cw._nr_2._pomiar_wspolczynnika_rozszerzalnosci_cieplnej_metali

To jest stara wersja strony!


Ćw. nr 2. Pomiar współczynnika rozszerzalności cieplnej

1. Cel ćwiczenia

  1. Określenie materiału próbki poprzez wyznaczenie współczynnika rozszerzalności temperaturowej.
  2. Obliczenie naprężeń termicznych.

2. Zagadnienia teoretyczne

  1. Współczynnik rozszerzalności liniowej.
  2. Budowa ciała stałego.
  3. Zjawisko termoelektryczne, pomiar temperatury przy pomocy termopary.
  4. Prawo Hooke'a, naprężenia normalne i styczne.

3. Wprowadzenie

Ze wzrostem temperatury większość ciał stałych rozszerza się. W przypadku ciał stałych o wyróżnionym jednym kierunku (np. pręt) mówimy o wydłużeniu liniowym. Długość pręta jest funkcją temperatury $$l_t=l_0\left(1+\alpha \Delta t\right), \tag{2.1}$$ gdzie:

$ l_t $ - długość w temperaturze $t$,
$ l_0 $ - długość początkowa, tj. w temperaturze początkowej $t_0$,
$ \alpha $ - współczynnik rozszerzalności liniowej,
$ \Delta t =t-t_0$ - różnica temperatur.

Z równania (2.1), po przekształceniu, otrzymujemy wyrażenie na przyrost długości: $$\Delta l=l_t-l_0=l_0 \alpha \Delta t \tag{2.2}$$ i na względny przyrost długości $\frac{\Delta l}{l_0}=\alpha \Delta t\,\!$ .

Pomijając niewielką zależność współczynnika $ \alpha $ od temperatury i podstawiając $ \Delta t=t-t_0 $ otrzymujemy: $$\frac{\Delta l}{l_0}=\alpha (t-t_0)\ . \tag{2.3}$$ Wykresem zależności (2.3), która odpowiada znanej z matematyki funkcji liniowej $y=ax+b$, jest linia prosta. W ćwiczeniu z tego wykresu wyznaczamy współczynnik rozszerzalności liniowej $\alpha$.

Jeśli ogrzewając pręt uniemożliwimy mu wydłużenie się, lub w przypadku schładzania zmniejszenie długości, w pręcie powstaną naprężenia zwane naprężeniami termicznymi, w pierwszym przypadku ściskające, a w drugim rozciągające.

Zgodnie z teorią sprężystości zmiany długości mogą być wywołane przez działanie siły $F$, w zakresie wydłużeń sprężystych określa je prawo Hooke'a: $$\Delta l=\frac{F l_0}{S E}=p\frac{l_0}{E} , \tag{2.4}$$ gdzie:

$l_0 $ - długość początkowa pręta,
$S $ - pole przekroju poprzecznego,
$E $ - moduł Younga (współczynnik sprężystości wzdłużnej),
$p $ - naprężenie (F/S).

Widzimy, że wydłużenie czy skrócenie ciała możemy uzyskać w sposób termiczny, odpowiednio podgrzewając je lub schładzając, albo w sposób mechaniczny, przykładając siłę odpowiednio rozciągającą lub ściskającą ciało.

Możemy zatem nie dopuścić do wydłużenia czy skrócenia termicznego przykładając odpowiednią siłę. Z równań (2.2) i (2.4) otrzymujemy wzór na naprężenie $ p $, które powstaje w materiale po ogrzaniu o $ \Delta t $ i nie mogącym, wskutek przyłożonej siły, zmienić swoich rozmiarów: $$l_0\alpha\Delta t=p\frac{l_0}{E}\quad \Rightarrow\quad p=E \alpha \Delta t\ . \tag{2.5}$$

4. Opis eksperymentu

4.1 Przeprowadzenie pomiarów


Rys. 2.1. Schemat układu pomiarowego.

  1. Układ pomiarowy łączymy wg rysunku.
  2. Po włączeniu układu grzejnego do autotransformatora i do sieci ustalamy prąd początkowy 1 A.
  3. Wartość prądu zwiększamy o około 0,5 A co w przybliżeniu 5 minut aż do 2 A.
  4. Dokonujemy odczytu wielkości wydłużenia $ \Delta l$ przy zmianach wartości napięcia termopary co 1 mV, do 23 mV. Wyniki zapisujemy w tabeli 2.1.
  5. Odczytujemy temperaturę pomieszczenia $t_p$.

