cw_27_indukcja_ziemskiego_pola_magnetycznego

Różnice

Różnice między wybraną wersją a wersją aktualną.

Odnośnik do tego porównania

Poprzednia rewizja po obu stronachPoprzednia wersja
Nowa wersja
Poprzednia wersja
cw_27_indukcja_ziemskiego_pola_magnetycznego [2024-02-27 10:07] – karolinacw_27_indukcja_ziemskiego_pola_magnetycznego [2026-10-08 18:47] (aktualna) – [5.2 Przeprowadzenie pomiarów] karolina
Linia 1: Linia 1:
 ====== Ćw. 27. Pomiar składowej poziomej wektora indukcji magnetycznej pola ziemskiego ====== ====== Ćw. 27. Pomiar składowej poziomej wektora indukcji magnetycznej pola ziemskiego ======
  
-FIXME ** Instrukcja na razie bez rysunków** 
  
 ===== - Cel ćwiczenia ===== ===== - Cel ćwiczenia =====
-  * Celem ćwiczenia jest wyznaczenie składowej poziomej wektora indukcji ziemskiego pola magnetycznego metodą polegającą na porównaniu jej z indukcją pola wytwarzanego przez cewkę z prądem.+  * Celem ćwiczenia jest wyznaczenie składowej poziomej wektora indukcji ziemskiego pola magnetycznego metodą polegającą na porównaniu jej z indukcją pola wytwarzanego przez cewki z prądem.\\ 
  
 ===== - Zagadnienia ===== ===== - Zagadnienia =====
  
   * Ziemskie pole magnetyczne. Deklinacja i inklinacja.   * Ziemskie pole magnetyczne. Deklinacja i inklinacja.
-  * Pole magnetyczne prostoliniowego i kołowego przewodnika z prądem.+  * Pole magnetyczne prostoliniowego i kołowego przewodnika z prądem.\\  
  
 ===== - Wprowadzenie ===== ===== - Wprowadzenie =====
Linia 23: Linia 23:
 gdzie:\\ gdzie:\\
 – $I$ jest natężeniem prądu, – $I$ jest natężeniem prądu,
-– $d$ jest średnicą koła a +– $d$ jest średnicą koła,
 – $\mu_0 = 4\pi\cdot 10^{-7}\ \mathrm{\frac{N}{A^2}}$ jest tak zwaną **przenikalnością magnetyczną próżni**.  – $\mu_0 = 4\pi\cdot 10^{-7}\ \mathrm{\frac{N}{A^2}}$ jest tak zwaną **przenikalnością magnetyczną próżni**. 
  
Linia 32: Linia 32:
 Kierunek indukcji pola (jest to wielkość wektorowa) pokrywa się z osią koła przewodnika. W tym kierunku też ustawiać się będzie igła magnetyczna, **jeśli tylko nie będzie żadnego zewnętrznego pola magnetycznego lub gdy to pole będzie nieporównywalnie słabsze**. Poza centralnym punktem pole będzie miało inny kierunek i wartość. Kierunek indukcji pola (jest to wielkość wektorowa) pokrywa się z osią koła przewodnika. W tym kierunku też ustawiać się będzie igła magnetyczna, **jeśli tylko nie będzie żadnego zewnętrznego pola magnetycznego lub gdy to pole będzie nieporównywalnie słabsze**. Poza centralnym punktem pole będzie miało inny kierunek i wartość.
  
-Ciekawym układem jest zestaw dwóch cewek o odpowiednio dobranej średnicy i odległości między cewkami tak, że duży jest obszar w centralnej części układu, gdzie pole magnetyczne jest jednorodne. W układzie Helmholtza indukcja wyraża się wzorem:+Ciekawym układem jest zestaw dwóch cewek o odpowiednio dobranej średnicy i odległości między cewkami tak, że duży jest obszar w centralnej części układu, gdzie pole magnetyczne jest jednorodne. W takim układzie zwanym cewkami Helmholtza indukcja wyraża się wzorem:
  
