężenia rozpuszczonych składników. Przykładowo, wraz ze wzrostem stężenia sacharozy w wodzie zazwyczaj rośnie wartość współczynnika załamania światła. Jeżeli zależność między tą wielkością a stężeniem jest znana, można ją wykorzystać do oznaczania stężenia roztworu.

Podstawę takiego pomiaru stanowi refraktometria, czyli instrumentalna metoda analityczna polegająca na pomiarze współczynnika załamania światła badanej substancji lub roztworu. Pomiar wykonuje się za pomocą urządzeń zwanych refraktometrami, których działanie opiera się na zjawisku całkowitego wewnętrznego odbicia.

Gdy światło przechodzi z ośrodka optycznie gęstszego (1) do optycznie rzadszego (2), czyli $n_1$ > $n_2$, kąt załamania β jest większy od kąta padania α (Rys. 2a). Wraz ze zwiększaniem kąta padania kąt załamania rośnie, aż osiąga wartość maksymalną równą 90°. Kąt padania, dla którego kąt załamania wynosi 90° (promień załamany niejako „ślizga się” po powierzchni granicznej ośrodków), nazywamy kątem granicznym $\alpha_{\mathrm{gr}}$ (Rys. 2b). Jeżeli kąt padania przekroczy tę wartość (α > $\alpha_{\mathrm{gr}}$), światło przestaje przechodzić do drugiego ośrodka i ulega całkowitemu odbiciu (Rys. 2c). Wykorzystując tę zależność, układy optyczne w refraktometrach umożliwiają precyzyjne wyznaczenie współczynnika załamania światła.

cw.chi_04_refraktometr.1794491201.txt.gz · ostatnio zmienione: przez karolina