Spis treści
Ćw. nr XX. Spadek swobodny
Cel ćwiczenia
- Wyznaczenie przyspieszenia z zależności między czasem spadania a wysokością
Zagadnienia (to, czego będzie student pytany)
- Ruch prostoliniowy ze stałym przyspieszeniem
- Spadek swobodny w polu grawitacyjnym
- Przyspieszenie ziemskie
1. Wprowadzenie
Jeżeli ciało o masie $m$ będące w spoczynku jest poddane działaniu siły grawitacji to zaczyna się poruszać zgodnie z kierunkiem działania siły i z przyspieszeniem proporcjonalnym do wartości tej siły co wynika z II zasady dynamiki Newtona.
$$ a = \frac{F}{m} = \frac{mg}{m} = g $$
Jako, że siła ciężkości jest proporcjonalna do masy ( $ F = mg $ ) i miarą bezwładności jest też masa to każde ciało niezależnie od masy będzie spadało z takim samym przyspieszeniem jeśli tylko nie będzie dodatkowych sił, jak na przykład siła oporu powietrza, lub te siły będą zaniedbywalnie małe,
Stałe przyspieszenie oznacza proporcjonalny do czasu przyrost prędkości
$$ v(t) = at = gt $$
a to z kolei oznacza proporcjonalną do kwadratu czasu opadania pokonywaną wysokość
$$ h(t) = \frac{1}{2}gt^2 \tag{XX.1}$$
2. Opis eksperymentu
W ćwiczeniu wykorzystana zostanie zależność XX.1 dzięki której wyznaczone zostanie przyspieszenie ziemskie. Do jego wyznaczenia można wykorzystać proste przekształcenie wzoru XX.1 z którego otrzymujemy:
$$ g = \frac{2 h}{t^2} \tag{XX.2} $$
Wykonując pomiary czasu opadania z różnych wysokości można wyznaczyć kilkukrotnie wartość $g$ co daje też możliwość sprawdzenia statystycznego rozrzutu wartości.
Można też wykorzystać do obliczeń zależność funkcyjną między czasem i wysokością opadania. Wykres h(t) powinien być parabolą jak wskazuje wzór XX.1 ale a kolei jeżeli sporządzimy wykres $h(t^2)$ to powinien on być liniowy (Rys. 1).
W doświadczeniu mierzony będzie czas opadania metalowej kulki z różnej, coraz większej wysokości. Ze względu na krótkie do zmierzenia czasy wykorzystany zostanie stoper automatyczny, który uruchamiany będzie w momencie zwolnienia kulki a zatrzymywany będzie przełącznikiem uderzeniowym w momencie upadku.
Celem ćwiczenia sprawdzenie zależności XX.2 przedstawionych schematycznie na wykresach z Rys. XX.1.
2.1 Układ pomiarowy
Układ pomiarowy składa się ze statywu z podziałką milimetrową wysokości na którym zamocowano układ zwalniający kulkę na górze oraz przełącznik uderzeniowy na dole. Układ zwalniający i przełącznik uderzeniowy podłączone są do stopera. Stoper jest uruchamiany przez przerwę w obwodzie elektrycznym – prąd płynie przez zamocowaną kulkę a następnie przepływ prądu jest przerwany gdy kulka jest zwolniona. Uderzenie kulki w talerzyk przełącznika uderzeniowego powoduje jego ponowne zamknięcie obwodu i zatrzymanie stopera.
Rys. zdjęcie
2.2 Przeprowadzenie pomiarów
Pomiary polegać będą na stopniowym zwiększaniu wysokości spadania, pomiarze tej wysokości i czasu opada kulki.
- Zestawić układ pomiarowy i wykonać kilka próbnych pomiarów.
- Przesunąć przełącznik uderzeniowy do góry na wybraną minimalną wysokość opadania, którą następnie zmierzyć.
- Dokonać trzykrotnego pomiaru czasu opadania. Wyniki zapisać w tabeli
- Przesunąć przełącznik uderzeniowy niżej i powtórzyć pomiary.
- Zwiększać kolejno wysokość i dokonać kolejnych pomiarów.