-$$ B = \sqrt{\frac{64}{125}}\mu_0\frac{n I}{d}\approx 0{,}71554\,\mu_0\frac{n I}{d}\ . \tag{27.2}$$ +$$ B_{cH} = \frac{16}{\sqrt{125}}\,\mu_0\frac{n I}{d} \approx 1{,}431\,\mu_0\frac{n I}{d}\ . \tag{27.2}$$ 
  
 Jak widzimy wzory (27.1) i (27.2) są podobne i różnią się jedynie czynnikiem przed ułamkiem.  Jak widzimy wzory (27.1) i (27.2) są podobne i różnią się jedynie czynnikiem przed ułamkiem. 
Linia 42: Linia 42:
 ==== - Metoda pomiaru ==== ==== - Metoda pomiaru ====
  
-W ćwiczeniu używać będziemy igły magnetycznej, na którą działa ziemskie pole magnetyczne oraz pole dodatkowe wytworzone przez cewkę (lub cewki) z prądem elektrycznym. W takim przypadku igła będzie się ustawiała w kierunku pola wypadkowego, czyli sumy wektorowej indukcji pola wytwarzanego przez przewodnik i pola ziemskiego. +W ćwiczeniu używać będziemy igły magnetycznej, na którą działa ziemskie pole magnetyczne oraz pole dodatkowe wytworzone przez cewki z prądem elektrycznym (Rys. 27.1). W takim przypadku igła będzie się ustawiała w kierunku pola wypadkowego, czyli sumy wektorowej indukcji pola wytwarzanego przez przewodnik i pola ziemskiego. 
  
-Wykorzystamy ustawienie, w którym **pole wytwarzane przez przewodnik będzie prostopadłe do ziemskiego pola magnetycznego**. Gdy prąd nie będzie płynął igła ustawi się prostopadle do osi cewek, a przy bardzo dużym płynącym prądzie igła ustawi się w osi cewek. W przypadku, gdy indukcja ziemskiego pola będzie równa co do wartości indukcji pola wytwarzanego przez przewodnik, igła ustawi się pod kątem 45°. Ogólnie tangens kąta ustawienia igły $\alpha$ będzie spełniał relację:+{{:cw27_view.png?400|}}\\ 
 +**Rys. 27.1.** Układ pomiarowy.
  
-$$ \tan\alpha = \frac{B_\mathrm{przewodnika}}{B_\mathrm{ziemske}}\ .$$+Wykorzystamy ustawienie, w którym **pole wytwarzane przez przewodnik będzie prostopadłe do ziemskiego pola magnetycznego** (Rys. 27.2).  
 + 
 +{{:cw27_method.png?250|}}\\ 
 +**Rys. 27.2.** Indukcja pola magnetyczna Ziemi $\vec{B}_z$ prostopadła do indukcji pola cewek Helmholtza $\vec{B}_{cH}$. 
 + 
 + 
 +Tak więc: 
 +  * gdy prąd nie będzie płynął igła ustawi się prostopadle do osi cewek; 
 +  * przy bardzo dużym płynącym prądzie igła ustawi się w osi cewek;  
 +  * w przypadku, gdy indukcja ziemskiego pola będzie równa co do wartości indukcji pola wytwarzanego przez przewodnik, igła ustawi się pod kątem 45°.  
 +  
 +W ogólnym przypadku tangens kąta ustawienia igły $\alpha$ będzie spełniał relację: 
 + 
 +$$ \tan\alpha = \frac{B_{cH}}{B_z}\ .$$
  
 Po przekształceniu powyższego równania i połączeniu z równaniem (27.1) otrzymujemy: Po przekształceniu powyższego równania i połączeniu z równaniem (27.1) otrzymujemy:
  
-$$ \tan\alpha =  \frac{\mu_0\, n}{d\, B_\mathrm{z}}\, I\  \tag{27.3}\ .$$+$$ \tan\alpha =  \frac{\mu_0\, n}{d\, B_{z}}\, I\  \tag{27.3}\ .$$
  
 W przypadku cewek Helmholtza podobnie: W przypadku cewek Helmholtza podobnie:
  
-$$ \tan\alpha = \sqrt{\frac{64}{125}} \frac{\mu_0\, n}{d\, B_\mathrm{z}} \, I\ . \tag{27.4} $$+$$ \tan\alpha = \frac{16}{\sqrt{125}} \frac{\mu_0\, n}{d\, B_z} \, I. \tag{27.4} $$
  
