cw._nr_73._pomiar_podatnosci_magnetycznej_metoda_wagi_gouy_a

— Jan Mazur 2014/02/10 10:33

Ćw. nr 73. Pomiar podatności magnetycznej metodą wagi Gouy'a

1. Cel ćwiczenia

  1. Poznanie wielkości fizycznych charakteryzujących własności magnetyczne ciał stałych.
  2. Określenie, metodą wagi Gouya, wartości podatności magnetycznej kilku materiałów.

2. Zagadnienia

  1. Charakterystyka materiałów magnetycznych.
  2. Fizyczne podstawy diamagnetyzmu i paramagnetyzmu.
  3. Metody wytwarzania i pomiaru pól magnetycznych.

3. Pytania kontrolne

  1. Dokonaj podziału materiałów ze względu na własności magnetyczne.
  2. Opisz teorię paramagnetyzmu wg Curie.
  3. Opisz wielkości fizyczne stosowane przy opisie własności magnetycznych ciał oraz sposoby ich pomiaru.

4. Literatura

  1. Ch. Kittel, Wstęp do fizyki ciała stałego, PWN, W - wa, 1974.
  2. Ch. A. Wert, R. M. Thompson, Fizyka ciała stałego, PWN, W - wa, 1974.
  3. J. Kuryłowicz, Badania materiałów magnetycznych, WNT, W - wa, 1962.

5. Wprowadzenie

Namagnesowaniem $\vec M$ nazywamy wektor zdefiniowany znanym wzorem $$\vec B=\mu_0 \left (\vec H+\vec M \right )\tag{73.1}$$ gdzie: $\mu_0=4\pi\cdot 10^{-7}\left [\frac{\mbox{Vs}}{\mbox{Am}}\right ]$.

Jest ono miarą dodatkowego pola magnetycznego wywołanego obecnością ośrodka materialnego. Podatność magnetyczną ośrodka $\chi$ określa się następująco: $$\vec M=\chi \vec H\tag{73.2}$$ Ze względu na relację: $$\vec B=\mu_0 \mu_r \vec H\tag{73.3}$$ podatność magnetyczna wiąże się z przenikalnością magnetyczną względną $\mu_r$ zależnością: $$\chi=\mu_r-1\tag{73.4}$$ Przypomnijmy jeszcze, że namagnesowanie $\vec M$ jest sumą wektorową wszystkich momentów magnetycznych $\vec m_i$ zawartych w danym ośrodku, przypadającą na jednostkę objętości: $$\vec M=\frac {1}{V}\sum \vec m_i\tag{73.5}$$

oraz, że w rzeczywistości podatność magnetyczna, podobnie jak przenikalność, nie jest skalarem lecz tensorem drugiej rangi.

Ze względu na wartość i znak podatności magnetycznej materiały magnetyczne można podzielić na następujące klasy:

– diamagnetyki $\chi < 0 \mbox{, }\mu_r < 1$
– paramagnetyki $\chi > 0 \mbox{, }\mu_r > 1$
– ferromagnetyki $\chi >> 0 \mbox{, }\mu_r >> 1$

W ćwiczeniu mierzona będzie wartość podatności dla kilku materiałów. Pomiary zostaną przeprowadzone metodą Gouy'a.

Rys. 73.1. Metoda Gouy'a pomiaru podatności magnetycznej.

W metodzie Gouy'a określamy podatność magnetyczną mierząc wielkość siły działającej na próbkę umieszczoną w niejednorodnym polu magnetycznym. Próbka w kształcie walca, umieszczona jest tak w układzie pomiarowym, że jeden z jej końców znajduje się w środku szczeliny elektromagnesu, gdzie pole Hy jest silne i jednorodne. Drugi jej koniec znajduje się w obszarze, gdzie pole Hyo jest względnie słabe. Gradient pola magnetycznego powoduje działanie na próbkę siły, która, jeśli próbka ma dodatnią podatność, wciąga ją w obszar silnego pola. Przy ujemnej podatności próbka jest wypychana. Wartość tej siły mierzona jest przy pomocy wagi. Wynosi ona: $$F_x=\frac{1}{2}\mu_0\chi S(H_y^2-H_{yo}^2)\tag{73.6}$$ gdzie: S – pole przekroju poprzecznego próbki. Uwzględniając, że Hy » Hyo otrzymujemy wzór na podatność magnetyczną: $$\chi=\frac{2F_x}{\mu_0 S H_y^2}\tag{73.7}$$ gdzie: $H_y=\frac{B}{\mu_0 \mu}$ $\mu$ – względna przenikalność magnetyczna powietrza, w praktyce $\mu=1$. Powyższy wzór możemy przedstawić w wygodniejszej do obliczeń postaci, jeśli pole magnetyczne wyrazimy indukcją magnetyczną, a nie natężeniem pola magnetycznego: $$\chi=\frac{2\mu_0F_x}{S B^2}$$ Uwzględniając, że $F_x=mg \mbox{ i } S=\pi d^2/4$ dostajemy końcowy wzór: $$\chi=\frac{8\mu_0mg}{\pi d^2 B^2}\tag{73.8}$$