5. Opracowanie wyników

  1. Sporządzić wykres charakterystyki termopary $ t=f(U)\,\! $.
  2. Przy pomocy powyższego wykresu wyznaczyć temperatury próbki w tabeli 2.1 pamiętając, że temperatury w tabeli charakterystyki termopary oznaczają różnicę temperatur gorącego i zimnego końca termopary - w ćwiczeniu zimny koniec termopary znajduje się w temperaturze pokojowej (czyli do temperatury odczytanej z wykresu charakterystyki termopary należy dodać temperaturę pomieszczenia jako temperaturę odniesienia).
  3. Sporządzić wykres zależności wydłużenia względnego od temperatury $\frac{\Delta l}{l_0}=f(t) \,\!$.
  4. Z wykresu wyznaczyć współczynnik rozszerzalności liniowej α badanego materiału (z dokładnością do 3 cyfr znaczących).
  5. Na podstawie wyznaczonych wartości $ \alpha $ określić z jakiego materiału wykonano próbkę, znaleźć w tablicach moduł Younga tego materiału.
  6. Obliczyć wg równania (2.5) naprężenia termiczne badanego elementu w temperaturze $ 500^\circ\mbox{C}$ (z dokładnością do 3 cyfr znaczących).


6. Wzór tabeli pomiarów i obliczeń

Tab. 2.1. Wyniki pomiarów i obliczeń

$\mbox{Lp.}$
$U\ \mathrm{[mV]}$ $\Delta l\ \mathrm{[\mu m]}$ $t\ \mathrm{[^\circ C]}$
$\mbox{jako}\ x$
$\frac{\Delta l}{l_0}$
$\mbox{jako}\ y$
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

7. Dane

Próbka (sprawdzić aktualność danych w instrukcji na stanowisku, próbka mogła zostać zmieniona a instrukcja internetowa tego jeszcze nie uwzględnia): długość próbki w temperaturze 20oC: l0 = (34,45 $\pm$ 0,05) mm, średnica próbki: d = (4,00 $\pm$ 0,05) mm.

Gimetr

dokładność pomiaru wydłużenia: $\Delta l = 10 \mu$m

Multimetr cyfrowy Metex M3800

dokładność pomiaru napięcia termopary dla zakresu 200 mV: $\Delta U = \pm$ (0,3% odczytu + 0,1) mV.

Termopara (przyjąć klasę II wg tab. 2.3):

Tab. 2.2. Charakterystyka termometryczna termoelementu NiCr-Ni według PN-59/M-53854.
Temperatura $T\ \mathrm{[^\circ C]}$
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90
0 0,00 0,40 0,80 1,20 1,61 2,02 2,43 2,85 3,26 3,68
100 4,10 4,51 4,92 5,33 5,73 6,13 6,53 6,93 7,33 7,73
200 8,13 8,53 8,93 9,34 9,74 10,15 10,56 10,97 11,38 11,80
300 12,21 12,62 13,04 13,45 13,87 14,29 14,71 15,13 15,55 15,97
400 16,39 16,82 17,24 17,66 18,08 18,50 18,93 19,36 19,78 20,21
500 20,64 21,07 21,49 21,92 22,34 22,77 23,20 23,62 24,05 24,48
600 24,90 25,32 25,75 26,18 26,60 27,03 27,45 27,87 28,29 28,72
700 29,14 29,56 29,98 30,40 30,82 31,23 31,65 32,07 32,48 32,90
800 33,31 33,71 34,12 34,54 34,94 35,35 35,75 36,16 36,56 36,96
900 37,36 37,76 38,16 38,56 38,96 39,35 39,75 40,14 40,53 40,92
1000 41,31 41,37 42,08 42,47 42,86 43,24 43,62 44,00 44,38 44,76
1100 45,14 45,52 45,89 46,27 46,64 47,01 47,38 47,75 48,12 48,48
1200 48,85 49,21 49,57 49,93 50,29 50,65 51,00 51,36 51,71 52,06
1300 52,41 Siła termoelektryczna $E\ \mathrm{[mV]}$
Tab. 2.3. Dopuszczalne odchyłki w °C
od wartości podanych w tablicy 2.2
według PN-59/M-53854
Klasa termoelementu
S I II
Temperatura [°C] Dokładność
0 - 400°C ±1,5°C ±3°C ±6°C
powyżej 400°C ±0,4°C ±0,75°C ±1,5°C
cw._nr_2._pomiar_wspolczynnika_rozszerzalnosci_cieplnej_metali.1608635389.txt.gz · ostatnio zmienione: przez 127.0.0.1