To jest stara wersja strony!
Spis treści
— Jan Mazur 2014/02/08 20:17
Ćw. nr 63. Wyznaczanie pracy wyjścia
1. Cel ćwiczenia
- Wyznaczenie termoelektrycznej pracy wyjścia elektronów metodą prostych Richardsona dla wolframu.
2. Zagadnienia teoretyczne
- Zjawisko termoemisji.
- Zależność prądu nasycenia od temperatury katody.
- Wzór Richardsona - Dushmana.
- Prawo Stefana - Boltzmanna.
3. Pytania kontrolne:
- Wyjaśnij powstawanie napięcia kontaktowego.
- Objaśnij wpływ napięcia anodowego na wartość prądu anodowego w lampie elektronowej.
- W oparciu o pasmową teorię budowy ciał stałych, wyjaśnij zjawisko termoemisji i różne wartości pracy wyjścia dla różnych metali.
- Wyjaśnij zasadę obliczania nachylenia prostej z wykresu.
- Zależność oporu elektrycznego metali od temperatury.
4. Wprowadzenie, metoda pomiaru
Celem ćwiczenia jest zbadanie zależności natężenia prądu emisji termoelektrycznej od temperatury katody i wyznaczenie pracy wyjścia elektronu z metalu metodą prostych Richardsona.
4.1 Zjawisko termoemisji elektronów
Zjawisko emisji termoelektrycznej wygodnie jest zbadać przy pomocy lampy elektronowej, np. AZ-1. Doświadczenie wykazuje, że gęstość prądu nasycenia $j_n$ ( wielkość wyrażająca prąd termoelektryczny z jednostki powierzchni emitującego układu ) wzrasta nadzwyczaj szybko ze zwiększeniem temperatury katody. Teoria kwantowa zjawiska termoelektrycznego pozwala na obliczenie wartości $j_n$. Wyraża ją wzór Richardsona - Dushmana: $$j_n=BT^2 \exp \left( \frac{-W}{kT} \right) \tag{63.1}$$ gdzie:
$T$ – temperatura bezwzględna w K,
$W$ – praca wyjścia,
$k$ – stała Boltzmanna,
$B$ – stała emisyjna zależna od stanu powierzchni metalu i stopnia jego czystości,
$j_n$ – gęstość prądu nasycenia, $j_n=\frac {I_n}{S_k}$,
$I_n$ – natężenie prądu nasycenia,
$S_k$ – powierzchnia katody.
4.2 Praca wyjścia
Pomiar prądu nasycenia $I_n$ oraz znajomość temperatury katody T pozwala znaleźć pracę wyjścia W [eV]. Logarytmując wzór (63.1 ) i dokonując pewnych uproszczeń, uzyskujemy: $$\ln j_n = \mathrm{const} - \frac{W}{kT}\tag{63.2}$$ Wykresem zależności (63.2 ) w układzie współrzędnych $ln j_n$ i l/T jest tzw. prosta Richardsona. Z wykresu i w oparciu o wzór (63.2 ) wyznaczamy pracę wyjścia W:
$$W = k \, \mbox{tg}\,\alpha \tag{63.3}$$
4.3 Wyznaczenie temperatury katody T
Temperaturę katody wyznaczamy w oparciu o prawo Stefana - Boltzmanna. Moc wypromieniowana przez jednostkę powierzchni katody o temperaturze T wynosi: $$P_e =\epsilon \,\sigma \,T^4 \tag{63.4}$$ gdzie:
$\sigma \,\!$ = stała =$5,67 \cdot 10^{-12} \left [\frac{\mbox{W}}{\mbox{cm}^2 \mbox{K}^4}\right]$,
$\epsilon \,\!$ - emisyjność całkowita równa 0,5 dla katody lampy AZ-1.
Przyjmując (w przybliżeniu), że cała pobierana przez katodę moc zużywa się na promieniowanie, otrzymujemy: $$P_{\dot{z}} = P_e \tag{63.5}$$ gdzie:
$P_{\dot{z}}$ - tzw. moc właściwa katody czyli moc żarzenia przypadająca na jednostkę powierzchni katody.
Ze wzorów (63.4) i (63.5) otrzymujemy: $$T = \sqrt [4]{\frac{P_{\dot{z}}}{\epsilon \, \sigma}} \tag{63.6}$$
5. Pomiary
Pomiar prądu nasycenia i mocy właściwej katody należy przeprowadzić w układzie pomiarowym wg schematu:
Rys. 63.2. Schemat układu pomiarowego.
ZNN – zasilacz niskiego napięcia w obwodzie żarzenia lampy,
V, A – woltomierz i amperomierz (napięcie i natężenie prądu żarzenia),
ZWN – zasilacz wysokiego napięcia w obwodzie anodowym lampy,
mA – miliamperomierz mierzy natężenie prądu anodowego.
