cw.chf_01_entalpia-zobojetniania

To jest stara wersja strony!


Ćw. 1. Pomiar entalpii molowej reakcji zobojętniania

1. Cel ćwiczenia

  • Celem ćwiczenia jest wyznaczenie molowej entalpii reakcji zobojętniania w reakcji mocnej zasady, np. NaOH, mocnym kwasem, np. HCl lub HNO3.

2. Zagadnienia

  • Podstawowe pojęcia termodynamiczne: układ (izolowany, zamknięty, otwarty), otoczenie układu, parametry stanu
  • Wielkości ekstensywne i intensywne
  • Energia wewnętrzna. I zasada termodynamiki
  • Entalpia
  • Entalpia rozcieńczania, rozpuszczania i zobojętniania
  • Kalorymetria

3. Wprowadzenie

Zasada zachowania energii rozszerzona na zjawiska cieplne przyjmuje formę tak zwanej pierwszej zasady termodynamiki i definiuje pojęcie energii wewnętrznej. Jest ona nie tylko pojęciem, ale też fizyczną wielkością oznaczaną najczęściej jako $U$.

W dowolnym procesie zmiana $\Delta U$ układu równa się sumie ciepła dostarczonego z otoczenia $\Delta Q$, oraz pracy $\Delta W$ wykonanej nad układem.

$$ \Delta U = \Delta Q + \Delta W \ .\tag{1}$$

Energia wewnętrzna układu, tak jak zasadniczo każdy rodzaj energii, jest funkcją stanu; jej zmiana nie zależy od drogi (sposobu) przemiany, lecz tylko od stanu początkowego i końcowego. Ciepło i praca natomiast nie są funkcjami stanu, mimo że wyrażają się tą samą jednostką.

Gdy jedyną pracą wykonywaną przez układ podczas przemiany jest praca objętościowa, to I zasada termodynamiki przyjmie następującą różniczkową postać:

$$ dU = dQ + p\, dV\ .\tag{2}$$

W chemii rozpatrujemy najczęściej przemiany izobaryczne ($p$ = ciśnienie atmosferyczne = const.). Dlatego dogodnym jest wprowadzić do opisu procesów wielkość (funkcję) zwaną entalpią $H$, która także jest funkcją stanu.

$$ H = U + pV\ .\tag{3}$$

Różniczka zupełna tej funkcji wyraża się jako

$$ dH = dU + p\,dV + V\,dp \ .\tag{4}$$

Łącząc równania (2) i (4) otrzymujemy równanie na infinitezymalną zmianę entalpii:

$$ dH = dQ + V\,dp\ .\tag{5}$$

W przypadku przemiany izobarycznej (np. przy ciśnieniu atmosferycznym) $dp = 0$, a wymieniane ciepło równe jest całkowitej zmianie entalpii:

$$ \Delta H = \Delta Q\ . \tag{6}$$

Natomiast w przypadku przemiany izochorycznej wymieniane ciepło równe jest całkowitej energii wewnętrznej:

$$ \Delta U = \Delta Q\ . \tag{7}$$

Gdy mówimy o reakcjach w fazach skondensowanych, to zmiana entalpii jest praktycznie równa zmianie energii wewnętrznej, i dalej równa jest dostarczonemu (lub pobranemu) ciepłu z układu.

Należy jeszcze zwrócić uwagę, że entalpię najczęściej rozpatrujemy w kategoriach wielkości intensywnych (w odróżnieniu od ekstensywnych), a więc w przeliczeniu na mol cząsteczek.

Ciepło i entalpia zobojętniania

Podczas reakcji zobojętniania kwasu zasadą:

$$ \mathrm{H^{+} + OH^{-} \rightarrow H_2O }\ ,\tag{8a}$$

lub

$$ \mathrm{H_3O^{+} + OH^{-} \rightarrow 2H_2O }\ ,\tag{8b}$$

wydziela się ciepło zwane ciepłem zobojętniania. W procesie izobarycznym jest ono równe entalpii zobojętniania $\Delta H$. Wartość $\Delta H$ dla mocnych kwasów i zasad jest wartością stałą, niezależną od rodzaju kwasu i zasady, równą ok. –56,6 kJ/mol w warunkach standardowych. Dowodzi to, że w reakcji biorą udział tylko jony H+ (H3O+) i OH-. Znak minus w wartości entalpii wskazuje na reakcję egzotermiczną, ponieważ układ (jony hydroniowe i wodorotlenkowe) oddaje ciepło do otoczenia, czyli do rozpuszczalnika, wody.

4. Opis eksperymentu

Do doświadczenia wykorzystamy roztwory kwasów i zasad o określonym stężeniu molowym oraz szkolny kalorymetr wyposażony w termometr i ręczne mieszadło.