6. Przebieg ćwiczenia

  1. Z podanego zestawu próbek:
    FeCl3 – chlorek żelazowy (kolor żółty),
    CuS04 – siarczan miedziowy (niebieski),
    NiS04 – siarczan niklowy (zielony),
    Bi – bizmut – metal,
    C – grafit,
    CoCl2$\cdot$6H20 – chlorek kobaltowy uwodniony (wrzosowy),
    Fe(NH4)2(SO4)$\cdot$6H2O – sól Mohra (biały),
    wybieramy trzy i mierzymy średnice przekroju poprzecznego w kilku miejscach. Wyniki zapisujemy w tabeli 73.1. Uwaga: w tabelach wpisać obok oznaczeń p1, p2, p3 nazwę materiału próbki.
  2. Zestawiamy układ pomiarowy wg Rys. 73.1.
  3. Zawieszamy próbkę tak, aby przy odblokowanej wadze jej koniec znajdował się ok. 1 cm poniżej środka szczeliny elektromagnesu.
  4. Doprowadzamy wagę do równowagi (tarujemy ) nakładając na drugą szalkę stosowne obciążenie ( przeciwwagę, w przypadku wagi szalkowej ze wskazówką, stan równowagi jest wtedy gdy wskazówka wskazuje zero lub wychyla się jednakowo w obie strony ).
  5. Włączyć zasilacz elektromagnesu i ustawić prąd 2 A. Pole magnetyczne między nabiegunnikami działa na próbkę siłą skierowaną w dół (w przypadku próbki paramagnetycznej) lub w górę (gdy próbka jest diamagnetykiem) powodując niezrównoważenie wagi. Wagę należy zrównoważyć dokładając odważniki na odpowiednią szalkę. Natężenie prądu i masę dodanych odważników należy zapisać w tabeli 73.3. Pomiar powtórzyć dla prądów 2,5 i 3 A. W przypadku próbki diamagnetycznej przyjmujemy masę dodanych odważników jako ujemną.
  6. Ustawić zerowy prąd zasilacza i wyłączyć go. Wykonać powyższe pomiary (tj. od p.3) dla dwu następnych próbek.
  7. Charakterystykę elektromagnesu : B = B ( I) podaje tabela 73.2.
  8. Wyniki pomiarów zapisujemy w tabeli 73.3.

Tabela 73.1. Średnice przekroju poprzecznego wybranych próbek.

$Lp. \,\!$ $p1: \,\!$ $p2: \,\!$ $p3: \,\!$
$d [\mbox{mm}]\,\!$ $d [\mbox{mm}]\,\!$ $d [\mbox{mm}]\,\!$
1 $\,$ $\,$ $\,$
2 $\,$ $\,$ $\,$
3 $\,$ $\,$ $\,$
$\bar d\,\!$ $\,$ $\,$ $\,$

Tabela 73.2. Charakterystyka elektromagnesu (lab. 309F).

$I [\mbox{A}] \,\!$ 0,5 1 1,5 2 2,5 3
$B [\mbox{mT}] \,\!$ 115 215 300 450 540 640
Klasa teslomierza - 2,5 Zakresy pomiarowe: 200 mT, 500 mT, 2 T

Tabela 73.3. Wyniki pomiarów siły działającej na próbki umieszczone w różnych polach magnetycznych.

$Lp. \,\!$ $p1: \,\!$ $p2: \,\!$ $p3: \,\!$
$I \,\!$ $m \,\!$ $F=mg \,\!$ $I \,\!$ $m \,\!$ $F=mg \,\!$ $I \,\!$ $m \,\!$ $F=mg \,\!$
$[\mbox{A}]\,\!$ $[\mbox{mg}] \,\!$ $[\mbox{N}] \,\!$ $[\mbox{A}]\,\!$ $[\mbox{mg}] \,\!$ $[\mbox{N}] \,\!$ $[\mbox{A}]\,\!$ $[\mbox{mg}] \,\!$ $[\mbox{N}] \,\!$
1 $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$
2 $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$
3 $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$
4 $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$
5 $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$
6 $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$ $\,$

7. Opracowanie wyników

  1. Sporządzić wykres charakterystyki elektromagnesu
  2. W tabeli 73.4. podać wyniki pomiarów podatności magnetycznej każdej z próbek dla poszczególnych wartości pól magnetycznych.
  3. Obliczyć wartości średnie podatności i błędy przeciętne dla poszczególnych próbek, wzór na błąd przeciętny: $\Delta_p(\overline \chi)=\frac{1}{n}\sum_{i=1}^n|\overline \chi-\chi_i|$.
  4. Dla każdej próbki dla jednego z pomiarów obliczyć błąd maksymalny podatności magnetycznej, wzór:

$$\Delta\chi=\chi \left(\frac{\Delta m}{m}+\frac{\Delta g}{g}+2\frac{\Delta d}{d}+2\frac{\Delta B}{B}\right)\tag{73.9}$$ gdzie:

$\Delta m$ – przyjąć 5 mg,
$g \mbox{ i }\Delta g$ – przyjąć odpowiednio 9,81 i 0,01 m/s2,

$\Delta B$ – obliczyć na podstawie klasy i zakresu pomiaru teslomierza podanych w tabeli 73.2 korzystając z definicji klasy miernika: $\mbox{klasa}=\frac{\mbox{blad}}{\mbox{zakres}}\cdot 100$, zakres dopasować do wartości $B$.

Tabela 73.4. Wyniki pomiarów podatności magnetycznej.

$Lp. \,\!$ $B \,\!$ $\chi \left (\mbox{p1:}\qquad \quad \right ) \,\!$ $\chi \left (\mbox{p2:}\qquad \quad \right ) \,\!$ $\chi \left (\mbox{p3:}\qquad \quad \right ) \,\!$
$[\mbox{mT}] \,\!$
1 $\,$ $\,$ $\,$ $\,$
2 $\,$ $\,$ $\,$ $\,$
3 $\,$ $\,$ $\,$ $\,$
4 $\,$ $\,$ $\,$ $\,$
5 $\,$ $\,$ $\,$ $\,$
6 $\,$ $\,$ $\,$ $\,$
$\bar \chi \pm \Delta \chi \,\!$ $\,$ $\,$ $\,$

cw._nr_73._pomiar_podatnosci_magnetycznej_metoda_wagi_gouy_a.txt · ostatnio zmienione: przez 127.0.0.1