Procedura pomiarowa:
- Ustawić napięcie anodowe $U_a$ = 150 [V] (zasilacz IZS) i dokonać pomiarów prądu nasycenia $I_n$, w zależności od prądu żarzenia $I_{\dot{z}}$, poczynając od wartości 0,54 A i zwiększając ją co 0,02 [A] aż do osiągnięcia wartości prądu nasycenia $I_n$= 30 mA. Uwaga – po każdej zmianie prądu żarzenia odczekać kilka minut do ustalenia się temperatury katody.
- Wszystkie dane pomiarowe zestawić w tabeli nr 1, a wyniki obliczeń w tabeli nr 2.
Należy pamiętać, że: $$P_{\dot{z}} = \frac{{U_{\dot{z}}}\; I_{\dot{z}}}{S_k}\tag{63.7}$$
6. Opracowanie wyników
- Błędy pomiaru napięcia $\Delta U_{\dot z}$ i natężenia $\Delta I_{\dot z}$ prądu żarzenia oraz prądu nasycenia $\Delta I_n$ obliczamy w oparciu o klasy mierników wskazówkowych i zakresy pomiarowe ( korzystając z definicji klasy miernika: $\mbox{klasa}=\frac{\mbox{blad}}{\mbox{zakres}}\cdot 100$ ) i podanych w instrukcji stanowiskowej formuł dla mierników cyfrowych.
- Błędy maksymalne $\Delta P_{\dot z} \mbox{ obliczamy ze wzoru }\Delta P_{\dot z}= P_{\dot z}\left(\frac{\Delta U_{\dot z}}{U_{\dot z}}+\frac{\Delta I_{\dot z}}{I_{\dot z}}\right)$.
- Temperatury katody i jej odwrotności obliczamy z czterema cyframi znaczącymi, błąd maksymalny odwrotności temperatury obliczamy ze wzoru $\Delta\left(\frac{1}{T}\right)=\frac{\Delta P_{\dot z}}{4TP_{\dot z}}$.
- Błąd logarytmu gęstości prądu nasycenia obliczamy ze wzoru $\Delta \ln\,j_n=\frac{\Delta j_n}{j_n}$ , gdzie $\Delta j_n=\frac{\Delta I_n}{S_k}$. Zwróć uwagę, że na rys. 63.1 również występuje $\Delta \ln\,j_n$, lecz w innym kontekście.
- Wykonać wykres $j_n = f (I_{\dot{z}})$.
- Wykonać wykres zależności $j_n$ od mocy właściwej $P_{\dot{z}} = \frac{{U_{\dot{z}}}\; I_{\dot{z}}}{S_k}\,\!$ . Dla lampy AZ-1 przyjąć $S_k \,\!$ = 1 cm2.
- Ze wzoru (63.6) dokonać obliczenia temperatury katody T. Przyjąć $\epsilon \,\!$= 0,5.
- Wykreślić zależność $\ln j_n = f \left(\frac{1}{T}\right)$.
- Wyznaczyć w oparciu o wykres zależności $\ln j_n = f \left(\frac{1}{T}\right)$ i wzór (63.3) na pracę wyjścia elektronu z katody lampy AZ-1. Podać jej wartość w eV z dokładnością do 2 cyfr znaczących (w ćwiczeniu nie wyznaczamy błędu pracy wyjścia).
- Na wykresach zaznaczyć błędy maksymalne poszczególnych pomiarów.
7. Wzory tabel
Tabela 63.1. Wyniki pomiarów.
| $Lp.\,\!$ | $U_a=\,\!$ $150 [V]\,\!$ | ||
| $I_{\dot{z}}\pm \Delta I_{\dot{z}} \,\!$ | $U_{\dot{z}}\pm \Delta U_{\dot{z}} \,\!$ | $I_n \pm \Delta I_n \,\!$ | |
| $[\mathrm{A}] \,\!$ | $[\mathrm{V}] \,\!$ | $[\mathrm{mA}] \,\!$ | |
| 1 | |||
| 2 | |||
| 3 | |||
| 4 | |||
| 5 | |||
| 6 | |||
| 7 | |||
| 8 | |||
| 9 | |||
| 10 | |||
Tabela 63.2. Wyniki obliczeń.
| $Lp.\,\!$ | $P_{\dot{z}}\pm \Delta P_{\dot{z}}\,\!$ | $T\,\!$ | $\frac{1}{T}\pm \Delta \frac{1}{T}\,\!$ | $ j_n\,\!$ | $\ln \! j_n\pm \Delta \ln \! j_n \,\!$ |
| $\left[\frac{\mbox{W}}{\mbox{cm}^2}\right]\,\!$ | $ [\mathrm{K}] \,\! $ | $[\mathrm{K}^{-1}]\,\!$ | $\left [\frac{\mbox{mA}}{\mbox{cm}^2}\right ]\,\!$ | – | |
| 1 | |||||
| 2 | |||||
| 3 | |||||
| 4 | |||||
| 5 | |||||
| 6 | |||||
| 7 | |||||
| 8 | |||||
| 9 | |||||
| 10 |


