cw._nr_63._procesy_fizyczne_w_lampach_elektronowych

To jest stara wersja strony!


— Jan Mazur 2014/02/08 20:17

Ćw. nr 63. Wyznaczanie pracy wyjścia

1. Cel ćwiczenia

  1. Wyznaczenie termoelektrycznej pracy wyjścia elektronów metodą prostych Richardsona dla wolframu.

2. Zagadnienia teoretyczne

  1. Zjawisko termoemisji.
  2. Zależność prądu nasycenia od temperatury katody.
  3. Wzór Richardsona - Dushmana.
  4. Prawo Stefana - Boltzmanna.

3. Pytania kontrolne:

  1. Wyjaśnij powstawanie napięcia kontaktowego.
  2. Objaśnij wpływ napięcia anodowego na wartość prądu anodowego w lampie elektronowej.
  3. W oparciu o pasmową teorię budowy ciał stałych, wyjaśnij zjawisko termoemisji i różne wartości pracy wyjścia dla różnych metali.
  4. Wyjaśnij zasadę obliczania nachylenia prostej z wykresu.
  5. Zależność oporu elektrycznego metali od temperatury.

4. Wprowadzenie, metoda pomiaru

Celem ćwiczenia jest zbadanie zależności natężenia prądu emisji termoelektrycznej od temperatury katody i wyznaczenie pracy wyjścia elektronu z metalu metodą prostych Richardsona.

4.1 Zjawisko termoemisji elektronów

Zjawisko emisji termoelektrycznej wygodnie jest zbadać przy pomocy lampy elektronowej, np. AZ-1. Doświadczenie wykazuje, że gęstość prądu nasycenia $j_n$ ( wielkość wyrażająca prąd termoelektryczny z jednostki powierzchni emitującego układu ) wzrasta nadzwyczaj szybko ze zwiększeniem temperatury katody. Teoria kwantowa zjawiska termoelektrycznego pozwala na obliczenie wartości $j_n$. Wyraża ją wzór Richardsona - Dushmana: $$j_n=BT^2 \exp \left( \frac{-W}{kT} \right) \tag{63.1}$$ gdzie:

$T$ – temperatura bezwzględna w K,
$W$ – praca wyjścia,
$k$ – stała Boltzmanna,
$B$ – stała emisyjna zależna od stanu powierzchni metalu i stopnia jego czystości,
$j_n$ – gęstość prądu nasycenia, $j_n=\frac {I_n}{S_k}$,
$I_n$ – natężenie prądu nasycenia,
$S_k$ – powierzchnia katody.

4.2 Praca wyjścia

Pomiar prądu nasycenia $I_n$ oraz znajomość temperatury katody T pozwala znaleźć pracę wyjścia W [eV]. Logarytmując wzór (63.1 ) i dokonując pewnych uproszczeń, uzyskujemy: $$\ln j_n = \mathrm{const} - \frac{W}{kT}\tag{63.2}$$ Wykresem zależności (63.2 ) w układzie współrzędnych $ln j_n$ i l/T jest tzw. prosta Richardsona. Z wykresu i w oparciu o wzór (63.2 ) wyznaczamy pracę wyjścia W:

$$W = k \, \mbox{tg}\,\alpha \tag{63.3}$$


Rys. 63.1. Sposób wyznaczenia nachylenia prostej Richardsona.

4.3 Wyznaczenie temperatury katody T

Temperaturę katody wyznaczamy w oparciu o prawo Stefana - Boltzmanna. Moc wypromieniowana przez jednostkę powierzchni katody o temperaturze T wynosi:

$$ P_e =\epsilon \,\sigma \,T^4 \tag{63.4}$$

gdzie: $\sigma \,\!$ = stała =$5,67 \cdot 10^{-12} \left [\frac{\mbox{W}}{\mbox{cm}^2 \mbox{K}^4}\right]$,
$\epsilon \,\!$ - emisyjność całkowita równa 0,5 dla katody lampy AZ-1.

Przyjmując (w przybliżeniu), że cała pobierana przez katodę moc zużywa się na promieniowanie, otrzymujemy:

$$P_{\dot{z}} = P_e \tag{63.5}$$

gdzie: $P_{\dot{z}}$ - tzw. moc właściwa katody czyli moc żarzenia przypadająca na jednostkę powierzchni katody.

Ze wzorów (63.4) i (63.5) otrzymujemy: $$T = \sqrt [4]{\frac{P_{\dot{z}}}{\epsilon \, \sigma}} \tag{63.6}$$

5. Pomiary

Pomiar prądu nasycenia i mocy właściwej katody należy przeprowadzić w układzie pomiarowym wg schematu:



Rys. 63.2. Schemat układu pomiarowego.
ZNN – zasilacz niskiego napięcia w obwodzie żarzenia lampy,
V, A – woltomierz i amperomierz (napięcie i natężenie prądu żarzenia),
ZWN – zasilacz wysokiego napięcia w obwodzie anodowym lampy,
mA – miliamperomierz mierzy natężenie prądu anodowego.