- Oszacować niepewność pomiaru wysokości i zapisać wartość.
| Tabela XX.1. Wyniki pomiarów | ||||
|---|---|---|---|---|
| Wysokość | Czasy opadania | |||
| Lp. | $h\ \mathrm{[m]}$ | $t_1\ \mathrm{[s]}$ | $t_2\ \mathrm{[s]}$ | $t_3\ \mathrm{[s]}$ |
| 1. | ||||
| 2. | ||||
| 3. | ||||
| 4. | ||||
| 5. | ||||
| 6. | ||||
| 7. | ||||
| 8. | ||||
| Niepewność pomiaru wysokości | $\delta h = \mbox{_____}\ \mathrm{[m]}$ |
|---|
3. Opracowanie wyników
Zwróćmy na wstępie uwagę, że przyspieszenie ziemskie będzie w tym ćwiczeniu wyznaczone dwoma sposobami. Punkty 1–3 poniższych poleceń obejmują pierwszy sposób a kolejne sposób drugi.
- 1. Na podstawie wyników pomiarów przygotować tabelę danych wg wzoru (Tab, XX.2). Za czas $t$ przyjąć średnią czasów opadania z poszczególnych wysokości.
- 2. Obliczyć przyspieszenie ziemskie $g$ na podstawie danych z poszczególnych wierszy tabeli.
- 3. Wyliczyć średnią wartość $g$ oraz jej niepewność przeciętną $\delta g$ lub odchylenie standardowe $\sigma g$ (w zależności od biegłości posługiwania się kalkulatorem).
| Tab. XX.2. Dane do wykresu $h(t)$ oraz do obliczenia przyspieszenia ziemskiego |
|||
|---|---|---|---|
| Lp. | $t\ \mathrm{[s]}$ | $h\ \mathrm{[m]}$ | $g=\frac{2h}{t^2}\ \mathrm{[m/s^2]}$ |
| 1. | |||
| 2. | |||
| 3. | |||
| 4. | |||
| 5. | |||
| 6. | |||
| 7. | |||
| 8. | |||
| Warość średnia przyspieszenia | $\bar{g} = \mbox{_____}\ \mathrm{[m/s^2]}$ |
|---|---|
| Niepewność wartości przyspieszenia | $\delta g$ lub $\sigma g = \mbox{_____}\ \mathrm{[m/s^2]}$ |
- 4. Przygotować tabelę danych wg wzoru (Tab. XX.3) do wykonania wykresu $h(t^2)$
| Tab. XX.3. Dane do wykresu $h(t^2)$ | ||
|---|---|---|
| Lp. | $t^2\ \mathrm{[s^2]}$ | $h\ \mathrm{[m]}$ |
| 1. | ||
| 2. | ||
| 3. | ||
| 4. | ||
| 5. | ||
| 6. | ||
| 7. | ||
| 8. | ||
- 5. Nanieść punkty pomiarowe na wykres oraz pola błędów jeśli to możliwe.
- 6. Dokonać ich aproksymacji prostą wybranym sposobem:
- Graficznie. Po narysowaniu prostej najlepiej pasującej do punktów wyznaczyć jej parametry $a$ i $b$ oraz oszacować ich niepewność.
- Korzystając z regresji liniowej. Po obliczeniu parametrów $a$ i $b$ prostej nanieść prostą z tymi parametrami na wykres. Obliczyć też wg podanych wzorów odchylenia standardowe $\sigma_a$ $\sigma_b$ tych parametrów .
- 7. Wiedząc, że współczynnik kierunkowy prostej $ a = \frac{g}{2} $ obliczyć przyspieszenie ziemskie $g$
- 8. Wyznaczyć niepewność $\delta g$ pomiaru $$ \delta g = g \frac{\delta a}{a} $$ lub też gdy skorzystamy z odchylenia standardowego $$ \sigma g = g \frac{\sigma_a}{a} $$
- 9. Porównać wyniki otrzymane obydwoma sposobami ze standardową wartością przyspieszenia ziemskiego. Przyjrzeć się statystyce danych. Wyciągnąć wnioski. Sformułować uwagi.
Sprawozdanie powinno zawierać:
- Tabelę identyfikacyjną ćwiczenia
- Krótki opis celu ćwiczenia i metody pomiarowej
- Oryginalną tabelę danych pomiarowych
- Tabele wyników obliczeń.
- Odpowiednio zaokrąglony wynik końcowy i niepewność pomiarową
- Wnioski i uwagi.