Rys. Zdjęcie stanowiska ze sprzętem i materiałami do wykonania ćwiczenia.

Przy zmieszaniu roztworów w kalorymetrze nastąpi wzrost temperatury spowodowanego wydzieleniem ciepła reakcji. Znając ilość wydzielonego ciepła $\Delta Q$ oraz ilość moli $n$ powstałej wody w wyniku zobojętnienia jonów wodorotlenowych można obliczyć entalpię zobojętniania:

$$ \Delta H = \frac{\Delta Q}{n}. \tag{9}$$

Jeśli dysponujemy wartością pojemności cieplnej układu i przyrostem temperatury spowodowanym procesem zobojętniania, to możemy obliczyć wydzielone ciepło podczas tej reakcji:

$$ \Delta Q = C\, \Delta T\ .\tag{10}$$

Pojemność cieplną $C$ obliczyć można z ciepła właściwego $c$ i masy $m$ wody w układzie (kalorymetrze).

$$ C = c\, m \ .\tag{10}$$

Zwróćmy uwagę, że oprócz wody podgrzewane jest także wewnętrzne naczynie kalorymetru. Ze względu jednak na znikomą jego masę, oraz ograniczoną dokładność pomiarów spowodowaną innymi czynnikami, pominiemy ten aspekt w obliczeniach.

Łącząc równania (9) i (10) otrzymujemy wzór do obliczenia entalpii:

$$ \Delta H = \frac{c\, m\, \Delta T}{n}. \tag{11}$$

We wzorze występują oczywiście nie tylko wielkości bezpośrednio mierzone, ale studentom pozostawiamy szczegóły do przemyślenia.

4.1 Przygotowanie stanowiska i przeprowadzenie pomiarów

Eksperyment będzie składał się z kilku etapów:

  • Przygotowanie roztworów i określenie ilość molowych substratów.
  • Stabilizacja.
  • Pomiaru przyrostu temperatury układu spowodowanego reakcją zobojętniania.
  • Stabilizacja.

Powtarzające się etapy stabilizacji są potrzebne dla jak najbardziej precyzyjnego wyznaczenia przyrostu temperatury. Bardziej szczegółowe zestawienie czynności wygląda następująco:

  1. Przygotować 50 cm³ 0,50-molowego roztworu NaOH oraz 50 cm³ 0,50-molowego roztworu HCl lub HNO3.
  2. Do kalorymetru wlać roztwór NaOH, założyć pokrywę i w otwór wsunąć termometr.
  3. Uruchomić stoper i nie wyłączać go do końca eksperymentu.
  4. Dokonywać odczytu temperatury co 15 sekund czekając na stabilizację układu (ok. 5 minut).
  5. Przez lejek i otwór w pokrywie kalorymetru dodać roztwór HCl.
  6. Dokonywać odczytu temperatury co 15 sekund do momentu ustalenia równowagi termicznej.

Wykonać ten sam eksperyment dla 0,50-molowych roztworów HCl i HNO3.

Tabela 1. Dane pomiarowe

Liczba moli $n = \text{____} \pm \quad $
Masa wody $\quad m = \mbox{____} \pm \mbox{____}\ \mathrm{g}$
$t\mathrm{[min:s]}$ $T_1\mathrm{[°C]}$
0
0:15
0:30
0:45
1:00
1:15
…
itd

5. Opracowanie wyników

  1. Na podstawie tabeli przygotować wykresy zależności temperatury od czasu $T(t)$ dla obu eksperymentów. Jest on potrzebny, by rzetelnie określić przyrost temperatury.
  2. Po określeniu przyrostów temperatury dokonać obliczenia entalpii zobojętniania.
  3. Oszacować niepewność obliczonej wielkości stosując poznane w trakcie studiów metody.
  4. Wynik końcowy podać właściwie zaokrąglony

Sprawozdanie powinno zawierać następujące punkty:

  • Tabelkę identyfikacyjną studenta (lub zespołu)
  • 1. Opis ćwiczenia. Należy krótko i zwięźle opisać ćwiczenie ze schematycznym rysunkiem układu pomiarowego. Nie powinno to zająć więcej niż pół, czy 3/4 strony A4.
  • 2. Wyniki eksperymentów. Zamieścić należy tabele pomiarowe wg wzorów proponowanych wyżej, wykresy oraz przykładowe obliczenia z komentarzem.
  • 3. Wynik końcowy. Końcowy wynik odpowiednio zaokrąglony i z właściwą jednostką.
  • 4. Konkluzje, uwagi, wnioski. Pozostawiamy to kreatywności studentów.

T. Suszko (2025)

cw.chf_01_entalpia-zobojetniania.1791272539.txt.gz · ostatnio zmienione: przez ts-admin-lab