 Tangens kąta wychylenia igły jest więc proporcjonalny do natężenia prądu w przewodniku, a współczynnik proporcjonalności zależny jest od indukcji ziemskiego pola magnetycznego. Natężenie prądu możemy uznać za dodatnie lub ujemne w zależności od jego kierunku i tak samo będzie z kątami i ich tangensami, które mogą przyjmować dodatnie lub ujemne wartości. Tangens kąta wychylenia igły jest więc proporcjonalny do natężenia prądu w przewodniku, a współczynnik proporcjonalności zależny jest od indukcji ziemskiego pola magnetycznego. Natężenie prądu możemy uznać za dodatnie lub ujemne w zależności od jego kierunku i tak samo będzie z kątami i ich tangensami, które mogą przyjmować dodatnie lub ujemne wartości.
Linia 60: Linia 74:
 :!: **Uwaga**. W rozważaniach przyjęliśmy milcząco, że ziemskie pole magnetyczne ma kierunek poziomy (patrz hasło //inklinacja//) co prawdą nie jest. Tak więc w sposób opisany w tej instrukcji obliczyć możemy jedynie **składową poziomą** indukcji pola magnetycznego.  :!: **Uwaga**. W rozważaniach przyjęliśmy milcząco, że ziemskie pole magnetyczne ma kierunek poziomy (patrz hasło //inklinacja//) co prawdą nie jest. Tak więc w sposób opisany w tej instrukcji obliczyć możemy jedynie **składową poziomą** indukcji pola magnetycznego. 
  
-Metoda pomiaru opiera się na wykorzystaniu zależności (27.3) lub (27.4) i będzie polegać na pomiarach kąta wychylenia $\alpha$ igły przy zadanym, zmierzonym natężeniu prądu $I$. Po wykonaniu pomiarów wykonany zostanie wykres $y(x)$, gdzie $y = \tan\alpha$, a $x = I$. +Metoda pomiaru opiera się na wykorzystaniu zależności (27.4) i będzie polegać na pomiarach kąta wychylenia $\alpha$ igły przy zadanym, zmierzonym natężeniu prądu $I$. Po wykonaniu pomiarów wykonany zostanie wykres $y(x)$, gdzie $y = \tan\alpha$, a $x = I$. 
  
-Wg zależności (27.3) i (27.4), wykres powinien przedstawiać proporcję $y = ax$. Współczynnik proporcjonalności $a$ odczytany zostanie z wykresu lub obliczony wg [[wzory-do-regresji-liniowej|wzorów na regresję liniową]]. Mając tak wyznaczony parametr $a$ możemy obliczyć wartość indukcji ziemskiego pola magnetycznego.+Wg zależności (27.4), wykres powinien przedstawiać proporcję $y = ax$. Współczynnik proporcjonalności $a$ odczytany zostanie z wykresu lub obliczony wg [[wzory-do-regresji-liniowej|wzorów na regresję liniową]]. Mając tak wyznaczony parametr $a$ możemy obliczyć wartość indukcji ziemskiego pola magnetycznego.
  
-$$ a = \frac{\mu_0\, n}{d\, B_\mathrm{z}} \quad \Rightarrow \quad B_\mathrm{z} = \frac{\mu_0\, n}{d\, a}\ . \tag{27.5}$$+$$ a = \frac{\mu_0\, n}{d\, B_z} \quad \Rightarrow \quad B_\mathrm{z} = \frac{\mu_0\, n}{d\, a}\ . \tag{27.5}$$
  
 W przypadku zastosowania cewek Helmholtza W przypadku zastosowania cewek Helmholtza
  
-$$ a = \sqrt{\frac{64}{125}}\frac{\mu_0\, n}{d\, B_\mathrm{z}} \quad \Rightarrow \quad B_\mathrm{z} = \sqrt{\frac{64}{125}}\frac{\mu_0\, n}{d\, a}\ . \tag{27.6}$$+$$ a = \frac{16}{\sqrt{125}}\frac{\mu_0\, n}{d\, B_z} \quad \Rightarrow \quad B_\mathrm{z} = \frac{16}{\sqrt{125}}\frac{\mu_0\, n}{d\, a}\ . \tag{27.6}$$
  