Procedura pomiarowa:

  1. Ustawić napięcie anodowe $U_a$ = 150 [V] (zasilacz IZS) i dokonać pomiarów prądu nasycenia $I_n$, w zależności od prądu żarzenia $I_{\dot{z}}$, poczynając od wartości 0,54 A i zwiększając ją co 0,02 [A] aż do osiągnięcia wartości prądu nasycenia $I_n$= 30 mA. Uwaga – po każdej zmianie prądu żarzenia odczekać kilka minut do ustalenia się temperatury katody.
  2. Wszystkie dane pomiarowe zestawić w tabeli nr 1, a wyniki obliczeń w tabeli nr 2.

Należy pamiętać, że: $$P_{\dot{z}} = \frac{{U_{\dot{z}}}\; I_{\dot{z}}}{S_k}\tag{63.7}$$

6. Opracowanie wyników

  1. Błędy pomiaru napięcia $\Delta U_{\dot z}$ i natężenia $\Delta I_{\dot z}$ prądu żarzenia oraz prądu nasycenia $\Delta I_n$ obliczamy w oparciu o klasy mierników wskazówkowych i zakresy pomiarowe ( korzystając z definicji klasy miernika: $\mbox{klasa}=\frac{\mbox{blad}}{\mbox{zakres}}\cdot 100$ ) i podanych w instrukcji stanowiskowej formuł dla mierników cyfrowych.
  2. Błędy maksymalne $\Delta P_{\dot z} \mbox{ obliczamy ze wzoru }\Delta P_{\dot z}= P_{\dot z}\left(\frac{\Delta U_{\dot z}}{U_{\dot z}}+\frac{\Delta I_{\dot z}}{I_{\dot z}}\right)$.
  3. Temperatury katody i jej odwrotności obliczamy z czterema cyframi znaczącymi, błąd maksymalny odwrotności temperatury obliczamy ze wzoru $\Delta\left(\frac{1}{T}\right)=\frac{\Delta P_{\dot z}}{4TP_{\dot z}}$.
  4. Błąd logarytmu gęstości prądu nasycenia obliczamy ze wzoru $\Delta \ln\,j_n=\frac{\Delta j_n}{j_n}$ , gdzie $\Delta j_n=\frac{\Delta I_n}{S_k}$. Zwróć uwagę, że na rys. 63.1 również występuje $\Delta \ln\,j_n$, lecz w innym kontekście.
  5. Wykonać wykres $j_n = f (I_{\dot{z}})$.
  6. Wykonać wykres zależności $j_n$ od mocy właściwej $P_{\dot{z}} = \frac{{U_{\dot{z}}}\; I_{\dot{z}}}{S_k}\,\!$ . Dla lampy AZ-1 przyjąć $S_k \,\!$ = 1 cm2.
  7. Ze wzoru (63.6) dokonać obliczenia temperatury katody T. Przyjąć $\epsilon \,\!$= 0,5.
  8. Wykreślić zależność $\ln j_n = f \left(\frac{1}{T}\right)$.
  9. Wyznaczyć w oparciu o wykres zależności $\ln j_n = f \left(\frac{1}{T}\right)$ i wzór (63.3) na pracę wyjścia elektronu z katody lampy AZ-1. Podać jej wartość w eV z dokładnością do 2 cyfr znaczących (w ćwiczeniu nie wyznaczamy błędu pracy wyjścia).
  10. Na wykresach zaznaczyć błędy maksymalne poszczególnych pomiarów.

7. Wzory tabel

Tabela 63.1. Wyniki pomiarów.

$Lp.\,\!$ $U_a=\,\!$ $150 [V]\,\!$
$I_{\dot{z}}\pm \Delta I_{\dot{z}} \,\!$ $U_{\dot{z}}\pm \Delta U_{\dot{z}} \,\!$ $I_n \pm \Delta I_n \,\!$
$[\mathrm{A}] \,\!$ $[\mathrm{V}] \,\!$ $[\mathrm{mA}] \,\!$
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

Tabela 63.2. Wyniki obliczeń.

$Lp.\,\!$ $P_{\dot{z}}\pm \Delta P_{\dot{z}}\,\!$ $T\,\!$ $\frac{1}{T}\pm \Delta \frac{1}{T}\,\!$ $ j_n\,\!$ $\ln \! j_n\pm \Delta \ln \! j_n \,\!$
$\left[\frac{\mbox{W}}{\mbox{cm}^2}\right]\,\!$ $ [\mathrm{K}] \,\! $ $[\mathrm{K}^{-1}]\,\!$ $\left [\frac{\mbox{mA}}{\mbox{cm}^2}\right ]\,\!$ –
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

cw._nr_63._procesy_fizyczne_w_lampach_elektronowych.1684243061.txt.gz · ostatnio zmienione: przez ts