 :!: Trzeba pamiętać, że należy się liczyć z niedokładnością początkowego ustawienia igły magnetycznej, więc wspomniana proporcja może przyjąć charakter zależności liniowej: :!: Trzeba pamiętać, że należy się liczyć z niedokładnością początkowego ustawienia igły magnetycznej, więc wspomniana proporcja może przyjąć charakter zależności liniowej:
  
-$$ y = ax + b $$,+$$ y = ax + b $$
 $$ \tan\alpha = aI + \tan\alpha_0\ , \tag{27.7}$$ $$ \tan\alpha = aI + \tan\alpha_0\ , \tag{27.7}$$
  
Linia 86: Linia 100:
 ==== - Przeprowadzenie pomiarów ==== ==== - Przeprowadzenie pomiarów ====
  
-  - Znaleźć informację o ilości zwojów. Wartość zanotować.\\ $ n = \mbox{____}\ .$  +  - Znaleźć informację o ilości zwojów. Wartość zanotować.\\ $ n = \underline{\hspace{1cm}}\ .$  
-  - Zmierzyć linijką średnicę uzwojenia kołowego oraz oszacować niepewność tego pomiaru. Wynik zapisać. \\ $ d = \mbox{____} \pm \mbox{____}\ \mathrm{mm}\ .$+  - Zmierzyć linijką średnicę uzwojenia kołowego oraz oszacować niepewność tego pomiaru. Wynik zapisać. \\ $ d = \underline{\hspace{1cm}} \pm \underline{\hspace{1cm}}\ \mathrm{mm}\ .$
   - Zmierzyć kąt wychylenia igły przy co najmniej dziesięciu wartościach natężenia prądu (po 5 dla obydwu kierunków). Wyniki zapisywać w tabeli (Tab. 1).   - Zmierzyć kąt wychylenia igły przy co najmniej dziesięciu wartościach natężenia prądu (po 5 dla obydwu kierunków). Wyniki zapisywać w tabeli (Tab. 1).
   - Oszacować niepewność pomiaru kąta $\delta\alpha$ oraz określić niepewność pomiaru natężenia prądu (z instrukcji obsługi przyrządu). Informacje zapisać.\\ <WRAP>    - Oszacować niepewność pomiaru kąta $\delta\alpha$ oraz określić niepewność pomiaru natężenia prądu (z instrukcji obsługi przyrządu). Informacje zapisać.\\ <WRAP> 
-  * $\delta\alpha = \mbox{_______}\ \mathrm{°} = \mbox{_______}\ \mathrm{rad}$ +  * $\delta\alpha = \underline{\hspace{1.5cm}}\ \mathrm{°} = \underline{\hspace{1.5cm}}\ \mathrm{rad}$ 
-  * $\delta I = \mbox{_______}\ $. +  * $\delta I = \underline{\hspace{1.5cm}}\ .$
 </WRAP> </WRAP>
- 
 ===== - Opracowanie wyników ===== ===== - Opracowanie wyników =====
  
Linia 122: Linia 135:
  
  
-<pagebreak> 
 ===== - Wzory tabel =====  ===== - Wzory tabel ===== 
  
-|<- 3em 5em 5em>| 
 ^  **Tabela. 1.** Dane pomiarowe  |||  ^  **Tabela. 1.** Dane pomiarowe  ||| 
 ^  Lp.  ^   $I\ \mathrm{[A]}$  ^  $\alpha\ \mathrm{[^\circ]}$   ^   ^  Lp.  ^   $I\ \mathrm{[A]}$  ^  $\alpha\ \mathrm{[^\circ]}$   ^  
Linia 154: Linia 165:
 |  10    |                     |                            | | | |  10    |                     |                            | | |
  
-<wrap lo><wrap info>T. Suszko (2019)</wrap></wrap>+<wrap lo><wrap info>T. Suszko (2019, 2025)</wrap></wrap>
  
cw_27_indukcja_ziemskiego_pola_magnetycznego.1709024826.txt.gz · ostatnio zmienione: przez karolina